वयोगट – निसर्गाची सोबत व वर्तन


गच्चीवरची (ऑरगॅनिक भाजीपाल्याची) बाग नाशिक ही पर्यावरणपुरक कार्य करणारी सामाजिक उद्मशीलता आहे. गेल्या दहा वर्षापासून Grow, Guide, Build, Products, Sale N Services या पाच क्षेत्रात काम करत आहे. ही संकल्पना लोकांना फार आवडते आहे. एकाद्या सुंदर कापडाच्या विणी प्रमाणे हा पट वरील पाच क्षेत्र जणू पंच महाभूताप्रमाणे आम्ही लोकांसमोर वेळोवेळी मांडत आलो आहोत. आमच्या नावाची ओळख व पोहच सर्वच वयोगटात पोहचत आहे ही जमेची बाजू आहे. अर्थात यात आपला प्रत्येकाचा, कुटुंबाचाही महत्वाचा वाटा आहे. आम्ही करत असलेले प्रयत्न व आपण देत असलेली साथ या मागे आपल्यातील समान बुध्दीमत्तेचा धागा हा समान आहे. त्या विषयीची माहिती या लेखातून घेत आहोत.

मानवात कोणकोणत्या बुध्दीमत्ता असतात? (Intelligence) या विषयी आजवर अनेक संशोधनं झाली आहेत. होत राहतील. हा बुध्यांक त्या त्या व्यक्तीच्या आवडीतून येतो. आवड ही सरावात रूपांतर झाली की त्या बद्दलचा त्या त्या विषयातील तंत्र, कौशल्य विकसीत होत जातात किंवा त्यांचे अजब रसायन तयार होते. त्यामुळे एकादी व्यक्ती त्या त्या क्षेत्रात अद्भूत व अद्वितीय असे काम करून जाते. त्यातूनच , जिवन जगण्याच्या पध्दती वा करिअरच्या वाटा खुल्या होतात.

कुणीही कोणत्या क्षेत्रात अपघाताने येत नाही. त्यामागे त्या त्या व्यक्तिवर बालपणात काय व कसे संस्कार झालेत. कोणत्या प्रकारचे वातावरण होते यावर हे सारं अवलंबून असते. अर्थात हे समजून घ्यायला तेवढा वेळ आपण सर्वांनीच स्वतःला दिला गेला पाहिजे. असो.

एकून संशोधीत आठ बुद्धीमत्तांमधे पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता पण येते. प्रत्येक व्यक्तीत प्रत्येक बुध्दीमत्ता ही कमी अधिक प्रमाणात असते. अर्थात त्याची इतर बुध्दीमत्तांबरोबर मेळ जमून त्या त्या व्यक्तिप्रमाणे एकाच क्षेत्रात प्राविण्य मिळवतात. किंवा एकाच क्षेत्रातले पण वेगवेगळ्या पातळीवरचे कार्य, काम, आवडी निवडी तयार होतात. तसेच त्यास बहुआयाम प्राप्त होतात. त्या बुद्धीमत्ता विकसीत होत जातात. तर तुम्ही हा लेख वाचत आहात यावरूनच कळते की तुमची व आमच्या बुद्धीमत्तेची जातकुळी एकच आहे. थोडक्यात आपल्या प्रत्येकात पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता ठासून भरली आहे. म्हणूनच तर तुम्ही हा लेख वाचत वाचत इथपर्यंत आला आहात  व शेवट पर्यंत वाचायचे ठरवलेही असणार. छान…

भाषीक, तार्किक, सांगीतिक, शारिरिक, भावनात्मक, अंतर संवाद अशा बुध्दीमत्ता या स्वतंत्र्यपणे आपआपले अस्तित्वच ठळकपणे विकसीत तर होतताच पण त्यांच्या एकमेंकाच्या अणूरेणू प्रमाणे जोड्या, तिकडी, चौकडी, कुटुंब, गट बनवूनही त्या एकाच व्यक्तितही फुलत जातात.

उदा : पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता असलेली व्यक्तीत पर्यावरणीय व भाषीक अशी बुद्धीमत्ता असेल तर त्याचे वर्तन हे पर्यावरण संबधीत लिखाण करणे, भाषण करणे असे होते.

तर पर्यावरणीय सांगितिक बुध्दीमत्ता असल्यास त्यांच्यात ते विशेषकरून बागकाम करतांना संगीत ऐकणे वा गुणगुणत असतात. किंवा पुढे जावून त्यावर गित लेखन व संगीत देणे वा गायणे हे सुध्दा साकारले जाते.

तसेच शारिरिक व पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता असल्यास ति व्यक्ती बागकामात स्वतःच पुढाकार घेते. कुंड्या हलवणे, कुंड्या भरणे, खोदकाम करणे, फांद्याचे छाटणे असे एक ना अनेक. श्रमाची कामे त्यांना आवडतात.

खरं तर अशा प्रत्येक बुध्दीमत्तेचा एकमेंकाशी जोडण्याचे किंबहुना प्रामुख्याने गुफंण्याचे काम पर्यावरणीय बुद्धीमत्ता ही ठळकपणे करत असते. थोडक्यात पर्यावरणीय बुध्दीमत्तेत सर्वच बुध्दीमत्तां प्रतिबिंब दिसून येते. त्यामुळे पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता ही सर्वच बुध्दीमत्तेची जननी आहे. असे म्हटले तर वावगे ठरू नये. कारण माणूस हा प्राणी पर्यावरणातूनच जन्माला आला आहे. त्यामुळे ही बुध्दीमत्ता ग्राह धरावी का असाही एक वाद संशोधकामधे आहे. असो पण ही बुद्धीमत्ता फुलवण्यासाठी गच्चीवरची बाग ही संकल्पना मदतगार ठरत आहे. हे लक्षात येते.

येथे मुख्य मुद्दा येतो तो म्हणजे या समाजातील विविध वयोगटातील व्यक्तिसाठी गच्चीवरची बाग कशा रितीने महत्वाची आहे. किंबहुना तिची भविष्यातील गरज ही ठळकपणे अधोरेखीत करण्याचा प्रयत्न या लेखातून करत आहोत. समाजातील व्यक्तिचे खालील प्रमाणे वयोगट केल्यास त्यातून पर्यावरण विषयक आवडी निवडी, त्यातून येणारे वर्तन आपल्याला जाणवू लागते.

६ ते १२,  १३ ते १७, १८ ते २४,  २५ ते ३४,  ३५ ते ४४,  ४५ ते ५४,  ५५ ते ६४, ६५ ते पुढे

तर आपण कोणत्या वयोगात मोडता, त्यांच्यात पर्यावरणीय बुध्दीमत्तेची कोणती लक्षणे अथवा वर्तन दिसते आहे का? दिसत असेल तर त्यांना या गच्चीवरची बाग या संकल्पनेची किती गरज आहे व त्यांच्या कोटुंबिक जबाबदारी नुसार ते आता कसा सहभाग देत आहेत व या पुढे त्यांनी नेमंकं काय केले पाहिजे थोडक्यात त्याची व्याप्ती कशी वाढवावी हे आपण पाहूया…

निसर्गाने प्रत्येकात सर्वच बुध्दीमत्ता दिलेल्या असतात. पण त्याविषयी त्या व्यक्तिला एक्सपोझर मिळाले नाही तर ते तेथेच खुरटून जातात. त्यामुळे पालकत्व (लहानांचे वा वयस्करांचे)  म्हणून पालकत्व जपतांना हा पर्यावरणीय बुद्यांक वाढविण्यासाठी आपण प्रत्येकानेच प्रत्येकाला कोणत्याही वयोगटात संधी दिली पाहिजे, किंवा त्या संधी आवर्जून निर्माण केल्या पाहिजेत. तर पाहूया वयोगटाप्रमाणे या बुध्दीमत्ता असलेल्या व्यक्तिचे निसर्गपुरक वर्तवणूक.

६ ते १२ : या वयोगटातील मुलं मुली ही उत्साही असतात. एका ठिकाणी बसणं तसं अशक्य असतं. यांना कोणत्यातरी गोष्टी सातत्याने हाताळून पहाव्याशा वाटतात. रंगी बेरंगी फुलं, फुलपाखरं तसेच पाण्याच्या फवार्या सोबत, पाण्यात, मातीत, चिखलात खेळावसं वाटतं. यांना या वयोगगटात जर आपण आपल्या बागकामात सहभागी करून घेतलं तर ते त्याच्याशी फॅमीलिअर होतात. त्यांना आपल्या आजूबाजूला घडणार्या अनेक घटनांबद्दल कुतुहल असतं. बिज कसं रुजत, ते कसं मोठ होते. हे त्यांना करून बघायचं असतं. असं बरच काही .. या आवडीला त्यानां पालकांनी, शिक्षकांनी जपू द्यावं. कदाचीत ते निसर्गाची चित्र सुध्दा काढतील. त्यातील प्राण्याच्या गोष्टी त्यांना आवडतील असं बरच काही या पर्यावरण बुद्याकांत येतं. त्यांना पालक म्हणून संधी द्या. हे विविध वयोगटातील पालक त्यांचे आईबाबा, ताई दादा, शिक्षक, आजी आजोबा कुणीही असू शकतं. त्यांना बागेत काम करतांना सहभागी करून घ्या. पालेभाजी, फळभाज्या, वेलवर्गीय, कंदमुळे, फुलझाडे याच्यांशी त्यांची ओळख करून द्या. मुख्य म्हणजे या वयोगटात त्यांना निसर्गाशी तोंडओळख करून देणे, त्यांच्या ढोबळ संकल्पना समजावून सांगणे अथवा हाताळू देणे गरजेचे आहे.

१३ ते १७ : या वयोगटात मुलं ही मुख्य आवडीपासून भरकटू शकता. पण हे भरकटणं म्हणजे सोडून देणं नसतं. त्या त्या क्षेत्रात ते काय काय नव नविन आहे याचा शोध घेत असतात. कदाचीत ते या विषयीच्या फिल्म पाहतील. त्या त्या विषयांच्या स्पर्धा व सहलीमधे सहभाग पण घेतील. त्यांच्या जाणीवेच्या पातळीवर आवडीचा विषय जरा धुकट होईल व ती फक्त काचेवर साठलेली धुळ अथवा धुक असतं. पालकांना या वयोगटात त्यांना प्रेरीत केले पाहिजे. किंबहूना त्यांना हात पकडून तेथ पर्यंत नेलं पाहिजे. थोडक्यात या वयातील गटातील बुध्दी ही ढोर बुद्धी असते. वळून, चुकारून त्यांना तेथ पर्यंत न्यावं लागतं. त्यांच्यात पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता कशी वाढीस लागेल याचा पालकांनी विचार करणे गरजेचे आहे.  त्यानां निसर्गा विषयीच्या बातम्या आवडतील. त्यांना पर्यावरण संवर्धनाच्या बर्याच गोष्टी माहीती सुध्दा असतील. कदाचीत ते जाणीवपूर्वक त्यांच्या आयुष्यात गुफंण्याचा प्रयत्न करतील. त्यांना आवडीचे झाडं लावावेसे सुध्दा वाटेल. कचरा व्यवस्थापनात, वर्गीकरणात सहभाग घेतील. या वयोगटात पालकांनी पर्यावरण बुध्दीमत्ते विषयीचे परिघावरचा निसर्ग सजमून घेण्यास प्रेरीत केले पाहिजे.

१८ ते २४ : या वयोगटातील तरूण मुलं त्या त्या बुध्दीमत्ते नुसार करिअरच्या वाटा शोधू लागतील. आता त्यांच्यात कोणती बुध्दीमत्ता ठळक आहे, त्याची दिशा कोणती आहे. हे प्रामुख्याने जाणवू लागेल. पर्यावरण विषयक शिक्षण ते जाणून घेतील. या क्षेत्रात काम करणार्यां लोकांना ते ओळखू लागतील.  कदाचीत त्यांच्यातील बुध्दीमत्तेतील आवडीची, निवडीची क्रमवारी ठरवेली असेल. कशाला प्राधान्य द्यायचे व नेमंक काय हाती घ्यायचं याचा ते निर्णय करण्याच्या पायवरीवर असतील. तर या वयोगगटातील तरूण नेमकं काय व कोणते काम ठळकपणे करतात. याला पालाकांनी शोध घ्यावा. त्यात भविष्यात कोणत्या संधी आहेत. याची ओळख पालकांनी आपुलकीने करून द्यावी. पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता असल्यास ही मुलं बर्यापैकी पर्यावरण क्षेत्रात नेमकं काय करायचं हे ठरवून टाकतात व त्यांच्या विचारांच्या वारूवर स्वार होवून कृतीचा  लगाम हाती घेतलेला असतो. आणि  चौफेरित्या उधळू लागतो. किंवा ते नसर्रीत झाडे आणण्यासाठी येतील. छोट्या मोठ्या कामात तात्पुरता हातभारही लावतील. निसर्ग सहलीला जावू लागतील. निसर्गात रमतील. वृक्ष लागवडीच्या समूहात सहभागी होतील. भाषा व संवाद कौशल्य असेल तर वृक्षातोडीवर बंदी आणतील.

२५ ते ३४ या वयोगटातील तरूण कौटुबिंक जबाबदारी घेवू लागतील. ते नोकरी करू लागतील. ते आपला जोडीदार त्या विचारांचा शोधू लागतील, पर्यावरण बुध्दीमत्ता असलेल्या या वयोगटातील व्यक्ति शेवटच्या अर्धा टप्पात ही माणसे (स्त्री व पुरूष) घरी कुंड्या आणणं, त्यांना पाणी देणं त्याची काळजी घेवू लागतील. त्यावर चर्चा करतील. त्यांना शेती करावीशी वाटू शकते. त्याना बाहेच्या जगात पर्यावरण क्षेत्रात काय चाचलंय याची स्पष्ट कल्पना आलेली असते. आपण काय खातो, ते कितपत चांगल आहे याची त्यांना स्पष्टता असते. निसर्गातील छोट्या छोट्या कार्यात ते (घर ते परिसर) सहभाग घेवू लागतात. त्यासाठी मी स्वतः नेमके पणाने काय योगदान देवू शकतो याचा कृती आराखडा तयार असतो. या वयोगटातील व्यक्तिची समाजात पर्यावरण मित्र किंवा या मित्रांचे मित्र म्हणून नाव व्हायला सुरूवात झालेली असते. लोक त्यांना त्यांच्या कामाने ओळखू लागतात. या वयोगटात लहान मुलांचे पाऊलं प्रत्येकाच्या घरात आलेली असते. पालक म्हणून त्यांना आपल्या पाल्यांना पर्यावरण विषयक संवदेनशिलता निर्माण करतात. पर्यावरण विषयक मुद्यावर ते आंदोलन करू शकतात. जनजागृती करण्यात ते पुढे असतात. थोडक्यात पर्यावरण बुध्दीमत्ता ही इतर बुद्धीमत्तांना आता स्थिरस्थावर होत, विण अधिक घट्ट करत असते.

३५ ते ४४ या वयोगटातील माणसांना  ही अधिक सक्षमपणे विश्लेषण करू लागतात. त्यांना आपले करिअर, आवडी निवडी कुठे घेवून जात आहेत. याचा सर्वागीन अंदाज आलेला असतो. त्यांचे एक विश्लेषणाची पध्दत असते. ठोकताळे असतात व त्यासाठी व्यापकतेने मी व समाजाने काय केले पाहिजे  याची स्पष्ट कल्पना असते. पर्यावरण बुद्धीमत्ता असलेल्या व्यक्ती पर्यावऱण क्षेत्रातील वाटचाल लोकल ते ग्लोबल कुठं जाणार आहे? याची स्पष्टता व त्यासाठी दिशा ठरलेली असते. ते त्या वाटेवरील लक्ष्यावर लक्ष ठेवून असतात. ते कदाचीत लोक सहभागाचे व्यासपिठ तयार करतील. कार्यक्रम घेतील. पर्यावरण क्षेत्रात कार्य करणाची इच्छुकता असलेल्या लोकांना मार्गदर्शन अथवा मदत करतात. यांना या वयोगटात निसर्ग समजू लागतो तो कसा काम करतोय, करेन याची स्पष्ट कल्पना असते. व तसे ते मार्गदर्शन करू लागतात. त्यांची काही पुस्तके छापून येतात. वर्तमान पत्रात लेख प्रकाशीत होतात. व्याख्यानं देवू शकतात.

४५ ते ५४ या वयोगटातील व्यक्तीमधील बुध्दीमत्त्तेचे त्या त्या क्षेत्रात व्यवस्थापकीय पायरी गाठलेली असते. ज्याला आपण सिस्टीम लावणे असे म्हणतो. सुसंगतता, त्याची परिणामकारता कशी साधता येईल या विचारात व कौशल्यात ते पारंगत होतात. नव्या नेतृत्वाला ते आकार देत असतात. आपल्यासारखी एकादा वा अनेक तयार व्हावीत यासाठी प्रयत्न करत असतात. पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता असलेली मंडळी अनेकांना मार्गदर्शन करू लागतात. पण ते केवळ तांत्रिक नसून त्यातील अध्यात्माची मांडणी करू लागतात. निसर्ग हाच देव आहे इथपर्यंत त्यांच आधात्म पोहचू लागते. त्यांच्या संभाषणात बोलण्यात एक प्रकारचा आपलेपणा जाणवू लागतो. भूतदया तर ही अत्यूच्च पातळीवर पोहचलेली असते. ही मंडळीत पर्यावरण क्षेत्रात असतील तर ते हिरहिरीने पुढाकार घेतात. वय झालयं असं जाणवत नाही. किंवा एकाद्या कामात तंद्री लागली तर त्यात ते रमतात.

५५ ते ६४ ही मंडळी आपापल्या क्षेत्रातील व्यापक पसारा इतरांच्या खांद्यावर सोपवलेला असतो. शारिरिक मर्यादामुळे ते बसून ते काम करू लागतात. किंवा करून घेतात. त्यांच्या निर्णयाची प्रमाण पट्टी ही डार्क किंवा व्हाईट असते. इतरांना जमतच नाही येथ पर्यंत यांची पोहच असते. किंवा अगधी विरोधी भूमिका असू शकते. ते सारं बागकाम एकटे करतील किंवा विषयच सोडून देतील

पण येथेच त्यांची भूमिका फार महत्वाची असते.  कारण या वयातच त्यांच्याकडे वेळ असतो. त्यांनी स्वतः निर्णय घेतला तर ते सारं काही हळूवार का होईना करू शकतात. घरातील इतर मंडळी कशाला नको ते उद्योग म्हणून त्यांना दुर ठेवतात. काहीनी नुकतीच रिटायरमेंट घेतेलेली असते. पण तसे करू नका. त्यांना बागकाम कसे सोपे होईल त्याकडे लक्ष द्या. त्यांना उकीडवे बसून बागकाम होत नसेल तर स्टूल द्या. एका उंचीवर कुंड्या ठेवा. एकादा रविवार त्यांच्या सोबत बागेत काम करा. त्यावर चर्चा करा. बघा येथून नवीन आयुष्य सुरू होण्याची शक्यता असते.

६५ ते पुढे येथून पुढे त्यांचे बालपण सुरू होते. रंगी बेरंगी फुले, त्यांचा गंध फार आवडतो. त्यांचे सर्वच प्रकारचे पालकत्व कुटुंबातील इतर व्यक्तीनी स्विकारलेले असते. त्याना आनंद वाटेल अशा गोष्टीत निसर्गही येतो. त्यांच्या सोबत ते वेळ घालवतात. त्यात त्याना करमू लागते. नवं काही करण्यापेक्षा आहे तेवढं पुरे असे असते.

टीपः लेखात दिलेले वयोगटानुसारचे वर्तन हे पुढील अथवा मागील वयोगटासाठी थोड्याफार फरकाने लागू पडू शकते.

तर असा हा वय व निसर्गाची सोबत सांगणारा लेख.. आपल्याला आवडला तर नक्की शेअर करा.

संदीप चव्हाण. गच्चीवरची बाग, नाशिक. 9850569644 / 8087475242

http://www.gacchivarchibaug.in

                                               

कृपया लेख वाचण्यासाठी थोडा वेळ द्या…


नमस्कार, मी संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक. आपल्याला माहितीच आहे की गच्चीवरची बाग हा पर्यावरण संवर्धन करणारा उपक्रम आहे. मी आपल्याला खास अशा एका विनंतीसाठी हा लेख लिहीत आहे. कृपया थोडा वेळ काढून हा लेख शेवटपर्यंत वाचावा ही विनंती.

गच्चीवरची बाग नाशिक Grow, Guide, Build, Products, Sales N services या पाच विभागात काम करत आहे. (सध्या कोव्हीड १९ मुळे फक्त क्रं दोनचं काम Guide जोरात सुरू आहेत) तर लोकांना विविध माध्यमांव्दारे मार्गदर्शन करणे, त्यांचे शंका निरसन करणे, त्यांना घरी भाजीपाला उगवण्यासाठी व कचरा व्यवस्थापनासाठी प्रेरीत करणे हे काम सुरवातीपासूनच करत आहोत. पुढेही करत राहणार आहे.

विविध सोशल मिडीयावर लोकांना शिक्षित करण्याचा प्रयत्न करत आहोत.  या माध्यमात You Tube हे व्यासपिठ सुध्दा येते. गच्चीवरची बाग विषयी काम सुरू झाले तेव्हां या माध्यमांकडे दुर्लक्ष झाले. अर्थात त्यातले काही कळत नाही, ते अवघड आहे, तांत्रिक साधनांची गरज असते. या मुळे त्यावर गच्चीवरची बाग विषयी व्हिडीओ टाकणे टाळत होतो. पण कोव्हीड १९ मुळे हाताशी वेळ मिळाला. तसेच जे टाळायचे होते ते करावेच लागले. म्हणजे यू ट्यूब चॅनलवर फिल्म विषयी शिकत, सवरत ते माध्मय लोकांपुढे न्यावे लागले. कारण लेख लिहणे हे सोपे व यात हातखंडा असला तरी लिखाण हे माध्यम सर्वांनाच आवडते असे नाही. पण यूट्यूब हे माध्यम सर्वांनाच आवडते.

या माध्यमाचे वैशिष्ट्य म्हणजे जितके लोक व्हिडीओ पाहतील त्यातून थेंब थेंब पैसे साचून पैशाच्या रूपात परतावा मिळतो. ( खरं तर पैशा पेक्षा ही प्रक्रिया एकदाची पूर्ण करणे गरजेचे आहे)आम्ही या माध्यमांवर काम करायला सुरवात केली. कारण यातून गच्चीवरची बाग या पर्यावरणीय उपक्रमाला आर्थिक हातभार लागेल म्हणून जानेवारी २०२१ पासून पूर्ण क्षमतेने सुरवात केली.  आता या कामाला नऊ महिने पूर्ण होताहेत.

या माध्यमातून पैसे मिळवायचे असतील तर काही अटी असतात. एक हजार सब्जक्राईबर पूर्ण होणे. तो आम्ही नुकताच पूर्ण केलाय. दुसरी अट असते. चार हजार तास पूर्ण करणे. त्यातील फक्त नऊ महिण्यात दीड हजार तास पूर्ण झाले आहे. येत्या शंभर दिवसात म्हणजे ३१ डिंसेंबर २०२१ पर्यंत अडीच हजार तास पूर्ण करायचे आहेत.

आणि त्यासाठी तुमची रोजच मदत लागणार आहे. कारण हे तीन महिण्यात पूर्ण झाले नाही तर पुन्हा नव्याने सुरवात करावी लागणार. आणि हे फार टफ वर्क आहे. त्यासाठी पुन्हा वेळ मिळणे कधीच शक्य होणार नाही.

हे अडीच हजार तास पूर्ण करण्यासाठी आपली पुढील प्रमाणे मदत हवी.

या यूट्यूब चॅनेलचे सब्सक्राईब्रर वाढीसाठी याचे सदसत्व घेणे.

Home Grow vegetable Services गच्चीवरची बाग, नाशिक व्दारे प्रकाशीत झालेले अथवा तुमच्या पर्यंत आलेले व्हिडीओ जास्तीत जास्त शेअर करणे,

व्हिडीओ खाली आपल्या प्रतिक्रिया देणे. (चांगली वाईट काही चालेल पण मनापासून द्या)

बरीच मडळी व्हाट्स अपवर प्रतिक्रिया नोदंवतात.

 या माध्यमांतून मिळणारी मदत ही पुढील कामासाठी वापरण्यात येणार आहे.

  • ई पुस्तके प्रिंन्ट स्वरूपात प्रकाशीत करणे
  • http://www.organic-vegetable –terrace-garden.com हे संकेतस्थळाचा खर्च (डोमेन नेम, होस्ट प्लेस, वाय फाय इ. खर्च भागवणे.) वर्षभऱाचा खर्च २५ हजार ईतका आहे. तो  आताच्या परिस्थिती पुढे नेणे अवघड खूपच अवघड झाले आहे.
  • फिल्म बनवण्यासाठी सध्या मित्राचा मोबाईल व कॅमेरा वापरतोय. तो स्वतःचा घेणे
  • एडिटिंग साठी लागमारे फिल्ममोरा सॉफ्टवेअर विकत घेणे.
  • ई पुस्तके प्रिंन्ट स्वरूपात प्रकाशीत करणे
  • http://www.organic-vegetable –terrace-garden.com हे संकेतस्थळाचा खर्च (डोमेन नेम, होस्ट प्लेस, वाय फाय इ. खर्च भागवणे.) वर्षभऱाचा खर्च २५ हजार ईतका आहे. तो  आताच्या परिस्थिती पुढे नेणे अवघड खूपच अवघड झाले आहे. पण हे संकेतस्थळ लोकांच्या पसंतीला उतरले आहे. तसेच खर्या अर्थाने मार्गदर्शक ठरत आहे.
  • फिल्म बनवण्यासाठी सध्या मित्राचा मोबाईल व कॅमेरा वापरतोय. तो स्वतःचा घेणे
  • एडिटिंग साठी लागमारे फिल्ममोरा सॉफ्टवेअर विकत घेणे.

गच्चीवरची बाग हा व्यावसायिकरित्या जरी चालवत असलो तरी त्यामागील खरे काम लोकांना शिक्षित करणे हाच आहे. व ते निशुल्क करत आहोत. खर ती आमची खाज (पॅशन) आहे. तिला जिवंत ठेवण्यासाठी प्लीज लेखात सांगितल्या प्रमाणे आमचा चॅनेल जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत पोहचवा. हे फक्त ३१ डिंसेबंर २०२१ पर्यतंच करायचे आहे.

हे आता नाही तर कधीच होणार नाही. आणि आम्ही पण या माध्यमांवर पुन्हा काम करणार नाही असे ठरवले आहे. कारण यात तन,मन, धन सारेच गुंतवले आहे. याहून जास्त गुंतवणूक आता होणार नाही. कारण वाढत्या वयात दृष्टी अधू होत चाललीय. तासन तास संगणकावर बसणे त्रासदायक होत आहे.

तेव्हां हे सारे तुमच्या प्रत्येकाच्या हातात आहे.

कारण हे पर्यावऱण संवर्धनाचे काम आहे. कृपया लेखात सांगीतल्या प्रमाणे मदत करावी. किमान हा लेख तरी इतरांपर्यत पोहचवा. ही कळकळीची विनंती.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक.

आता कानाने ही ऐकता येईल गच्चीवरची बाग


प्रथम तुम्हा सर्वांचे धन्यवाद, तुम्ही आमच्या कामाचे, प्रयत्नांचे कौतुक करत आहात. पर्यावरण कामासाठी काहीतरी ठोस करावे ज्यात लोकांचा फायदा तर होईलच शिवाय पर्यावरण संरक्षणात  सक्रिय सहभाग घेता येईल. असा जे आम्ही गच्चीवरची बागेच्या रूपात स्वप्न पाहिले होते त्यास आता आपली मोलाची साथ मिळू लागली आहे.

आपला विचार, प्रयत्न,ज्ञान, अनुभव लोकांपर्यंत पोहचवण्यासाठी माध्यमांची फार मोठी भूमिका आहे. अशा माध्यमांच्यअभ्यासाची आवड असल्यामुळे गच्चीवची बाग विविध माध्यमांव्दारे आपल्यापर्यंत पोहचवत आहोत.

प्रत्यक्ष रूपातील कामात सहभाग व ते काम लोकांपर्यंत पोहचवण्यासाठी माध्यमांतील कौशल्य आत्मसात करत करत आम्ही ईथपर्यंत पोहचलो आहोत.

संकेतस्थल, यू ट्यूब चॅनेल, विविध समाज माध्यमांवरील आमच्या व्यासपिठाला आपण जोरदार पांठिबा देत आहोत. कारण पर्यावरण व आपले आरोग्य जपणे हे फार गरजेचे झाले आहे. त्यासाठी विविध माध्यमांवरील लोकांपर्यंत पोहचणे हे तितकेच महत्वाचे मानले आहे. किंबहूना गच्चीवरची बागेचे ते अभिन्न अंग आहे.

या माध्यमांतीलच महत्वाचा भाग आम्ही तुमच्यासाठी घेवून आलो आहोत.

गच्चीवरची बाग रेडीओ. साहित्यांची निर्मिती आम्ही करतच आहोत. ते पाहणारी वाचणारी मंडळी आहेतच. पण आता ऐकणारी मंडळी तयार करायची आहे. त्यासाठी गच्चीवरची बाग रेडिओ ही संकल्पना घेवून आलो आहोत. तसं नवं काही नाही. जी माध्यमे आपल्याकडे आहेत. त्याचाच वापर करत आपण पुढे जात आहोत. त्यातील एक भाग म्हणून आम्ही पहिला वहिला भाग आपल्या कानांसाठी सादर करत आहोत.

आता तुम्ही आम्हाला दोन व्यासपिठावर ऐकू शकाल,

१) www. spotify.com/ gacchivarchi-baug

2) http://www.anchor.fm/gacchivarchi-baug

तेव्हां ऐकत रहा.

आनंदाची बातमी…


धन्यवाद आपण गच्चीवरची बागे व्दारे तयार केलेल्या दोन ही Intro ला यूट्यूब चॅनेलवर like केल्यामुळे आम्ही तयार केलेल्या Intro ला Filmora Film Contest मधे Entry मिळाली आहे. आपणा सर्वांच्या सहकार्यामुळे या स्पर्धेचा पुढचा टप्पा सुरू झाला आहे.

Filmora या video Editing कंपनीच्या आव्हानानुसार गच्चीवरची बागेने Home Grow Vegetable  Services- गच्चीवरची बाग या You Tube channel चा ५ सेंकदाचे दोन Intro तयार केले आहेत.

त्यास आता Entry Pass मिळाला असून हा व्हिडीओ त्यांच्या संकेतस्थळावर झळकू लागला आहे.

सोबत दिलेल्या लिंक वर जावून आपण तो पाहू शकता. पण त्यास जास्तीत जास्त Like मिळाल्यास कदाचित १ ते ३ क्रमांकाचे पारितोषीक मिळू शकते.

पण हे आपल्या सहकार्याशिवाय अशक्य आहे.  त्यामुळे आपण या दुव्यावर जावून  आपल्या व्हिडीओ ला लाईक व शेअर केल्यास लाईक्सच्या जोरावर आपण ही  स्पर्धा जिकूं शकतो.

तेव्हा कृपया यास लाईक करा व शेअर करा.

माहितीपट पाहण्यासाठी

वरील दोन्ही Intro Final झाले आहेत.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक.

भाजीपाला उगवण्याची ही पध्दत फार उपयोगी | गच्चीवर असावी सुंदर भाजीपाल्याची बाग | Roof Top Farming


Organic Terrace Farming by Sandip Chavhan, Nasik, Maharashtra | HINDI


The better India story: Nashik Man Uses Kitchen Waste, Grows 35 Organic Veggies In 3-Tier Terrace Farm!


nashik-organic-farming-2

Ever seen a plant that grows and thrives in milk pouches? From PET bottles to shoes and old purses, Sandeep Chavan’s upcycling hacks to grow organic veggies are truly brilliant!

Most people do not believe Sandeep Chavan, a former journalist in Nashik, when he claims of growing three vegetables in one square foot. He patiently waits for people to finish their mocking to tell them about the concept of 3-tier or multi-layer farming and explains the following steps:

  • Take any plant pot and plant seeds of fruit vegetables like tomatoes in the middle
  • On its left, sow seeds of any leafy vegetables, and on the right side, plant the seeds of any root veggies
  • Add organic fertilisers to keep away pests
  • Use waste leaves and kitchen waste as soil to enhance the growth cycle
  • Water the pot twice a day

“Apart from saving space in your balcony or terrace, this type of farming needs less water, and can save up to 60 per cent of water. During extreme heatwaves, the dry leaves used as mulch will prevent moisturisation,” Sandeep tells The Better India.

On his 350 square foot terrace, Sandeep grows 35 varieties of organic veggies round the year by using wastewater and waste food from his kitchen. His rooftop boasts of brinjals, papayas, tomatoes, chillies, turmeric, beans, spinach, bottle gourd, cabbage, and cauliflower to name a few.

With the help of multi-layering farming, Sandeep claims to have grown 50 kilos of turmeric in a 6×6 sq feet space last year. The harvest cycle is such that on any given day, his garden will reap at least four fresh vegetables.

The 40-year-old started farming in the early 2000s, a hobby which later translated into a full-time practice.

It was his son who spotted a stark difference between naturally grown produce and that infused with chemicals.

Recalling the incident he says, “On that particular day, I had harvested a few tomatoes and kept them in the kitchen. My wife purchased some tomatoes from her vendor as well. Interestingly, my son ended up eating both types. Children’s taste buds are more sensitive than ours and he almost thought that the outside tomato was rotten. This incident inspired me to grow more veggies.”

Of course, the main problem was the lack of space and time. Thankfully, that did not deter him from addressing his concerns about chemically-grown food.

Developing A Low-Cost & Smart Model From Waste

Instead of going for composting units available in the market, Sandeep used alternatives like a drum, a bucket, vegetable crates, mud pots.

He dries the wet waste in a container and then finely chops all the dried bits. He also prepares fertiliser at home using jeevaamrut (a mixture of cow dung and cow urine). The properties of this mixture quicken the process and increase bacterial activities.

For a healthier option, Sandeep ferments wastewater from his kitchen and adds it to the compost, which is ready in about 30 days. He uses it to grow his vegetables.

Sandeep has upcycled discarded items from his home like shoes, purses, and plastic bottles, using them to grow plants.

One of his best ideas was reusing plastic milk pouches, “I took seven pouches and kept them on top of each other. The mountain is the height of a pen and I have grown spinach in it. Nature is ready to come anywhere, provided it is given the right care and water.”

While all this sounds so simple, success did not come to him in the first. It was only after months of experimentation that his garden started giving veggies regularly and in significant proportions.

A few years ago, Sandeep escalated his practice by starting 5-layer farming or growing five veggies together in minimal space. For this, he prepared a four-foot bed to accumulate the five types of seeds.

Here are the steps he followed:

  • Lay a plastic sheet on the ground
  • Place three bricks to cover it add coconut coir
  • Add a layer of dry leaves and cover it further with compost or soil
  • Sow five kinds of seeds and witness your garden give you a fresh harvest

What started as a hobby has now turned into a full-fledged servicing firm called ‘Gacchi-varchi baug’ which translates to ‘the terrace garden’. Sandeep provides enthusiastic gardeners with gardening kits and consultancy to grow their own food. He says he finds that people are increasingly becoming environmentally sensitive.

“Using garbage to grow food fulfills twin purposes–treating waste at source and growing natural and healthy food. Rooftop farming also increases biodiversity as it attracts birds. Urban areas in India are slowly catching up on the fad of ‘Grow Your Own Food’. This is the sign of a healthy environment,” concludes Sandeep.

Get expert advice from him on 98505 69644 or click here.

“की फरक पैंदा”?


<a href=”http://Image%20by Gordon Johnson from Pixabay.wordpress.com/2019/05/ekg-2069872_1280.png” target=”_blank” rel=”noopener”>

ekg-2069872_1280.png

“की फरक पैंदा”?“क्या फरक पडता है”। “काय फरक पडतो”? असे आपले रोजच्या जीवनात कुठे ना कुठे एकदा तरी म्हणत असतो. एकाद्या व्यवहारात आपण तडजोड करतो तेव्हा हे वाक्य हमखास आपल्या डोक्यात येते. आता “की फरक पैंदा है” असं आणि आपल्या गच्चीवची बागेचा येथे का संबध असं आपल्या मनात आले असणार.. आलेच पाहिजे.. कारण अत्तर सोडून आपण कुत्रिम सुंगध वापरतांना सुध्दा फरक पडत असेन तर आपल्या रोजच्या जगण्यात ज्या भाज्या बाजारातून ताटात येतात. त्याचा सुध्दा आपल्या शरिरावर नक्कीच फरक पडत असतो.गेल्या सहा वर्षापासून रसायमुक्त भाजीपाला पिकवून देण्याचे नाशिक मधे पूर्ण वेळ काम चालू आहे. त्याआधी घरच्या गच्चीवर विषमुक्त भाज्या पिकवण्याचे प्रयोग चालू होते. काही ना काही रोजची भाजी मिळत होती. रोजच्या डोळ्यासमोरच्या भाज्या खाल्यामुळे घरातल्या छोट्या छोट्या आजारावंर होणारा खर्च बराच आटोक्यात आला होता. पण मागील वर्षी घरच्या बागेकडे दुर्लक्ष केले (खर तर या काळात इतरांच्या ठिकाणी भाज्या उगवण्याचं प्रमाण वाढलं होत) त्यामुळे साहजिकच घरी उगवलेल्या भाज्या या ताटात येणं कमी झालं. (त्याचा परिणाम काय होणार याचा अंदाज होता पण प्रयोग करून पहायचं होत) आणि झाला तसचं. घरच्या भाज्या खाणं कमी म्हणजे जवळ जवळ नाहीच झालं. नि दिवाळीमधे बायकोला हायपरटेशंनमुळे आठवडा भर अडमीट कराव लागलं. नको तेवढा पाण्यासारखा पैसा दवाखान्यात खर्च झाला. मनस्ताप झाला तो वेगळाच. (कळत असूनही विषाची परिक्षा घेतली) त्या काळात काम बुडालं ते नुकसान वेगळचं. तसंच शरिरात रासायनिक औषधांचा मारा झाला तो वेगळाच. घरी भाज्या न पिकवणं हे एकूणच महागात पडलं होतं.शक्यतो रोज संध्याकाळी वरण भात हा ठरलेला असतो. इतर कडधान्याच्या भाज्याही होतातच. (बाजारातल्या ताज्या भाज्या पेक्षा कडधान्यात कमी विषतत्व असतात. कारण बाजारात आलेल्या भाज्यावर रसायनं मारून २४ तासाच्या आत त्या शिजवून पचवलेल्या असतात. रेसुड्यू फ्री नसतात) त्यामुळे घरच्या हिरव्या भाज्या आठवड्यात तीन –चार असल्यातरी पुरेशा होतात. पण त्याहीकडे दुर्लक्ष केलं तर काय होतं. याचा मला चांगलाच अनुभवाचा चटका लागलाय.

आपण बाजारातून रोजच्या भाज्या खातो त्यात कुठेना कुठे त्यात रसायनांचे अंश हे आपल्या पोटात, पचसंस्थेतून रक्तात मिसळतात. त्यातल्या त्यात आपलं रोजचा व्यायाम नसतोच. त्यातून हायपरटेशंन सारख्या गोष्टी घडतात. मी प्रयोग म्हणून केलेला हा प्रयत्न करतांना मी पण असेच म्हणालो होतो की काय फरक पडतो. पण फरक पडतो…. घरी उगवलेल्या भाज्या या मूठभर असल्यातरी तरी त्या औषधांच काम करतात. नि बाजारातल्या भाज्या स्लो पाईझनचे काम करतात. तेव्हा निवड तुमची आहे. ‘’की फरक पैंदा’’ म्हणून बेफिकीर होऊन चालणार नाही…. एकादे वस्त्र हे जसे सुक्ष्म धाग्यानीं विणून तयार होतं. तसचं आपल शरीर, आपलं जगणं सुध्दा छोट्या छोट्या प्रयत्नांनीच समृध्द, सुदृढ होत असतं. ते आपल्या लक्षात येत नाही… घरी भाज्या पिकवणे व त्यांचे सेवन करणे हा सुध्दा सुक्ष्म धागा आहे. जर तो विस्कटला तर आपलं शरीर ही कापड विस्कटल्या प्रमाणे तक्रार करू लागतं. एक वेळ कापड बदलवता येईल. पण जीवात जो पर्यंत प्राण आहे. ते काहीही करून बदलवता येत नाही… हे लक्षात घेवूनच आपल्या रोजच्या जगण्यात, धडपडण्यात घरच्या भाज्या घरीच पिकवण्याचा प्रयत्न करा. हळू हळू त्यात मास्टरकी येणारच.

वरील चित्रफितीत दाखवल्या प्रमाणे आम्ही जमीनीवर किंवा गच्चीवर विटांच्या वाफे बनवून रसायनमुक्त भाज्या पिकवून देतो.लेख आवडला तर नक्की लाईक,शेअर, व कंमेट करा…संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग नाशिक.9850569644/ 8087475242www.gacchivarchibaug.in

जाहिरात: उपलब्ध जागा, उपलब्ध वस्तू व उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा वापर करून घरच्या घरी विषमुक्त भाजीपाला पिकवा. गच्चीवरची बाग पुस्तक (व्दितीय आवृत्ती)
घरपोहोच by post 240/-
WTS app 9850569644 / 8087475242
http://www.gacchivarchibaug.in


संदीप चव्हाण नाशिक.

shuk, shuk गाडी बाजूला घ्या..


INTEX AQUA LIONS X1+_09042019_064255

साधारण तीन चार वर्षापूर्वीची गोष्ट असावी. गच्चीवरची बाग या समाजोपयोगी उद्योग नेटाने पुढे नेणायचा विचार पक्का केला होता. त्यावेळेस सारं बिर्हाड हे टू व्हीलरवर असायच. बिर्हांड म्हणजे वर्तमान पत्रात प्रसिध्द झालेले लेख, बातम्या याचा अल्बम तयार केला होता. (आज अल्बम सोबत लॅपटॅप ही असतो) इच्छुकांनी पे कंन्सलटंसीसाठी बोलावलं की पाठीवर बॅग घेवून टू व्हीलवरवर जायचं. (आजच्या सारखा मल्टीपल युजेसाठी वापरला जाणारा छोटा हत्ती नव्हता, मल्टीपल युजेस म्हणजे बहुपयोगी गाडी, ही गाडी कधी अवेरनेस व्हॅन तर कधी स्टॅलवर साहित्य विक्री तर कधी बागेसाठी नवीन सेटअप तयार करण्यासाठी साहित्य वाहून नेण्यासाठी तर कधी कुटुंबासाठी फोर व्हीलर म्हणून वापर केला जातो)

तर छोटा हत्तीमुळे काम सोप्प झालयं पण खर्च वाढलाय … असो.. तर मुद्दा टू व्हीलरवरच हा सारा उद्योग सुरू झाला तेव्हांची गोष्ट, दिव्य मराठी या वर्तमान पत्राने सुरवातीला गच्चीवरची बाग संकल्पना नाशिक मधे रूजवण्यासाठी खूप मदत केली होती. नंतर त्यांच्या policys बदलल्या नि एका क्षणात पाच वर्ष एकमेंकासाठी पर्यावरणावर नाशिककरांसाठी काम करण्याचे स्वप्न भंगले. अर्थात दिव्य मराठीमुळेच गच्चीवरची बाग या कामाचा नाशिक मध्ये पाया रचला गेला. प्रिसिध्दी होत होती तो पर्यंत लोकांचे बोलावणे येत होते. पण नंतर अपेक्षीत प्रतिसाद कमी होता. या कामाची जाहिरात करण्याची ऐपत नव्हती (आजही नाही आहे, कमाई पेक्षा खर्चच जास्त आहे म्हणा) मग जाहिरात करायची कशी हा विचार डोक्यात होताच…

0 (5)

मी या संकल्पनेला लोकांपर्यत पोहचवण्यासाठी खूप भूकेला होतो. (आजही ही आहे) पण मार्ग सापडत नव्हते. ( आज अनेक मार्ग आहेत) तर भूकेपणीच स्वप्न खूप पडतात. तर या भूकेपायी आपले भविष्यातील कार्यलयात नेमप्लेट कशी असेल याचा विचार करत होतो. नेमप्लेट तयार करून आपल्या कार्यालयात (अजूनही कल्पनाच आहे म्हणा) नाहीतर घराच्या ( ते पण सध्या बॅकेचेच आहे अजून) दरवाज्यावर लावता तर येईल, म्हणून एक नेमप्लेट तयार केली. नेमप्लेट तयार करून आणली.. नेमप्लेट मधे गच्चीवरची बाग असे नाव आहे. यातला र हा इंडीयन रूपीजचा आहे. हे नेमप्लेट बनवणार्या व्यक्तिला निट समजून सांगतीले. नेमप्लेट तयार झाली. घराच्या दारावर लावायचे ठरवले खरे…पण डोक्यात विचार आला.. अरे ही पाहणार कोण… कारण दिव्यमराठीत बातमी येणे बंद झाल्यापासून घरच्या गच्चीवरची बाग बघायला कुणीच येत नव्हते. लोकांना समजावे व अनायसे जाहीरात व्हावी म्हणून ही नेमप्लेट पाठीवरच्या बॅगेलाच चिटकवली.. मग काय….झालं ना भाऊ,,,, आपली कमी पैशात जाहीरात सुरू.. खूपच आनंद झाला. सिग्नल वर थांबलो की लोक बॅगेवरची नेमप्लेट वाचायचे, विचारापुस करायचे.. कधी कधी फोटो सुध्दा काढून घ्यायचे व नेमप्लेटवर दिलेल्या मो. नं. संपर्क साधायचे.. मला माझ्याच डोक्यातून आलेल्या या कल्पनेची मलाच गंमत व कौतुक वाटायचं. आता छोटा हत्तीवर स्मार्ट सिटीसाठी स्मार्ट उपक्रम अशी जाहीरात आहे. पण आजही बॅगेवर नेमप्लेट आहे. पाठीवरची बॅग जूनी झाली, पण नेमप्लेट नव्या बॅगेला नेमप्लेट तशीच आहे. (आपली पहिली सुरवात कशी विसरायची) आजही ही नेमप्लेटचे लोकांना कौतुक वाटते. अशी नेमप्लेट लावणारा कदाचित मी पहिलाच असेल. माझा एक पत्रकार मित्र हेमंत भोसले या नेमप्लेटला ताम्रपट असे म्हणतोय. बातम्या काढण्यात, लिहण्यात जसा तरबेज आहे तसाच एकाद्या बातमीला लेखाला, प्रसंगाला समर्पक नाव देण्यात निश्नांत आहे. (हेमंतने दिव्य मराठी मधे प्रकाशीत केलेल्या माझ्या पर्यावरण कामाच्या बातमीचे नाव होते. – ”प्रेम केले ते भाज्यांवर” ,या विषयावर लवकरच लिहील, कारण बातमी लोकांपर्यंत पोहचली खरी.. पण बायकोला कळालं की संदीपच्या आयुष्यात आपण एकटेच नाही आहेत. संदीपला गच्चीवरची बाग नावाची दुसरीच जिवा भावाची, जवळची मैत्रीण आहे. घरात वाद झाला… सात दिवस अबोला..सांगेन कधीतरी)… तर हा ताम्रपट बॅगेवर घेवून मी नाशिकभर फिरायचो.

तर पाठीवरच्या ताम्रपटाने बरीच काम मिळवून दिली खरी.. पण काही प्रसंग असे ओढवले की वर्णन कमी पडेल.

तर असाच एका दुपारी गंगापूर रोडने, भोसला कॅलेजच्या गेट जवळून, आनंदवली गावाच्या दिशेने भर दुपारी टू व्हीलवर घरी येत होतो. आपापले एका बाजूने गाडी चालवत होतो. तर येत असतांना शुक शुक आवाज आला. असे दोन- तीन वेळा झाले, या दरम्यान बरेच अंतर पुढे आलो होतो. मला वाटले असेल कुणी तरी, …गाडीच्या आरश्यात पाहिले माझ्या मागे फक्त त्या बाईच होत्या.. मला कळालं की त्या मलाच शुक शुक करत आहेत. मी चांगलाच घाबरलो. डोक्यात हेल्मेट असूनही अनेक विचार मनात आले… की अरे! आपले कीही चुकले का?, कुणाला धक्का (गाडीचा कट) लागला का?, की.. हेल्मेटमधूनही कुणाकडे पाहण्याचा तिरपा अर्थ काढला गेला की काय..( हेल्मेटमधून हे तिरपे पाहिलेले पण दिसते का?) तर यातल कोणतंच कारण नव्हते. मी गाडीचा वेग वाढवून पळण्याचाच विचार करत होतो. तशा त्या बाई अजूनच जवळ आल्या.. शुक शुक… गाडी बाजूला घ्या… त्यांच बोलणं मला दम दिल्यासारखं वाटलं. एव्हना रस्त्याने येणारी मंडळीनी माझ्याकडे शंकेने पाहिले, माझी खात्री पटली की आता काही खरं नाही.. काही तरी चुक झाली आहे नि या भर रहदारीच्या रस्त्यावर पब्लीक पडी पडणार असं म्हणून घाबरत टू व्हीलर बाजूला घेतली. अहो कधीची शुक शुक करतेय. .. मी डोक्यातला शिरस्त्राण बाजूला करून म्हटलं sorry, ऐकू आलं नाही… काही गडबड नको म्हणून आधीच आपल्याकडून सॉरी म्हणून टाकलं. त्यांनी इट्स ओके! म्हणून बोलण सुरू केलं. ”अहो ही गच्चीवरची बाग नेमप्लेट पाठीवर लावली.. पेपर मधे येते हे तुमचच काम आहे का?”आता माझ्या डोक्यात प्रकाश पडला नि ह्दयाचे ठोके जरा कमी झाले. तर हे सारं शुsक शुssक गच्चीवरच्या बागेसाठी होत तर! त्यांनी माझा मो. नंबर घेतला. (पुढे नंतर त्या मो. न.च काय झालं माहित नाही.) त्या बाई आल्या रस्ती परतल्या. मी जरा थांबून उन्हातच दोन घोट पाणी घश्यात उतरवले. अक्षरक्षाः अंगाला घाम आणणारा असा हा प्रसंग मला आजही लख्ख स्मरणात आहे. (आताही लेख लिहीतांना श्वास कमी जास्त होतोय.. हा लेख लिहून जरा शांत बसलो. तेव्हा दुसराच प्रसंग लिहायला घेतला. एवढा भयानक अनुभवातून गेलो होतो याची कल्पना आली असावी तुम्हाला…

दुसरा प्रसंग असाच होता.. जिवावर बेतण्यासारखा, नाशिकमधील मुंबई नाक्यापासून ते सि.बी.एस पर्यंतचा टू व्हीलरवरच्या प्रवासाचा. (या प्रसंगात वरील प्रसंग सपशेल विसरलेलो.. कारण गाडीवर असलो की लक्ष फक्त समोर, कान व डोळे सतर्क व सारे अवयव बरोबर काम करताहेत ना म्हणजे गाडीवर नियंत्रण करत आहेत ना यावर होते.) गडकरी चौकातला सिग्नल सुटला.. नि एक चांगला धट्टा कट्टा तरूण, टिशर्टच्या बाह्या वर सरकवलेल्या, दंडातल्याच्या बेडक्या टप्पोर्या, व्यायामाने पोसलेल्या, बाऊन्सर असावा तो, गाडी जशी पुढे जात होती. तसा तो बरोबरी करू लागला.. गडकरी चौकातून – सी. बि.एस. पर्यंतच्या चौकापर्यंत तो अगदी गाडीला गाडी खेटवत होता. या दोन चौकादरम्यान तो बरोबरीच करत होता किंबहुना मला थांबवत होता. पण ट्राफिकमुळे त्याच्याकडे लक्ष देणे शक्यच नव्हत. त्याने सी. बी.एस. च्या सिग्नललर गाठलं नि म्हणाला.. गाडी बाजूला घ्या.. मी टरकलोच.. स्वतःला रिकॉल केलं. काही चुकलं का?, भाऊच्या गाडीचा धक्का लागला का?, की भाईला रस्ता दिला नाही ? यातल काहीच नव्हतं. मी जरा घाबरतच गाडी बाजूला घेतली. तो ही बाजूला आला.. आता हा का आपली गच्ची पकडतो असे वाटले. कारण हेल्मेटच्या आत चेहर्यावरचे हाव भाव दिसत नाही ना!. पण तो गच्चीवरची बागेची चौकशी करू लागला. मला हायसं वाटलं.

असे हे प्रसंग जिवावर बेतता बेतला वाचलोय.. ( वाचताय ना तुम्ही)

खरंच… किती क्रेझ, उत्सुकता आहे या नावातच. या ताम्रमपटाने असे दोन अनुभव दिले आहेत. तर याच ताम्रपट जेव्हां पुणे, मुंबईला जातो तेव्हा… ताम्रपट लपवून फिरावे लागते. न जाणे कुणी ओळखीचा मिळेल व वेळ घेतील किंवा उत्सुकता असलेले तेथेच प्रश्न विचारू लागतील. [ कारण सरळ काळाचे भान हरपून लोक प्रश्र्न विचारले आहेत.] एकदा कर तर मी एका रिक्षात बसता बसता कुणा एका रिक्षा चालकाने ताम्रपट वाचला. झालं दोघंही रिक्षा रस्यावर समांतर चालताहेत नि तो माझ्याकडे पाहून प्रश्न विचारतोय नी मी त्यांच्या प्रश्नांना उत्तर देतोय असं बराच वेळ चालू होते. (नशीब वनवेच होता तो) शेवटी सांगीतल की गुगुलवर गच्चीवरची बाग सर्च करा.. सारी माहिती मिळेल. आता या कामाच्या दोन संकेतस्थळ आहेत. स्वतःच एकाद्या रोपाला थोड थोडं समजून उमजून वाढवाव तशी ही संकेतस्थळे विकसीत करत आहे. (इतरांकडून करून घेण्यात पैसा आहे कुठं… असो)

लेख आवडला तर नक्की लाईक, शेअर करा.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, 9850569644

Nashik resident maintains his own mini vegetable market


| Chitra Rajguru | Edited by: Vinaya Patil

terrace1

Nashik resident has developed a unique terrace garden where he produces organic vegetables.

Sandeep Chavan, with minimal investment, claims to get maximum benefit from his garden. He uses bio-waste as feritliser for his garden and all the used plastic bottles as containers for some tiny plants. Sandeep uses just 2 kg of sand for growing the vegetables. He uses foliage, coconut extract and solid kitchen waste in place of sand. All these materials, he said, has high capacity to hold water.

Sandeep informed iamin that he does not buy any fertiliser for his plants, he himself produces it. “I collect sugarcane extract, coconut extract, liquid kitchen waste, and earthworms in a big drum which has an opening at its base. By adding liquid kitchen waste daily for a period of six months, I produce a liquid fertiliser,” Sandeep said.

He grows different types of vegetables like brinjals, tomatoes, chillies, pumpkins, onions, coriander, curry leaves and much more. He has also created a Facebook group, where he regularly posts about his garden and thus encourages others to follow suit.

garden2.jpg

“What is Swacch Bharat abhiyaan? We take garbage from our area and dump it somewhere else or we burn it which causes pollution. Instead we must use it in this way for producing something. I hardly buy any vegetables. My family eats chemical-free food daily,” Sandeep added.

http://www.gacchivarchibaug.in

9850569644

 

Life story: बागेची- पानभर गोष्ट…


0 (10)

#Waste, कचरा ही आजच्या आधुनिक जीवनशैलीची देण आहे. भलेही कचर्याला काही भंगारात मुल्य असेलही. पण कुजणार्या कचर्याला खत बनविण्याव्यतिरिक्त काय किंमत ? अशा कचर्यावर आधी स्वतः विविध प्रयोग करणे, त्यात नाविन्यता, विज्ञान ओळखणे त्यातून प्रबोधन घडवून सृजनशीलपणे लोकांना त्याचा वापर करावयास लावणे, त्यातून प्रोडक्टीव शोधणे व यात सक्रियपणे लोकांचा सहभाग घेवून खर्या अर्थाने लोकसहभाग घेणे. त्यात पूर्णवेळ रोजगार शोधणे व त्यातूनही एक ग्रीन इंटरप्रिनअर्सचा प्रवास घडवत एक पर्यावरणीय चळवळीच्या व्यापक जगात स्वतःची ओळख निर्माण करणे हे खरोखरच अदभूद्तच म्हणावे असा हा प्रवास आपण जाणून घेणार आहोत.

नाशिकच्या तंत्र, य़ंत्र व मंत्र भूमीत, नाशिकला विविधतेने ओळख असलेल्या ओळखीत आणखी एक ओळख तयार करणार्या गच्चीवरची बाग-नाशिक, संदीप चव्हाण यांची ही खारीच्या वाटेची कतृत्वकथा… पर्यावरणीय योगदानातील गच्चीवरची बाग प्रबोधन, व्यवसाय व व्यवसायापुढील आव्हानं व आवाहानांचा हा प्रवास स्वबोधच्या अदभूत वाचकांसाठी…

गुगुलवर गच्चीवरची बाग हा शब्द टाकला की विविध समाज माध्यमांतील त्याची उपस्थिती, माहिती समोर येते. विविध भाज्यांचे फोटो, पर्यावरणीय माहितीची अगदी थोड्या शब्दात केलेली मांडणी लोकांना आकर्षित करत आहे. ढासळते पर्यावरण, त्याची झळ ही ‘’ग्लोबली” असली तरी त्याची सकारात्मक सुरवात ही “लोकली” व “पर्सनली” करता येते. त्याच्याच हा संपन्न अनुभव…

संदीप चव्हाण, वय वर्ष ३८, नाशिक मधे असतात. २०१३ या वर्षी एका माध्यमस्थित संस्थेतील प्रकल्प प्रमुख पदावरील नोकरी अपमानास्पद वागणूकीमुळे तडकाफडकी सोडली. नोकरीच्या ठिकाणी आपल्या हिंमतीच्या बळावर निर्माण केलेले स्थान, प्रकल्प संकल्पना, मांडणी, आखणी व अंमलबजावणीचे अनुभव ते साकारतांना त्यामागील कष्ट, कल्पकता हीच काय ती पुंजी बरोबर होती.

नोकरी सोडल्यानंतर संसाराचा गाडा, घराचे कर्ज, मुलांचे शिक्षण, घरातल्या खाणार्या तोंडाची जबाबदारी पार पडणे हे कर्तव्य… पैसे तर मिळवले पाहिजेतच. त्याशिवाय पर्याय नाही. हा गहण प्रश्न समोर होता. ‘’काय काय करता येईल’’ याची यादी बनवतांना ‘’काय करायाचं नाही” या विषयी ठाम होते. या यादीत पुन्हा कुणाची नोकरी करायाची नाही. याचा ठाम विचार केलेला. काय करायाच नाही याची पहिली यादी केली म्हणजे मार्ग स्पष्ट होतात. ही कोणत्याही मुल्याधारित कामाची, जगण्याची चौकटच कर्तृत्वाला चार चांद लावतात. याची केवळ धारणा, दृष्टीकोन हे आज प्रत्यक्षात अनुभवायास मिळते.

त्यांच्या जुन्या पत्राच्या घरी लहानपणी (आज तेथे वर्कशॉप आहे. जेथे गाय, गाडी, पालापाचोळा स्टोअर केला जातो.) कचरा जाळायचा नाही. कारण त्यापासून धूर होतो, प्रदुषण होते ही विचारधारणा. मग कचर्यावर विविध प्रयोग करायचे. त्यावर झाडें उगवायचे. लहानपणी त्यांच्या शेजारी राहणार्या निवृत्त सेनाधिकारांने बागेत झाडं लावण्याचे ८०च्या दशकता १० रू बक्षीस (आजचे १००रू) दिले होते. फक्त झाडं लावण्याचे १० रू. का दिले ? या चिंतनाने पर्यावरणाची आवड तयार केली. त्याच रूजलेल्या बियाणांने पर्यावरणाची आवड तयार केली व त्याच बीजाचे आज गच्चीवरची बाग म्हणून रोपटं आकार घेतय.

संदीप चव्हाण यांना शेतीची, निसर्गाची खूप आवड. नोकरी सुरू असतांनाच शेतकर्यासोबत काम करण्याची संधी मिळाली. रासायनिक शेती सोडून नैसर्गिक व सेंद्रिय शेतीकडे शेतकर्यानी वळावे म्हणून प्रबोधन, प्रशिक्षणाची जबाबदारी होती. त्या निमीत्त आदीवासी बांधवाच्या शेती करण्याच्या , वाड्या फुलवण्याच्या पध्दती, विनोबा भावे यांच्या वा आश्रमातील शेती पध्दत, विदर्भातील विषमुक्त शेतीचे प्रयोग, थायलंड, झिंम्बॉब्वे या देशात जावून अभ्यास केला. काही वर्षानी असे लक्षात आले की शेतकर्यांना रासायनिक शेतीशिवाय पर्याय नाही. कारण तेच त्यांच्या तुंटपुंजे का होईना पण कुटुंब चालवण्याचे साधन होते. शेतकर्यांना हे सारं काही सांगण्यापेक्षा आपणच यात काहीतरी ठोस केले पाहिजे. याची खूणगाठ मनात बांधली गेली. जागतिकीकरणमुळे विदेशी कंपन्यांनी पुरस्कृत केलेल्या रसायनांचा शेतीतील वापर ही शेतकर्याला सधन करण्यापेक्षा कंगाल करणारा आहे. याची जाणीव झाली. एवढच नाही तर जल, जंगल, जंमीन, हवा प्रदुषीत करणारी ही आधुनिक व्यवस्था सर्वंच प्राणीमात्राचा, मानवाचा एक दिवस घास घेणार याची खात्री पटलेली. मग रसायनं नव्हती तेव्हा आपले पुर्वज शेती कशी करायचे ? या एका प्रश्नांने संदीप चव्हाण यांना ग्रासले. अशा कोणत्या पध्दती होत्या की त्या लोकांच भरण पोषण करायचे. चला… स्वतःच शेती करून पाहिली पाहिजे. त्याशिवाय सत्य काय ते कळणार नाही. राहत्या ठिकाणी शेतीचा शोध घेतला. कुणी निमबटाईने शेती द्यायला तयार होईना.. “नोकरी करणारा माणूस शेती काय करणार” ?. एक जण तयार झाला. यंत्र शंक्ती वापरण्यापेक्षा श्रम शक्ती वापरली पाहिजे म्हणून कुंदळ फावडं घेवून शेत कामास सुरवात केली. दोन दिवसांनी जमीन मालकांला प्रश्न पडला अशी काय शेती होणार ? संदीपची सुट्टी करण्यात आली. शेती तर करायची पण शेती नाही म्हणून हातातवर हात ठेवून गप्प बसेल तो संदीप कसला.. मुबंई पुण्याला गच्चीवर शेती करतात म्हणून ऐकले होते. तेव्हा आजच्या सारखी समाज माध्यमं (व्हाट्सअप, फेसबुक चालणारी मोबाईल नव्हती.) हे सारे अकलेचे तारे तोडण्यासारखेच होते. पण मागार नाहीच.

नुकतच लग्न झालेल. लग्नाआधी आणाभाका झाल्या होत्या की जंगलातच राहयला जायचं. पण बायको मुबंईची.. जंगलात नको… मुलांच शिक्षण करू, त्याला एक शहरात एक तरी घर करू… मग राहू जंगलात… पण एवढा वेळ हाताशी नव्हताच.. निसर्गाची ओढ व आवड स्वस्थ बसू देत नव्हती. संदीपने जंगलच घरी आणायचं ठरवलं. भाड्याचं घर (आत्ताच खाली कर असूनही) पण त्याच्या छतावरच कचर्यावर प्रयोग करणं सुरू झालं.

याआधी सफाई कामगारांच जिवन जवळून अनुभवलेलं, डंपीग ग्रांऊंडच्या जखमा अंगावर घेवून वाढत्या शहरीकरणात आपलं जीवन हे खरं जगणं होईल का. मग शहरातल्या कचर्यावर काम करायाचं की शेती करायची असा पॅरालल विचार चालेला होताच. झालं तर प्रयोग करता करता असं लक्षात आलं की शहरातला कचरा व शेती याची सांगड घालता येईल. मग गारबेज टू गार्डन अशा तत्वावर घरीच टेरेसवर बाग फुलवायचं सुरू झालं. येथेही पहिला विचार काय करायचं नाही ही चौकट आलीच. “बाहेरून काहीही विकत आणावयाचे नाही”. असे ठरलेलं. जूनीच दारू नव्या पॅकेजेस् मध्ये विकून शेतकर्यानां कंगाल करणार्या बाजारातील रासायनिक औषधांचा क्षेत्र अभ्यासाचा अनुभव होताच. म्हणून ही चौकट तत्व ठरलं. आपला जैविक कचरा फेकायचा नाही. त्यावरच प्रयोग करायचे नि भाज्या पिकावयच्या. करतो ते खरं आहे आहे का याची सत्यता आधी स्वतः पटवून घ्यायची. मगच लोकासांगे ब्रम्हज्ञान या भानगडीत पडायचं.

अचानक २०१३ या वर्षी नोकरीला लाथ मारली. पूर्णवेळ (नाव स्वतःच पण आजही मालकी बॅंकेची) घरावरच्या गच्चीवर वेळ देवू लागले. कचरा व्यवस्थापनाचा अनुभव, शेतकर्यांच्या सोबत राहून ज्ञानाची मिळालेली शिदोरी घेवून सहा महिन्यात विविध प्रयोग केले, यश मिळत गेले. उपलब्ध जागेत, उपलब्ध वस्तूत (गाडग्या, मडक्यात, पिशव्यात) व उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोतात. (पालापाचोळ्यात) बाग फूलु लागली. घरीच रसायनमुक्त भाज्या पिकू लागल्या. “नोकरी सोडून हे काय चालवलं” म्हणून शेजारी हसले. “आवडतंय म्हणून कर”! म्हणणार्या बायकोला बाजारातील व घरीच उगवलेल्या भाज्यातील चवीतला फरक लक्षात आला. “पण हे कचरा वैगरे नको… तू कामाला लागला पण आम्हालाही कामाला लावलं” अशी तक्रार बोयकोची होतीच. गच्चीवर भाज्या फूलू लागल्या. यातूनच अनुभवावर आधारित गच्चीवरच बाग पुस्तकाचा जन्म झाला. २००१ साली ओपण करण्यात आलेलं फेसबूकच अंकाऊंट २०१३ पासून नियमीत वापरात येऊ लागलं. पुस्तकाची मागणी दूर दूरदूर वरून येवू लागली. पण नाशिकमधून हवा तसा प्रतिसाद नव्हता. नाशिकचा सहभाग नव्हता. नाशिक हीच आपली कायर्भूमी ठरवायची असेल तर येथे कामाला प्रतिसाद वाढला पाहिजे. या दिशेने विचार सूरू झाले. नाशिकच्या स्थानिक दिव्यमराठी वृत्तपत्रासोबत नाशिकरांसाठी गच्चीवरची बाग स्पर्धा घेण्याचे ठरवले. निशुल्क कार्यशाळा घेण्यात आल्या. दिव्यमराठीने वर्षभर नाशिकच्या कोपर्याकोपर्यात कार्यशाळा घेतल्या. निशुल्क ज्ञान सोबत बांबूची ट्रॉफी व वरून रोख पारितोषीक नाशिककर हरखले.

दरम्यान नाशिकमधील सर्वच वृत्तपत्रांनी, वृत्त वाहिन्यांनी हळूहळू बातम्या देवून विषय उचलून धरला. आता संदीप चव्हाण यांची गच्चीवरची बाग बर्यापैकी घराघरात पोहचली. त्यात लोकसत्ता सारख्या वृत्तपत्राने चंतुरंग पुरवणीत गच्चीवरची बाग सदर लिखाणाची संधी दिली. विषय राज्यपातळीवर पोहचला. मध्यप्रदेशातील एक संस्थेने पाच मिनिटांचा माहितीपट बनवला. त्तो देशभर पोहचला. आजही यू ट्यूबवर रोज नवनवीन २०० नोंदणीकृत दर्शक पाहताहेत.

7 (12)

“पुस्तक वाचले, कार्यशाळा अंटेड केल्या हो… पण एकदा आमच्याकडे येवून आमची गच्ची, पाहून मार्गदर्शन करा”. “मला आवड आहे पण घरातल्यानां नाही त्यांना येवून सांगा.” झालं.. सुरवातीला निशुल्क भेटी देवून मार्गदर्शन करता करता पे कंन्सलटंसी सुरू झाल्या. “बर आता कंल्सटंसी झाल्यात तुम्हीच भाजीपाल्याचा सेटअप लावून द्या. मेन्टनंस घ्या… आम्ही काळजी घेवू”… पण दुचाकीवर साहित्य गोळा करायचे म्हणजे सोपे नव्हते. इच्छुकांना नारळाच्या शेंड्या पालापाचोळा गोळा करून ठेवा… मी सेटअप लावून देतो असे म्हटले की… मागणीच रद्द व्हायची. तसेच इतरांची गाडी घेवून हे सारं वेळेत पोहचतं करण शक्य नव्हत व खर्चीकही होतं. शिवाय वेळ खाणारी काम… त्यातच माध्यमांनी गारबेज टू गार्डन –गच्चीवरची बाग विषय लोकांपर्यंत पोहचवणं बंद केलं. कारण विषय मांडून झाला होता. अर्थात प्रत्येक प्रसार व प्रचार माध्यमांनी खूप प्रसिध्दी दिली होती. किती अपेक्षा करणार. स्वतःची जाहिरात करावी तर एवढे पैसे नाहित. स्वतःच चारचाकी वाहन घेण्याचं ठरवलं. त्यावर विचारपूर्वक जाहिरात करण्यात आली. त्याही आधी जाहिरात म्हणून पाठीवरच्या बॅगेवरच “गच्चीवरची बाग- टेरेस गार्डन विषयी सर्व काही” अशी पाटी लावलेली. त्यामुळे स्गिनलवर उभं राहिल की लोक फोटो काढायचे, विचारपूस करायचे. सारीच माहिती फोनवर देणे शक्य होत नव्हंत. संकेतस्थळ तयार करण्याची गरज होती. पण पैसे आणायचे कुठून, मुळात त्यावर खर्च कशाला करायचा.. या विचारातून घरीच स्वतः अभ्यास करून संकेतस्थळ तयार करण्याचे ठरवले. माहितीसाठी मित्रांना विचारून विचारून डोमेन नेम, होस्टींग प्लेस विकत घेवून टेम्पलेट्सची मदत घेत घरीच संकेतस्थळ तयार झाले. “संकेतस्थळ छान बनवा हो” अशा प्रतिक्रीया येतात पैसे तेव्हांही नव्हतेच. (आजही नाहीत) पण वाचकांना एकाच जागेवर सर्वी माहिती मिळू लागली. संकेतस्थळही नैसर्गिक वाटावी अशी तयार झाली..

बाहेरून जाहिरात व आतून सामान वाहण्यासाठी चार चाकी गाडीची गरज होती .बायकोचं सोनं तारण ठेवून थोड्या डाऊन पेंमेंटवर गाडी विकत घेतली. “चार चाकी गाडी आणली खरी.. पण रात्रभर झोप नाही. कारण गाडी चालवायची कुणी. गाडीच चालवता येत नाही. क्लास झाला होता पण सरावाअभावी सारंच विसरायला झालं होतं. हिंमत केली. यू ट्यूबवर फिल्मस पाहिल्या. मित्रांने गाडी शिकवली. प्रसंगी पैस देवून गाडी रस्तायवर धावू लागली. माहिती एकटवली. वेळ मिळेल तेव्हाच गाडी चालवण्याचा मनातच सराव केला. एक दिवस भर पावसात गाडी बाहेर काढली. अपेक्षे प्रमाणे धोधो पावसात रस्ता रिकामाच होता. २५ किलोमिटर गाडी चालवून घरी सुखरूप परत आणली. विश्वास वाढला थोडक्यात गाडी शिकलो” !

20180613_110943

तर गाडीवर सत्यमेव जयते ऐवजी स्वच्छमेव जयते असे लिहून गच्चीवरची बागेची जाहिरात नव्हे लोकांमधे जागृती केलीय. ही गाडी खरं तर खूप नाविन्य आहे. “झाडू मारंण का होईना पण ते इतरांपेक्षा त्यात नाविण्य असलं पाहिजे” असं तत्व असलेला संदीपची कतल्पकता गाडीवरील जाहिरातीत लिहलेल्या वाक्यावरून दिसून येते. खरं तर जगात अशी एकमेव गाडी आहे असं म्हटलं तर अतिशोयक्ती होणार नाही.

भाजीपल्याची बाग फुलवता फुलवता रसायनमुक्त पध्दतीनेही बागबगीचा तयार करणे त्याची रखरखाव करण्याचंही काम केलं जातं. या दरम्यान घर मालकांना नको असलेला नैसर्गिक कचरा कुठेतरी फेकून विल्हेवाट लावण्यारपेक्षा त्याचे व्यवस्थापन करणे सोपे आहे. याचा विचार करत तो घरीच आणला जावू लागला. कचर्याने भरलेल्या गोण्यांचा ढिग होऊ लागला. त्याचे तुकडे, चुरा करण्यासाठी श्रेडर मशीनची गरज होती. पण पैसे आणणार कुठून.. टाटा कॅपीटलने सलाम लोन अंतर्गत एक लाख रूपये नियमीत परफेड देण्याच्या बोलीवर देण्यात आले. आज हे श्रेडर मशील खरोखरच उपयोगी ठरत आहे.

रसायनांच्या एवजी गायीचे शेण, गोमुत्र याचा वापर केला जातो. “ज्यांनी आपले पूर्वाआयुष्य म्हशींच्या शेणा मूतात काढले अशा शेजार्यांना एका गायीचा दूरवरून वास येवू लागले. बरे गायीचे शेण काही उघड्यावर टाकत नव्हते. त्याचे सुयोग्य, वैज्ञानिक पध्दतीने व्यवस्थापन होत होते. तरी वास येत होता व आजही फक्त त्यांनाच दुरवरूनही गायीच्या शेणामुताचा वास येतो. असो. विषय गहन आहे”.

शहरात गाय पाळणे तसे जिकरीचे आहे.. तिचा चारा पाणी, महिण्याला डॉक्टर, औषध असा खर्च आहेच. पण तिच्यापासून मिळणार्या दूधापेक्षा गायीचे शेण व गोमूत्र हे पर्यावरण सुधारण्यास, हवा शुध्द करण्यात, बागबगीच्या फुलवण्यास मदत होत आहे. गायीच्या शेणाचे व्यवस्थापन हे सावलीत पोत्यात केले जाते. मिळणारा जैविक कचर्यासोबत त्याचे कंपोस्टिगं केले जाते. त्यामुळे त्यापासून कोणताही दुर्गंध येत नाही.

अशी ही गच्चीवरच बाग व्यवसायाच्या अंगाने व नैसर्गिक गतीने विकसीत होत आहे. दुरध्वनीवर आजही निशुल्क मार्गदर्शन केले जाते. ते व्यवसायाचे मुल्य म्हणून कायमस्वरूपी जपण्याचे ठरवले आहे. दरवर्षी गणपती विसर्जन व नंतरच्या दिवशी नारळाच्या शेंड्या व उन्हाळ्यात पालापाचोळ्याच्या गोण्या भरून साठवल्या जातात. जवळपास ८० टक्के जैविक कचरा व २० टक्के मातीचा वापर करत फुलवण्यात येणारी भाजीपाल्याची बाग पर्यावरणाला खूप मोठा हातभार लावत आहे. घरातल्या मंडळीचा हातभार तर लागतोच पण सोबत दोन व्यक्तिंना सन्मानाने रोजगार दिला गेलाय.

भाजीपाला फुलवायचा म्हणजे वेळ द्यावा लागतो. गार्डेनिंग व पॅरेन्टींग या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहे. वर्षभरात माती तयार झाल्यानंतरच्या बागेत वेळेच्या गुतवंणूकीत भाज्याचे प्रमाण वाढते हे लक्षात आले. घरच्या बागेला वेळ देता येत नाही म्हणून गेल्या दोन वर्षापासून टेरेसवर फक्त हळदीचे पिक घेतातहेत. मागील वर्षी ३६ (नर्सरी बॅगेत) चौरस फूटात ५० किलो ओली हळद उत्पादीत करण्यात आली. या वर्षी ते २०० किलो हळद पिकण्याचा अंदाज आहे.

सब जिंचो का फायदेमंद ईस्तेमाल (सफाई) यास यथार्थ असलेले काम आज गच्चीवरची बागेतून साकार होतांना दिसत आहे. चला तर पाहूया… गच्चीवरची बाग म्हणजे काय…

गच्चीवरची बाग म्हणजे काय…

घर असो, दार असो, अंगण असो, टेरेस असो, बाल्कनी असो अगदी विंडो ग्रील असो अशा कोणत्याही उपलब्ध जागेत आपल्याला बाग फुलवता येते. अर्थात इच्छा तेथे मार्ग असातातच. आमच्याकडे जागाच नाही हो…असे म्हणणे म्हणजे पळवाट शोधणे अशी मांडणी संदीप नेहमी करतात.

एकदा जागेचा शोध पूर्ण झाला की उपलब्ध वस्तूत बाग फुलवता येते. नव्याने कुंड्या आणायचा म्हणजे खर्च असतोच. पण कशाला खर्च करायचा. अगदी दुधाची पिशवी, शितपेयाची बाटली. लेडीज पर्स, पुरूषांचे जीर्ण बूट यापासून अनेक गोष्टी आपण भंगारात, कचर्यात फेकून देतो. शेवटी काय ज्यात माती, पालापाचोळा धरून ठेवता येईल अशी कोणत्याही आकाराची कोणतीही वस्तू, त्याचा वापर कल्पकतेने आपल्याला बाग फुलवण्यासाठी करता येतो. अर्थात यात खूप मोठे पर्यावरण मुल्य, संरक्षण व जबाबदारी सामावलेली आहे. रिसायकलला जाणारा कचरा प्रंचड प्रमाणात प्रदूषण करतात. त्यापासून आपल्यला काही काळ का होईन ते रोखता येते. थोडक्यात प्लास्टिक रिसायकलचा पाळणा लांबवला पाहिजे.

जागेचा शोध व वस्तूंची जमवाजमव झाली की त्यात भरण्यासाठी नैसर्गिक स्त्रोतांचा वापर करणे गरजेचे आहे. आमच्याकडे मातीच नाही हो… अशी तक्रार करत आपण निसर्गापासून पळ काढतो आहोत असेच म्हटले पाहिजे. घऱातला ग्रीन किचन वेस्ट (प्री कुक्कड वेस्ट) या अगदी बारिक करून वाळवून घेतला. त्याला कुंडीत भरला, पाणी शिपंडले तरी त्याची हळूहळू माती तयार होऊ लागते. बाळ जन्माला आले की झाले मोठे असे नसते ना…तसेच बागेचे असते. ती ही हळू हळू वाढत जाते.

तर नैसर्गिक स्त्रोतांत नारळाच्या शेंड्या, सुकलेले किचनवेस्ट, पालापाचोळा व २ इंच (२० टक्के) माती यावरच आपल्याला बाग फुलवता येते. हजारो वर्षापासून तयार झालेल्या मातीवर मागील २५०० वर्ष माणूस वस्ती करून आपली उपजीविका भागवतोय. मग फक्त ३६५ दिवसात माती तयार करायाला का वेळ देवू नये. बरे यात वर्षभरही आपल्याला भाज्या घेता येणारच आहे. एकदा माती सुंगधीत झाली की त्यात लावलेल्या बिज, रोपं आपल्याला चवदार उत्पादन देतात.

किचन वेस्ट व्यवस्थापन…घऱातला कचरा वेगळा करून द्या असा वटहूकूम आला आहे. किंबहूना त्याचा कायदाच तयार झाला आहे. काही दिवसात ओला कचरा स्विकारला जाणार नाही, नागरिकांनी त्याचे घरीच व्यवस्थापन करावे असा कायदा येईल. अर्थात घोडा मैदान दूर नाही… तर घरातल्या कचर्याचे आपल्याला विविधतेने व्यवस्थानपन करता येते. यातील सोपा मार्ग शोधला जातो तो म्हणजे बाजारातील कंपोस्टर विकत घेणे. पण हे तितकेसे मातीसाठी फायद्याचे ठरत नाहीत. कचर्याची माती (व्हॅल्यूम निश्चितच कमी होतो) होते पण ते झाडांच्या व विशेषतः भाजीपाल्याच्या बागेला उपयोगी पडत नाही. असो विषय गहन आहे. ..

तर घरातल्या कचर्याचं आपल्याला विविध तर्हेने व्यवस्थापन करता येते. ग्रीन वेस्ट वाळवून त्याचा कुंड्या भरण्यासाठी वापर करता येतो. पंधरा दिवसातून एकदा ग्रीन वेस्ट मिक्सर मध्ये दळून त्याचे पाणी झाडांना टाकता येते. ग्रीन वेस्ट व खरकटे अन्न, पाणी आंबवून त्यात पाणी मिसळून झाडांना दिल्यास बाग अधिक सुंदर, ताजीतवाणी तर होतेच पण उत्पादनशील होते. ओला कचरा ही घास घास भर कुंड्यामधे भरला तरी त्याचा उपयोग व व्यवस्थापन होते. घरतील प्लास्टिक बादल्या, टफ, जूने माठातही आपल्याल खत तयार करता येते. अर्थात त्यातील विज्ञान प्रथम समजून घेतले पाहिजे. बरेचदा बाजारातील कंपोस्टर मध्ये विज्ञान समजून सांगण्याचा, तंत्राचा व नतरच्या उपयोगीतेच्या अभाव दिसतो.

रासायनिक शेतीत शत्रू किटक मारून टाकले जातात. त्यासोबत मित्र किटकही मरतात. पण घरच्या बागेत होणारी कीड ही पाहूणे मंडळी असतात. बागेतील झाडांना होणार्या संभावी आजाराची विचारपूस करायवयास येतात. त्यांचे येणे हे सूचक मानून त्यावर उपाय योजना केली (योग्य पाहूणचार) केला ते निघून जातात. कीड मारायची नाही. पण यासाठी आपले निरिक्षण हे ताकदीचे असले पाहिजे. कीड वेचून फेकणे, चिमण्यानां दाणे ठेवण्यापेक्षा फक्त पाण्याची व्यवस्था केली तर हे काम नैसर्गिकरित्याही आपसूकच होते. आपल्या वेळेच्या गुंतवणूकीच्या प्रमाणात भाज्यांचे प्रमाण वाढत जाते. असा आनंदाची प्रवासात गच्चीवरची बाग तुमच्या सोबत सैदव असणार आहेतच. त्यासाठी छोट्या छोट्या प्रश्नासांठी, शंकेसाठी आमच्याशी संपर्क साधू शकता.

आव्हान व आवाहन…गच्चीवरची बाग ही आज गुगुल वर प्रसिध्द आहे. पण यामागे अनंत कष्ट व वेळेचा सदउपोयग करण्यात आला आहे. किंबहूना या सर्व प्रयोगासाठी प्रंचड प्रमाणात वेळेची व पैशाची काटेकोर गुंतवणूक झाली. आहे. अर्थात काही लोक विचारातात मग हे सारं कशाला करायचं. याच काही ठोस उत्तर नाही. काही गोष्टी या होण्यामागे, करण्यामागे निश्चतच निसर्गाचाच हेतू असतो. आपण निमित्तमात्र होतो. कचर्यापासून खत तयार करा व ते झाडांना, बागेला वापरा तर कुणीही तयार होत नाही. पण त्यातून विषमुक्त भाजीपाला उगवता येतो हे सांगितले की ते पटते व सध्या बाजारातील अन्न निर्मीतीचा डोलारा व्यवस्था निट डोळसपणे तपासून पाहिली तर त्याला चव नाही. पण ते सेवनाने लोक आजाराने, कर्करोगाने पटापट मरत आहेत. तर या सार्या कामामागे संदीप व त्याचे कुंटुबिय हे निमित्तमात्र आहेत. शेती व निसर्गाची आवड ही रोजगारांची संधीत रूपांतरीत झाली खरी. पण हे सारे उभे करतांना कंपनीसाठी जागा (कंपनी, संस्था नोंदणीकृत नाही) गाय पालन, गाडी व दैनंदिन व्यवहाराची सांगड घातलतांना बरेच काही डोक्यावर कर्ज झाले. आहे. जीवन विम्याच्या पॉलिसी, घरातील दागिने गहान आहेत. हात उसने घेवून जवळपास १० लाखाचे कर्ज आहे. बर यात कुठेही उधळपट्टी नाही. स्वतःवर मौजमजा नाही. “प्रत्येक चित्रपटात एका जीवनाची कहाणी असते. तो कसाही असला तरी पाहिलाच पाहिजे” हे त्याचे मत. पण आवड असूनही (कुटुंबाने एकत्रित जावून) गेल्या पाच वर्षापासून सिनेमागृहात चित्रपट पाहिला नाही. उगाच खर्च नको. घरी टी.व्ही. केबल नाही. हौस नाही. हे त्याचे तत्व… बाबा आमटे, प्रकाश आमटे, तसेच आज देशाच्या सिमेवर लढत असलेल्या सैनिक करत असलेल्या त्यागापुढे आपला त्याग काहीच नाही. हे सारे आपले आदर्श असतील तर त्यांच्या चरणाची धुळ होण्याईतकी तरी आपली लायकी असली पाहिजे. त्यामुळे आपण मोजत असेलेली किंमत ही काहीच नाही.. येणार्या पिढ्यांना आपल्या मुलांबाळांना सारं काही असेल पण शुध्द हवा, पाणी, अन्न नसेल तर ते सारं शुन्य आहे अशी भविष्यकालीन दूरदृष्टी ठेवून काम करत आहे. त्यामुळे हे कशासाठी याला काहीच उत्तर नाही.. ही त्याची विचारधारणा..

लोकांना मार्गदर्शन व्हावे म्हणून कमी खर्चाचा स्मार्ट फोन वापरतो. तो बघावासा वाटत नाही तो पर्यंत वापरला जातो. तेथेही गरज भागणे गरजेचे हे त्याचे तत्व. “धर्मदाय आयुक्ताकडे संस्था म्हणून नोंदणी झाली तर पैसे उभे राहितीलही पण प्रत्यक्ष पर्यावरण संवर्धन साधण्यापेक्षा ती कागदावरच राहिल ही त्याची भूमिका आजूबाजूच्या संस्थात्मक विश् तपासून पाहिले तर सत्याची जाणीव करून देते. लोकांना आपल्या कामावर विश्वास असेल तर ते प्रश्न न विचारताही मदत उभी करतील व सार्या प्रश्नाची उत्तरे देवूनही नसेल द्यावयाचे तर ते देतच नाही असा त्याला विश्वास आहे. चांगली कामे ही संस्था नोंदणीच्या पलिकडे जावून उभी करता येतात व ती येणार्या काळाची गरज आहे”. असे त्याचे ठाम मत आहे.

येत्या काळात शाळांशाळांमधे गच्चीवरची बाग प्रकल्प उभा राहावा म्हणून चांगल्या क्षमतेचा डेक्सटॉप, प्रोजेक्टर, स्क्रिनींग व्हॅन (बाजाराच्या ठिकाणी प्रदर्शीत करून लोकांत जाणीव जागृती करण्यासाठी) सांऊड सिस्टीम्स, घरी येणार्या लोकांना चार खुर्चा टाकून बसता येईल व कार्यशाळा घेण्यासाठी राहत्या रो हाऊस वरच हॉल बांधणे गरजेचे आहे. गावरान बियाणांची सीड बॅंक तयार करायची आहे. कंपोस्टिंग प्रकल्पाची प्रदर्शनी, पोस्टर प्रदर्शनी तयार करावयाचे नियोजन आहे.

मागील वर्षापासून या सार्या कामाचे वैयक्तिक पातळीवर लेखा जोगा ठेवतांना जवळपास महिन्याला विस ते पंचवीस हजाराची तूट येते आहे. अर्थात टॉपअप लोन करून खर्च भागवला जातोय. मजूरांचे पैसे वाचावेत म्हणून बाग कामास मदतनीस असले तरी स्वतःही कष्टाचे काम करू लागतात. या सार्यांचा विचार करता सामाजिक दातृत्वाची खूप गरज निकड निर्माण झाली आहे.

DOC-20181222-WA0027.jpg

संदीप चव्हाण यांनाही निश्चितच राजकीय मत आहेत. पण ते जाहीर प्रर्दशीत करण्याचे फेसबूक हे साधन नाही. लोक दुरावतात. फेसबूकवर गेल्या सहा वर्षापासून ते सातत्याने लोकांना फक्त आणि फक्त गच्चीवरची बाग विषयी प्रेरीत करत आहेत. छोटे छोटे वाक्यांचे ५०० कोट्स टाकून लोकांना विचार व कृतीप्रवृत्त करणे हे खरं काम आहे. हे सारे कोट्स काम करता करता सुचतात. व अपडेट्स केले जातात. चांगल्या कामासाठी समाजमाध्यमांचा वापर जाणीव पूर्वक केला जातो. पर्यावरण सांभाळण्याची किंमत काय असते. याचा प्रत्यय त्यांच्या कामातून येतो. घरी येणार्या इच्छुकांना मोफत मार्गदर्शन केले जाते. चार पुस्तकाचे ड्राफ्टिंग हातात आहे पण प्रकाशनाला पैसे नाहीत. दैंनदिनं खर्च भागवतांना तारेवरची कसरत होते आहे. पण त्यामागे मोठा आशावाद आहे. अर्थात “काही लोक मदत करत आहेत. ति आज थोडी असली तरी खूप मोलाची आहे. पैशाची गरज आहेच पण घेणारा व देवू शकणारा यातही ओळखीचा दुवा होण्यार्या व्यक्तीचीही गरज आहे. सारेच कामे पैशाने होत नाहीत. ओळख लागते. हे त्याचं वाक्य जगण्यातील संघर्षाच सार सांगून जातं. निसर्गाला आपण जे देवू ते परत येणारच आहे. या तत्वावर त्यांचा गाढ विश्वास आहे. मातीचे कर्ज फेडण्यासाठी दावावर लावलेलं घर दार हे तर काहीच नाही” अशी त्यांची धारणा आहे. (अशी न संपणारी…पानभर गोष्ट… यथे थांबवते..

शब्द संकलनः वैशाली राऊत, संगमनेर,

साभार:. स्वबोध दिवाळी अंक,2018

आम्ही स्विकारलेली आव्हानं पेलण्यासाठी आपल्या एैच्छिक मदतीचे सर्वोतोपरी स्वागत आहे.

www.gacchivarchibaug.in संपर्कः संदीप चव्हाण. 9850569644

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://atomic-temporary-145492773.wpcomstaging.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.

वाचाः गच्चीवरची बाग पुस्तक

Documentary


For More Video YouTube Channel

विकासपिडीया वर गच्चीवरची बाग


गच्चीवरची बाग

वाढते शहरीकरण व दाट लोकवस्तीमुळे कचर्याची समस्या गंभीर होत चालली आहे. कचरा ही निरोपयोगी, त्याज्य, अपायकारक व गंभीर बाब आहे व त्याचा व आमचा काडीमात्र काहीही संबध असं नागरिक समजतात. कचरा ऊचलणे, त्याची विल्हेवाट, व्यवस्थापन ही प्रशासनाची जाबाबदारी आहे असे समजून नागरिक यातून आपली जबाबदारी झटकून घेतात. कचरा ही आरोग्याशी संबधीत बाब असल्यामुळे व कल्याणकारी राज्य, प्रशासनाची ची जबाबदारी असल्यामुळे त्यावर वेगवेगळे उपाय योजले जातात. यातील सर्वात लोकप्रिय उपाय म्हणजे घराघरातून कचरा गोळा करणे, तो वाहून नेणे व कुठेतरी एकत्र टाकून देणे, त्यासाठी नागरिकांनी भरलेल्या कराचा मोठा अर्थ खर्च केला जातो. पण खरी समस्या येथेच आहे. कचरा विक्रेंद्रीत पध्दतीने त्याचे व्यवस्थापन झाले पाहिजे. विक्रेंद्रीकरण म्हणजे काय तर कचरा आहे तेथेच त्याची व्यवस्था लावणे, व्यवस्था व विल्हेवाट ही दोन वेगवेगळया संकल्पना आहेत. विल्हेवाटीपेक्षा व्यवस्थापन हे सहज सोपे, कमी कालावधीत परिणाम देणारे असते. कचरा हा विविध प्रकारचा असतो. सर्वसामान्यपणे कचरा सुका ओला, जैविक अजैविक, असे प्रकार पडतात. ज्याला भंगारात पुर्नविक्रीचे मुल्य असते तो विकला जातो. पण ज्या कचर्याला मुल्य नसते ते फेकले जाते. वाढत्या शहरीकरणामुळे निर्माणहोणारी कचर्याची समस्या विचारात घेवूनच गच्चीवरची बाग या सामाजिक उपक्रमाने एक सृजनशील पाऊल ऊचलेले आहे. अर्थात लोकांना केवळ त्याचे खत करा असे न सांगता जैविक कचर्याचा विषमुक्त भाजीपाला निर्मीतीसाठी वापर करणे असे सांगणे, त्यासाठी प्रेरीत करणे हे खरे आनंददायी, लोकसहभाग देणारे व परिणामकारक असा उपक्रम आहे. गच्चीवरची बाग या उपक्रमात उपलब्ध जागा, उपलब्ध वस्तू व उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोतांचा वापर केला जातो. त्यासाठी प्रेरीत केले जाते. वाढत्या शहरीकरणामुळे निसर्गाला बाजूला सारत मानव वस्ती दाटू लागली. त्यामुळे निसर्ग हा परिघावर लोटला गेला. त्यात जागेचा अभाव पण जगण्यासाठी हवा पाणी, प्रकाश यांची गरज असतेच. ती आपण माणूस म्हणून मिळवतो किवां शहरातही ती उपलब्ध होतेच. याचा विचार केला तर आपण बाग बगीचा सहजपणे जगवता येतो यात शंका नाही. घर, फ्लॅट, बंगला, इमारती येथे उपलब्ध होणारा सुर्यप्रकाश येणारी जागा आपण बाग फुलवण्यासाठी उपयोगात आणता येते. या उपलब्ध वस्तू म्हणजे ज्या गोष्टीत सहजतेने फेकून देतो त्यात माती, पालापाचोळा भरून बिज रोवता येईल अशी कोणतीही वस्तू, उदाः दूधाची पिशवी, शितपेयाच्या बाटल्या तर माती सिमेंट्च्या कुंड्या पर्यंत वस्तूत आपण बाग फुलवू शकतो. शक्यतो. टाकावू असलेल्या वस्तू भंगारात न देता त्या अंतापर्यंत वापर करणे हे एका अर्थाने प्रदुर्षण रोखण्याची पहिली पायरी आहे. दर वेळेस नवीन वस्तू आणणे म्हणजे त्याची कचरा निर्मीतीत भर पडण्यासारखी आहे. त्यामुळे गच्चीवरची बाग या संकल्पनेत उपलब्ध वस्तूचा वापर करावा. उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोत.. म्हणजे पालापाचोळा, वाळलेला ग्रीन किचन वेस्ट, नारळाच्या शेंड्या, ऊसाचे चिपाट हा होय. सर्वसाधारण पणे आपण कुंडी किंवा वाफा भरण्यासाठी शंभर टक्के मातीचा व थोड्याफार खताचा वापर केला जातो. त्याने कुंडी जड होते. पण वरील नैसर्गिक स्त्रोतांचा कुंडी वाफा भरण्यासाठी वापर केल्यास त्यातून कचर्याचे सहजतेने व्यवस्थापन होते. अशा पध्दतीने फुलवलेला बागबगीचा हा अधिक तजेलदार, हिरवागार, टवटवीत तर असतोच पण त्यात येणारी फळे, फुले, भाजीपाला हा रासायनिक शेतीतील उत्पन्नापेक्षा अधिक चवदार व सत्वयुक्त असतो. अशी गच्चीवरची बागेची संकल्पना असली तर शहरी परसाबागम्हणूनही ती अंमलात आणता येते. सामाजिक, आर्थिक, पर्यावरणीय, सांस्कृतिक अभिसरण घडवून आणणारी ही संकल्पना सर्वदूर पसरावी यासाठी प्रयत्नरत आहे. इच्छुकांना निशुल्क मार्गदर्शनाची सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. जेणेकरून लोकांनी ही स्वच्छमेव जयते ची चळवण व्हावी. रसायनमुक्त भाजीपाला, निसर्ग निर्माण करावा या सदिच्छेसह.

गच्चीवरची बाग :बाग फुलवणारा पालापाचोळा..


गच्चीवरची बाग : बाग फुलवणारा पालापाचोळा..

रस्त्याच्या कडेला असलेली झाडे ही पालापाचोळ्याचा प्रचंड स्रोत असतो.

 | September 19, 2015 03:45 am

आपल्या बागेत, बंगल्याच्या आवारात, रस्त्याच्या कडेला असलेली झाडे ही पालापाचोळ्याचा प्रचंड स्रोत असतो. वर्षांतून दोनदा होणारी झाडांची पानगळती बाग फुलवण्यायोग्य खत तयार करण्यास मदतगार ठरतात. हा पालापाचोळा विविध पद्धतीने वापरता येतो.
पालपाचोळा कुंडय़ा, वाफे यांत भरण पोषण म्हणून आहे तसा वापरता येतो. तसेच हा पालापाचोळा एखाद्या तागाच्या गोणीत, लोखंडाच्या जाळीत भरून ठेवावा. त्यावर पाणी देत जावे, ऊन-वारा-पाऊस यांमुळे चांगले कंपोिस्टग स्वरूपातले खत तयार होते. हा सुकलेला पालापाचोळा अर्धवट कुजला तरी तो खत म्हणून वापरण्यास योग्य असतो.
ड्रमचा वापर
एखाद्या ड्रमला तळाशी भोक पाडून त्या ड्रममध्ये पालापाचोळा व रोज पाच लिटर पाणी टाकत गेल्यास पाच महिन्यांत कंपोस्ट झालेले खत मिळते. शिवाय ड्रममधून निचरा झालेले पाणीसुद्धा झाडांना ह्य़ुमिक अ‍ॅसिडच्या रूपात वापरता येते.
सीमेंटचा हौद
अपार्टमेंट, वाडी व घराच्या आवारात पालापाचोळ्यापासून खत बनवण्यासाठी हौद साकारता येतो. यात सुरुवातीला एक इंच जाडीचा सीमेंट काँक्रीटचा थर द्यावा. त्यावर एकेरी अथवा दुहेरी विटांचा जाळीदार हौद तयार करावा अथवा सीमेंटच्या मदतीने बांधून घ्यावा. याची उंची तीन फुटांपेक्षा अधिक नसावी. सीमेंट न वापरताही फक्त विटा सांधे पद्धतीने रचूनही हौद तयार करता येतो. विटा रचून केलेला हौद नेहमी चांगला म्हणजे खत काढताना विटा चारही बाजूने काढून घेता येतात. संपूर्ण खत फावडय़ाने वर खाली चाळून ते संपूर्ण बाजूलाही करता येते. यात गांडुळेही सोडता येतात. तसेच उंदीर, घुशीचा त्रास नसेल तर हिरवा ओला कचरा व खरकटे अन्नही जिरवता येते. अधूनमधून त्यावर शेणपाणी शिंपडल्यास उत्तम.
संदीप चव्हाण – sandeepkchavan79@gmail.com

 

निसर्ग काही ज्ञान उपजतच देतो


पोट दुखत असल्यास कुत्रा, मांजर कुत्रा हे पाळीव प्राणी दूर्वा खातात, हे ज्ञान निसर्गाने उपजतच बहाल केले आहे. मनुष्यप्राणी छोट्या छोट्या आजारांसाठी मेडिकल वरील औषधांवर अवलंबून असतो खरंतर अशा वेळी औषधांचा नियमित सेवनामुळे आपली प्रतिकारशक्ती आपण गमावून बसतो आणि मोठ्या आजारांना बळी पडण्याची शक्यता दुणावते. आजीबाईचा बटवा हा खरंतर घरगुती औषधांचा खजिना होता पण सगळंच रेडिमेट, आयत मिळावे आणि झटपट मिळावे या बाई आपण बऱ्याच गोष्टी दुरावून बसलो आहोत सहज यादी केली यादी केली तर आपल्या आजूबाजूला असंख्य अशा औषधी वनस्पती सापडतील अशा औषधांचा आपण थोडाफार अभ्यास केला तर आपल्या आरोग्य नक्कीच सकारात्मक बदल दिसतील. अशी औषधी वनस्पतींची लागवड आपण घरच्या घरी करू शकतो त्यासाठी थोडं वाचनाची आवड, करून पाहण्याची उत्सुकता अंगी असावी.

गच्चीवरची बाग नाशिक. 98 50 56 96 44

 

 

Needs to equipments/ funds


vertical garden 1 1 (1098)संदीप चव्हाण, नाशिक, महाराष्ट्र में रहते है। पिछले चार साल से गारबेज टू गार्डन तंत्र को लेकर नाशिक में जहर से मुक्त सब्जिया और बागवानी बनाने के लिए लोगोंको प्रेरीत करते है। उनका सपना है की लोग अपने छोटी छोटी कौशिसे व्दारा जहर मुक्त सब्जिया घरपर ही उंगाये, पर्यावरण का खयाल रखे और निसर्ग के साथ जुडे रहे। इसलिए खेती की जरूरू नही है। शहर में जो भी जगह उपलब्ध है जैसे की (पंराडा, टेरेस, बाल्कनी, विंडो) उसीमें उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनो (किचन वेस्ट, सुखे पत्ते,)  के साथ और जो भी उपलब्ध वस्तूंए में बागवानी करने के लिए प्रेरीत करते है। आज शहर में डंपीग ग्रांऊड की समस्या बढ रही है। अगर लोगों ने इस तरह किचन वेस्ट का जगह ही पर उसका सुखाकर इस्तेमाल किया तो डंपीग ग्रांऊड की समस्या नही रहेगी। और यह एक कारगर व आसान तरीका है। किचन वेस्ट का कंपोस्टिंग बनाने की कोई जरूरी नही.. ऐसा उनका कहना है। खाद बनाना यह प्राकृतिक के खिलाफ है और उसमें समय का गवाना है यह उनका मानना है।

इसलिए वह पिछले १२ साल से प्रयत्न कर कर रहे है। इस प्रयत्नों के पिछले चार साल में अपने परिवार के लिए उपजिवाका का माध्यम बनाया है। उनके साथ उनका परिवार और दो लोगों को भी रोजगार की प्राप्ती होती है।

जहर मुक्त खेती की आज बहूत जरूरी है। इसके बारे में लोगों को जागृत करना और निसर्ग के प्रती उनका सहयोग लेना जरूरी समजते है। इसलिए उन्होंने एक देशी नस्ल की गाय पाली है। उसीके गोमुत्र और गोबर से टेरेस फार्मिंग में उपयोग करते है।  इस काम को गती मिलने के लिए लंबे प्रयोसो के बाद एक चार पैयावाली गाडी खरेदी है। उसीसे थोडा आसानी हो गयी है। लेकीन यह सब कर्जा है। और कुछ कुछ करना है। उसके लिए और कर्जा मिलना मुश्किल है। और उनके सपने की कडी में कुछ साधनों की कमतरता है। अगर निचे नमुद कियें हुंए साधन का जुगाड हो जाता है तो  में पर्यावरण के क्षेत्र में लोगोंका और बडी मात्रा में सहयोग ले सकत है। और अपनी सिंमेंट की निस्तेज वंसुधरा को हरे हरे रंग के कुछ रंग भरना चाहते है।

  • Petrol Shredder machine 65000/- छत पर बागवानी के लिए 80 % बायोमास ( नारियल के छिलके, गन्ने का छिलके, पेड पौध्दे के पत्ते, सुका हुआ किचन वेस्ट और 20%  मिट्टी और खाद का उपयोग करते है। उपरोक्त मशीन व्दारा जो भि बायोमास लोगोव्दारा फेका या जलाया जाता है। उनको क्रश करके उपयोग कर सकते है। इससे दो फायदे है। एक  कम जगह में जादा से जादा संग्रहीत कर सकते है। और ट्रान्सपोर्ट के लिए सुविधा होगी।
  • किताब प्रकाशन 75000/- अब गच्चीवरची बाग ( टेरेस फार्मिंग) ये किताब की व्दितीय आवृत्ती प्रकाशीत करना चाहते है। जो स्वः एक प्रशिक्षण पुस्तिका की तरह होगी। ताकी इसे पढकर इच्छुक लोंग अपने घरपे ही किताब पढकर छत पर बागवानी कर सकते है। इससे पर्यावरण के क्षेत्र में बढा काम खडा रह सकता है।
  • बफींग machine 10000/- मंदीर से जमा किए नारियल के कठीण कवच से मैं किचेन्स बनाना चाहते है। कुछ चिंजे हातोसेही बनायी है इसमें बहोत सारा वक्त लग जाता है। उपरी मशीन अगर मिल गयी तो मैं कोकोनट शेल से अलग अलग चिंजे बना सकते है। जो पर्यावरण पुरक होगी। और स्थानिक महिलांए के लिए रोजगार की प्राप्ती होगी।

Total amt: 150000/-(1.5 lakh)

उनके कार्यपर युट्यूब पर एक फिल्म है उसे हर रोज २५० लोग देखते है। इसी विषय में मैने लोकसत्ता इस वर्तमान पत्र में एक साल कॉलम लिखा है। इसी काम की विविध माध्यमों व्दारो समाचार पत्र में जीवन परिचय प्रकाशित हुए है।

www.gacchivarchibaug.in

www.youtube.com

 

 

challenge to environmental activites


0 (96)

आपण जाणताच की गच्चीवरची हा एक पर्यावरण पुरक उपक्रम आहे.

गारबेज टू गार्डन अशी संकल्पना असून शहरातील वाढत्या कचर्यावर लोकसहभाग घेत कचरा व्यवस्थापनाचा हा सृजनशील उपाय आहे. कचरा व्यवस्थापनातून कमीत कमी खर्चात घरच्या घरी विषमुक्त भाजीपाला कसा पिकवावा याची वैज्ञानिक तंत्र, मंत्र पुरवले जाते. ही संकल्पना नाशिकमधील जास्तीत जास्त लोकांपर्यत सोशल मिडीयाव्दारे पोहचवण्याचा प्रयत्न करतच आहे. तसेच सोशल मिडीयावर निशुल्क मार्गदर्शनही केले जाते.

यासाठी फेसबुक वर काही पेजेस बनवण्यात आले आहेत ते पुढील प्रमाणे

वरील पेजेसवरील पोस्टला आपण नेहमीच लाईक्स व शेअर करतात. आपल्या निरिक्षणात आले असेलच की या पेजेसवर आजपावतो कोणतीही खाजगी, कौटुंबिक पोस्ट, फोटो, किंवा राजकीय, धार्मिक, वादादीत प्रतिक्रिया जाणीव पूर्वक नोदंवली नाही. कारण पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन, गारेबेज टू गार्डन या विषयावर लोकांना प्रेरीत करणे हाच उद्देश आहे.

आणि हा विषय अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहचणे आपल्याशिवाय अशक्य आहे. तेव्हा आपल्याला आवडलेली पोस्ट ही केवळ लाईक न करता जाणीव पूर्वक शेअरसुध्दा करावी ही विनंती.

www.gacchivarchibaug.in

 

waste don’t waste


0 (49).jpg

कचरा निर्मीती ही आजच्या आधुनिक जीवनशैलीची ने दिलेला शाप आहे. त्यामुळे सर्वदूर पसरलेल्या जल, जंगल, जमीन, जन आणि जनावरांच्या आरोग्याचा बिकट प्रश्न निर्माण झाला आहे. पण  प्रत्येक शापाला उपशाप असतो तसेच कचर्याचेही आहे.

बरेचदा कचरा निर्मीतीमागे नाईलाज व काही चुकीच्या सवयीमुळेही कचर्याचा प्रश्न बिकट झाला आहे. जेथे प्रश्न आहेत.तेथे उत्तर हमखास असतातच.  थोडं आपल्याला एक पाऊल उचलावं लागतं एवढचं. कचर्याची सध्या विल्हेवाट लावली जाते. पण हा द्राविडीप्राणायम झाला. कचर्याचे व्यवस्थापन केले की त्यातून आपल्याला बरेच फायदेपण मिळातात. आज सर्वत्र स्वच्छता अभियान चालले आहे. चांगलेच आहे. पण याचा मतितार्थ पाहिला तर काय आपल्या अंगणातला कचरा हा दुसर्याच्या अंगणात जावून टाकणे असा आहे. म्हणजेच डंपीग ग्रांऊड वर जमा करणे होय.

कचर्याचा प्रश्नाला येथूनच सुरवात होते. आपण करतो ती सफाई असे मजेशीर नाव देतो. पण सफाई शब्दाची फोड केली तर सब चिंजोंका फायदेमंद ईस्तेमाल. हे आपण करतो का. तर नाही… कचर्याची दुसरी पायरी आहे त्यांचे केंद्रीकरण करणे होय. म्हणजे कचरा जिथे तयार होतो त्याचे संकलन करायचे व त्यासाठी आपलाच कररूपी पैसा दावणीला बांधून तो कचरा डंपीग ग्रांऊडवर जमा करणे. आता डंपीग ग्रांऊड, सफाई कामगार, तेथील जीवन एकदा अनुभवले की कळते की आधुनिकतेने वेगळ्या सामाजिक, आर्थिक विषमतेंना जन्म दिला आहे. असो… तर मूळ कचरा या प्रश्नांच्या उपायावर आपण बोलूया… कचरा हा विविध प्रकारचा असतो. काहीना पूर्नवापराचे मुल्य असते तर काहीनां नसते. काही कचरा हा विघटनशील, जैविक, नैसर्गिक असतो तर काही विघटनशील नसतो. सर्वात भयंकर प्रश्न निर्माण होतो तो नैसर्गिक कचर्याचे म्हणजेच घरातील व घर परिसरातील कचरा. किचनवेस्ट(यात प्रकार पडतात १. ग्रीन किचन वेस्ट व २.वेस्ट कूकड् फूड ३. खरकटे पाणी ४. पालापाचोळा)

आता याची विल्हेवाट लावणे सोपे आहे. पण त्याचा डंपीग ग्रांऊड पर्यंतचा प्रवास किळसवाणा असतो. पण त्याचे व्यवस्थापण हे आनंददायी, सृजनशील, पर्यावरण जपणारे आहे. विल्हेवाटीत जबाबदारी दुसर्याची व वेळ वाचवणारी ठरते तर व्यवस्थापनात जबाबदारी आपली स्वतःची व वेळ खर्च करणारी ठरते.

तर लेखात आपण व्यवस्थापनाचा मुद्दा कसा आनंददायी, आरोग्यदायी, पर्यावरण जपणारा आहे ते आपण पाहूया…

पहिल्यापासूनच स्वच्छतेची आवड होती. आंगण ओटा स्वच्छ करून कचरा जाळण्यापेक्षा त्याच खत करायचे. तेथे असंख्य मुंग्या जमा व्हायच्या .. आपल्या कचर्यात आफ्रीकन अंन्टस सारख्या मुंग्या जमा होतात, कोणकोणते किडे जमा होतात याचा अभ्यास मला खूप आवडायचा. त्यांच्या शिस्तबध्द रांगा, त्यांच्या एकमेंकाना भेटून होणारा संवाद या बद्दल बरीच कुतुहलता होती. हा माझ्या लहाणपणीचा छंदच होता. मोठा होत गेलो तसा शहरीकरणाचे काय काय प्रश्न असतात याची मला ओढ लागली. त्यात मला कचरा या प्रश्नाने अधिक आर्कषीत केले. त्याबद्दल विचार सुरू झाला. या शहरातल्या कचर्यावर काहीतरी उपाय शोधला पाहिजे व तो असा पाहिजे की त्यात प्रत्येकाचा सहभाग तयार व्हावा…असा ठाम निश्चय झाला. मध्यतंरी जागतीकीकरणामुळे समाज जीवनावर काय काय परिणाम होतील याचा अभ्यास सुरू झाला. अभ्यासांती असं लक्षात आलं की सर्वात जास्त शेतकरी वर्ग भरडला जाणार. एका दाण्यांच हजार दाण्यांच दान करणार्या जमीनीत बाहेरच (खत, फवारणी, बियाणं असं सार काही) विकत आणून शेती करणार, पिकवणार व बाजारात गेलं की मातीमोल (हं माती सुध्दा काही तरी उगवून परत करते) नव्हे कवडीच्या मोलात ते विकलं जाणार तर शेती परवडणार कशी… आपले पूर्वज शेती कशी करायची… असाही विचार मनात कुठेतरी सुरू झाला..

या सार्यां प्रश्नांच्या गुंत्यात अडकून काही होणार नाही. काही तरी सुरवात करूया.. असं म्हणून घरचा कचर्यावर विविध प्रयोग सुरू केले. खत करून पाहिलं. लोकांना सांगीतले तर  कचर्याचे खत करून झाडांना टाकण्यात त्यांना काही स्वारस्य नव्हतं. मग दुसरा काही तरी शोधलं पाहिजे. असा विचार सुरू झाला. एका बाजूला शेती करायची मनाने उचल खाल्ली. शेती करूया.. पण शेती काही कोणी देईना.. शेतात मोठ मोठी अवजारे, रासायनिक खते फवारणी न वापरता शेती करणार असं म्हटलं की वेड्यात काढलं जायचं. तोही मार्ग खुंटला..

करायचं काय... रो हाऊस घेतलं.  छतावरचं  शेती करूया.. बघू जमत का.. आणि योगायोग शेतीची आवड, कचर्याच्या प्रश्नांची उत्तरे मला मिळाली. अनेक अनुभव घेतले. शहरात शेती व ति पण गच्चीवर करता येते याचे अनेक अनुभव घेतले. प्रयोग केले. व अनुभवांच पुस्तक तयार केलं… नि सुरू झाला. गच्चीवरची बाग या संकल्पेनेचा प्रवास.. अडीशे स्व्केअर फूटा पासून सुरू झालेला माझा प्रवास आता सर्विहस व्हॅन पर्यंत आला. पूर्णवेळ काम करून रोजगाराचं एक साधन तर झालंच पण इतरांच्या घरात कचर्यातून भाज्या पिकू लागल्या.. पिकवून देवू लागलो… अगदी सुरवातीला विस टक्के माती व एंशी टक्के नैसर्गिक कचर्याचा वापर करून घरच्या घरी उपलब्ध जागेत( टेरेस, बाल्कनी, विंडो ग्रील, घराभोवतालची जागा व उपलब्ध साधनात ( दुधाच्या पिशवी पासून ते लेडीज पर्स पर्यंत, नारळाच्या करवटी पासून ते टायर पर्यंत) व उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनात ( नारळाच्या शेंड्या, पालापाचोळा, वाळवलेला किचन वेस्ट,) आपल्याला भाजीपाल्याची बाग फुलवता येते. लोकांना खत तयार करा हे सांगण पटत नाही. पण आजच्या रासायनिक उत्पादनामुळे होणारे विविध आजारांचे प्रमाण पाहता कचर्यातून विषमुक्त नैसर्गिक पध्दतीने भाजीपाला पिकवता येतो.

तर कचरा व्यवस्थापन किती सोप्प आहे हे मी सांगणार आहे. कचरा फेकायचा नाही असं आपण म्हटलं की त्याचं खत करायचं असा पहिला सरळ धोपट मार्ग आपल्याला सुचतो. पण खरचं कचर्याचे खत करायची गरज आहे का असं कधी आपण स्वतःला विचारलं … नसेलच.. मी विचारलं व त्यातून अनेक सुत्र लक्षात येत गेली. झाडांना खताची गरज ही फक्त आपल्या जेवणात तेल, मीठ, मिरची, लोणंच जेवढं असते तेवढंच खताची गरज आहे मग खंडीने तयार का करायचे. हाही प्रश्न आहे. असो ..

ग्रीन किचन वेस्टः घरातील निघणारा ग्रीन किचन वेस्ट जो विघटनशील, ओला, नैसर्गिक, जैविक असतो असा कचरा वाळवून घेणं ही सर्वात महत्वाची नैसर्गिक पहिली पायरी आहे. हा कचरा वाळवून तो कुंड्या, वाफ्यात भरायचा. तळाशी नारळाच्या शेंड्या व सर्वात वरती  माती टाकायची, बी लावायचे. एकाद्या रोपांची हुंडी लावयची… बस… झाडं उत्साहाने वाढतात. म्हणजेच सुक्या कचर्याची एक घडी बसवून दिली की पुढचे काम निसर्ग आपोआप करतो. म्हणजेच सुक्या कचर्याच्या कंपोस्टीग ( कुजण्याच्या) प्रक्रियेत झाडं चांगली वाढतात.

ग्रीन किचन वेस्ट लवकरात लवकर सुकावायचा असेल तर त्याचे बारिक काम करून घ्या.. उन्हात टाका. त्याचे तासा दोन तासात निर्जलीकरण होते. या प्रक्रियेत कुठेही कचर्याला दुंर्गध येत नाही. कचरा हा प्लास्टिक बॅग, डस्ट बिन या मध्ये डांबून ठेवला तदर कचर्याला वास येतो. वाळलेल्या ग्रीन किचन वेस्ट हे माठात, डस्ट बीन, रांजन, सच्छिद्र बॅग, गोणीत टाकून त्यावर थोडे थोडे पाणी, ताक पाणी, गोमुत्र पाणी, असे शिपंडत राहिले की त्याचे ४०-४५ दिवसात छान खत तयार होते.

वेस्ट कुकड्ड फूडः य़ाचे व्यवस्थापन हे कौशल्यपूर्ण भाग आहे. हा तो हळू हळू आत्मसात होत जातो. तर कूकड फूड हे ग्रीन वेस्ट पेक्षा अधिक काळ पाणी धरून ठेवते. ते ही वाळवले तर त्याचा परिणाम हा शेणखतापेक्षाही उत्तम येतो. तर कूकड फूडचा सोप्पा उपाय म्हणजे त्यास आबंवणे व त्या आबंवलेल्या द्रावणात पुन्हा पाणी टाकून त्याच वापर कुंड्याना, झाडांना करायचा. खरकटे अन्न, पाणी  आंबवण्याची प्रक्रिया खूप सोपी आहे. भांडे धुतो तेथे डस्टबिन मध्ये साबण विहरहीत पाणी संकलन करायचे ते आठवड्या भरात भरते. ते नैसर्गिक रित्याच आंबण्याची प्रक्रीया होते. बरीच मंडळीना एवढ्या द्रावणाची गरज लागणार नाही. त्यांनी आपल्याला लागेल तेवढे खरकटे अन्न पाणी हे आबंवायचे व ते महिना पंधरा दिवसातून एकदा झाडांना टाकायचे.

पालापापाचोळाः घर परिसरात, बंगला, शाळा, कंपनी  परिसारात बरीच पानगळती होते. ही पाने कचरा म्हणून सर्रास जाळली जातात. व त्यापासून प्रदुर्षनात भर टाकली जाते. सकाळी स्वच्छ हवा घेण्यासाठी फिरायला गेले की हमखास धुर आपण नाका तोंडात भरून येतो. असा हा पालापोचोळयाचा विविध तर्हेने बागेत उपयोग करता येतो. त्याचे उत्तम खत बनवता येते. सुका पालापाचोळा हा कुंड्या व वाफे भरण्यासाठी करता येतो. तसेच एकादा ड्रमला तळाशी छिद्र पाडावे. त्यात नारळाच्या शेंड्या टाकाव्यात व त्यावर सुकापालापाचोळा भरावा. त्यावर रोज थोडे थोडे पाणी शिपडांवे.  तळाशी बाहेर येणारे पाणी झाडांना टाकावे. त्याचे परिणाम छान येतात. तसेच चार- सहा महिण्यात ड्रम मध्ये छान कंपोस्ट तयार होते त्याच वापर आपण बागेत करू शकतो.

असा हा सुका पालापाचोळा हा जमीनीवरील, शेतातील झाडांच्या बुंध्याशी व कुंड्या, वाफ्याच्या पृष्ठभागावर पसरवला तर त्यात गांडूळे हे वाढू लागतात. त्यामुळे झाडे, कुंड्यातील रोपे हे टवटवीत होतात.

असा हा कचरा व्यवस्थापनाचा अध्याय. त्याचे प्रयोग आपल्या घरी नक्की करून पाहावेत.  व घरच्या घरी विषमुक्त भाजीपाला पिकवावा.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक.

निशुल्क मार्गदर्शनासाठी संपर्कः ९८५०५६९६४४

www.gacchivarchibaug.in

 

Social engineering


गच्चीवरची बागः एक सामाजिक आयाम…

0 (88).jpg

संदीप चव्हाण, नाशिक.

मनुष्य हा समाज प्रिय प्राणी आहे. तसेच तो समुह प्रिय आहे. समाज म्हणजे तुम्ही आम्ही सर्वजन होय. एकटा मनुष्य स्वतःच्या गरजा स्वतःच पूर्ण करू शकत नाही. त्याला नात्यांची, कुटुंबाची, घराची, परिसराची, समुहाची गरज लागते. व्यक्तिच्या जशा मूलभूत गरजा असतात. त्याच प्रमाणे त्याच्या सामाजिक गरजापण असतात.  या गरजा काय काय असतात. याचा विचार केला तर त्याला सुख दुखः, राग लोभ,माया, भूतदया, ज्ञान या सर्वांची देवाण घेवाण करणे गरजेचे असते. अर्थात आपल्या समाजात काही जाती पाती, धर्म या नुसार गटवारी ठरलेली आहे. माणसं ही वेगवेगळी असली, त्यांच्या राहण साहण, व्यवहरांच्याच्या पध्दती वेगवेगळ्या असल्या तरी दोन गोष्टी समान आहेत. ते म्हणजे प्रत्येकाला जगायला अन्नाची गरज असते. व दुसरी म्हणजे ज्ञानार्जनाची गरज होय. या दोन गोष्टी साठी तो वरील सारी वर्गवारी विसरतो. व सामाजिक भेदभावाची क्षितीज ओलांडून तो रोजचे व्यवहार करू लागतो.

या व्यवहारात शहरी परसबाग हा जिव्हाळ्याचा मुद्दा आहे. शहरी परसबाग बहुतांशी सामाजिक मतभेद विसरायला, ते कमी करण्यास खूप मोठ्या प्रमाणात मदतगार ठरू शकते असा विश्वास वाटतो. कारण यात निसर्ग हा धागा सर्वांना समानतेने एकापातळीवर आणतो. सामजिकता ही आर्थिक, मानसिक, भावनिक, धार्मिक आहे. शहरी परसबागेमुळे लोक एकत्र येतात. त्यातील ज्ञानाचे आदान प्रदान करतात. तसेच सामूहिक शेती, गट शेती ही जसी करतात त्याप्रमाणे सामूहिक शहरी शेतीचे प्रयोग होवू लागले आहे. आठवड्यातून एकत्र यावयाचे. एकत्रित श्रम करायचे जे पिकेल ते एकत्रित रित्या वाटून घ्यायचे. हे फक्त एकत्र येण्याचे निमित्त आहे. त्या एकत्रिकरणातून एकमेंकाचे सुख, दुख वाटले जातात. ओळखी होतात. एकमेंकाना मदत करू लागतात. अशा बागा या जागोजागी उभ्या राहिलात तर नक्कीच सामाजिक अभिसरणाची प्रक्रिया ही जलदरित्या होते. त्या निमित्ताने पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन, निसर्ग संवर्धन अशी मुद्दे केवळ चर्चिलेच जात नाहीत तर त्यावर प्रत्यक्ष कृतीपण करतात.

सामाजिक अभिसरणाची अनेक ठिकाणे आहेत. जसे शाळा, महाविद्यालये, सार्वजिनक उत्सव, स्पर्धा पण यात बरेचदा व्यवस्था सहभागी असते. सामाजिक अभिसरणाची प्रक्रिया ही तशी खूप गुतांगुतीची आहे. त्यातील एक पदर उलगडवण्याचे काम शहरी परसबाग नक्कीच करू शकते.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक.  व्हाट्सअपः 9850569644 www.gacchivarchibaug.in

 

 

आपला सहभाग – स्वच्छ महाराष्ट


आपला सहभाग – स्वच्छ महाराष्ट

0 (55).jpg

संदीप क चव्हाण, नाशिक. गच्चीवरची बाग

मी संदीप चव्हाण नाशिक येथे राहतो.  गेल्या बारा वर्षापूर्वी  मी नाशिक शहरात गारबेज टू गार्डन या संकल्पनेतंर्गत गच्चीवरची बाग या संशोधनाला सुरवात केली. आज रोजी नाशिक मधील बहुस्त्रुत असे गच्चीवरची बाग हे काम गारेबज टू गार्डन या संकल्पनेवर चालते. आपल्या शहराला स्वच्छ सुंदर बनवायचे असेल तर त्यासाठी प्रत्येक नागरिकाने आपल्या घरातील, परिसरातील कचर्याचे व्यवस्थापन स्वतःच करणे गरजेचे आहे. कचरा व्यवस्थापन हे जितक्या विक्रेद्रीकरण पध्दतीने होईल तेवढा कचराविषयक समस्या सुटतील या तत्वावर आधारीत मी या कामाला सुरवात केली.

काय आहे संकल्पनाः

गच्चीवरची बाग म्हणजे शहरातील उपलब्ध जागा (टेरेस, बाल्कनी, विंडो ग्रील)  उपलब्ध टाकावू वस्तूंचा ( विशेषतः फेकून दिल्या जातात. भंगारात विकल्या जातात.) वापर करत उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोतांचा ( वाळलेले किचन वेस्ट, पालापाचोळा, नारळाच्या शेंड्या) ८० टक्के उपयोग करत घरच्याघरी भाजीपाला निर्माण करता येतो व त्यासाठी २० टक्के माती अथवा शुन्य मातीत नैसर्गिक पध्दतीने भाजीपाला पिकवता येतो. या तंत्रामुळे घरचा हिरवा कचरा वाळवून घेणे गरजेचे आहे. त्याचे खत बनवण्यात वेळ व कंपोस्टींगची महागडी साधने विकत घेवून खर्च करण्यापेक्षा त्यांचा कुंड्या किंवा वाफा भरण्यासाठी उपयोग करण्यात येतो. या नाविण्यपूर्ण संकल्पनेतून गच्चीवरची बाग संकल्पनेचे काम उभे राहिले व त्यास नाशिककरांकडून उत्तम प्रतिसाद मिळत आहे.

काय साध्य होणार…

या योजनेंतंर्गत केवळ नाशिकच नव्हे तर महाराष्ट्रातील गारबेज टू गार्डन करू इच्छिणार्यांसाठी मार्गदर्शन, कार्यशाळा, माहितीपट सादऱीकरण केल्यास त्यातून  घर, बंगल्याच्या परिसरात असलेला पालापाचोळा, नारळाच्या फांद्या यांचा बागेसाठी कसा उपयोगात आणावा यासाठी जनजागृती होईल.. यातून कमीत कमी मातीत जास्तीत जास्त पालापाचोळा लवकरात लवकर कुजवून त्याचा उपयोग भाजीपाला लागवडीसाठी करण्यात येणार आहे. फक्त पालापाचोळ्याचे खत तयार करा असे सांगण्यापेक्षा त्यातून घरच्याघरी भाजीपाला पिकवता येतो यातून लोक प्रेरीत होतात. व त्यांच्या सृजनशील सहभागामुळे साहजिकच परिसर स्वच्छ, सुंदर होण्यात मोलाचा हातभार लावणार आहे.

तसेच रसायनमुक्त भाजीपाला पिकवणे, सेवन केल्याने आरोग्य सांभाळता येईल. शुध्द हवेची निर्मीती होईल. आयुर्वेदिक औषधी वनस्पतींची लागवड व त्याचा वापर करता येईल. पशु पक्षांना आसरा व अन्न मिळेल. लोकांना कचरा व्यवस्थापनाचे धडे गिरवता येतील. विशेषतः इच्छुकांना निसर्गाच्या जवळ जाता येईल.

गच्चीवरची बागेचे य़श…

सज्जा पर सब्जी या माहितीपटाला प्रचंड प्रतिसाद.

गच्चीवरची बाग पुस्तकाचे प्रकाशन व विक्री

मल्टी पर्पज सर्व्हिस व्हेईकल तयार केली.

लोकसत्ता वर्तमान पत्रात वर्षभर लेखन

विविध शहरात गच्चीवरची बागेचे सादरीकरण व मार्गदर्शन.

नाशिक व महाराष्ट्रातील वर्तमानपत्र व चित्रवाहिण्याव्दारे बातमीव्दारे प्रसिध्दी..

 

नागरिकंनी कसे सहभगी होत येईल….

बाग फुलवण्यास इच्छुक असणार्या नाशिक -करांसाठी गच्चीवरची बाग व्दारे सोशल मीडियाव्दारे निशुल्क मार्गदर्शन केले जाते. तसेच नाशकात आयोजीत होणार्या कार्यशाळेत सहभागी होण्यासाठी आपण नाव नोंदवल्यास त्याची पूर्वसुचना केली जाते.

  • महाराष्ट्रातील शहरामध्ये साखळी कार्यशाळांचे आयोजन करावे.
  • नाशिक व इतर शहरांमधील शाळामध्ये गच्चीवरची बाग फुलवण्यासाठी छायाचित्र माहितीपट प्रदर्शनातून प्रेरीत करणे,
  • जाणकार व्यक्तिंना निशुल्क मार्गदर्शनासाठी संपर्क क्रं. उपलब्ध करून दयावा.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, 9850-56-9644

ईमेलः sandeepkchavan79@gmail.com

अधिक माहीती www.gacchivarchibaug.in

 

Revolutionary tool for social change


गच्चीवरची बागः क्रांतीकारक साधन.

0 (94)

संदीप चव्हाण, नाशिक.

शेती हा सर्वांचाच जिव्हाळ्याचा, गरजेचा, उपजिवेकचा, रोजगाराचा महत्वाचा मुद्दा आहे. अर्थातच शेतीत पिकते म्हणूनच मनुष्य व त्या सोबतची पाळीव जनावरे, पशु, पक्षी जगताहेत. बहुतांशी उदयोग धंद्यासाठी कच्चा माल हा शेतीतूनच पुरवला जातो. शेती, जंगल, निसर्ग यांचा नाश करूनच सध्या शहरं उभी राहत आहेत. शहरांचा विकास होतो आहे. किंबहुना शहरे ही सुध्दा शेतीवरच अवलंबून आहेत. शहराचां विकास खूपच झपाट्याने वाढत आहे. शहरात मनुष्य उंच उंच अशा ईमारतीत जावून राहत आहे. उंचावरून जग न्याहाळत आहे खरा पण जमीनीची ओढ त्यालाही सुटत नाही. निसर्गाची नाळ त्याला तोडवत नाही. म्हणूनच तो सातव्या मजल्यावर गेला तरी तिथे एकाद्या झाडांची कुंडी खिडकीत ठेवून निसर्गाची सोबत करतोय. ही त्याची कृती जंगलासोबतचं, मातीसोबतचं, निसर्गासोबतचं आदीम नात्यांची साक्ष देतं. हीच निसर्गाची त्याची ओढ त्याला निरस अशा शहरी जीवनातही शांत बसू देत नाही. त्याला काही तरी खटपट करायला लावतेच. शहरातील जीवन हे गतीमान झालयं. राहण्याच्या जागा संकुचित झाल्यात. मनुष्याला कमीत कमी जागेत अधिकाधिक सुखसोयी, सुविधा असाव्यात असे वाटते. रोजच्या समस्यावर तो मार्ग काढतो. निसर्ग आपल्या पासून दूर जातोय हे त्याच्या लक्षात आल्यावर त्याने आपण राहतो त्या ठिकाणी निसर्गाला घेवून आला. खिडकी, गॅलरी, गच्ची येथे तो कुंड्या, वाफे, पिशव्या यात विविध फूलझाडे व वनस्पतींची लागवड करू लागला.

या सार्यांनाच आता शहरी शेती असे संबोधन मिळत गेले. लोक जमेल तसे, होईल तसे, एकमेंकाकडून शिकत ही संकल्पना आपआपल्या पातळीवर रूजवू लागले. ही संकल्पना केवळ हिरवाईचा छंद नाही राहिला. तर ती काळाची गरज झाली आहे. तो स्थानिक रोजगाराची संधी तयार झाली. तशीच ही  संकल्पना आता सामाजिक अभिसरणाची प्रक्रिया ठरू लागली आहे. तसेच पर्यावरणीय संरक्षणासाठी घेतलेला स्वंयम प्रेरीत पुढाकार ठरत आहे.

शहरं म्हटले की त्याच्याही काही समस्या असतात. त्यातील प्रमुख समस्या म्हणजे कचरा निर्मिती होय. या कचर्याचे करायचे काय या विचारातून तो त्याच्या विल्हेवाटीची, व्यवस्थापनाची विविध प्रयोग करत आहे.

कचर्यातून बाग फूलवणे ही संकल्पना आता जोर पकडू लागली आहे. किचन मधील वेस्ट हे गार्डन मध्ये जावे व गार्डेन मधील भाजीपाला किचन मध्ये यावा अशा परस्परपुरक संकल्पनेतून बाग फूलवता येते. अशा शहरी शेती या विषयात पूर्ण वेळ काम काम करणारा एक सामाजिक उदमशीलता म्हणून गच्चीवरची बाग, नाशिक याकडे बघता येईल. गच्चीवरची बाग या सामाजिक व्यवसायाने गेल्या बारा वर्षापासून या संकल्पनेवर कचर्याचा सृजनशील व उत्पादनशील तत्वावर काम करत, लोकामध्ये विविध माध्यमांव्दारे जागृती घडवत हा विषय पुढे नेत आहे.

शहरी शेती नेमकी लोकल ते ग्लोबल व्यापातील कोणकोणत्या प्रश्नांना व कशी कशी स्पर्श करून त्यावर मात करण्याचे ताकद आहे हे आपल्याला या लेख मालिकेतून सांगण्यात येणार आहे, लोकल ते ग्लोबल या प्रश्नांची यादी केली तर तर तीचं शेपूट हे हनुमानांच्या शेपटा सारखी न संपणारी ठरू शकते. अगदी घरातील नैराश्यापासून ते आंतराष्ट्रीय युध्दखोरी, दहशतवाद इथपर्यंत ही यादी पोहचते. या सर्व प्रश्नांची आपण वर्गवारी केली तर तीचे ढोबळ मानाने पुढील काही प्रकार पडू शकतात.

सध्या जगात ज्याकाही समस्या आहेत. त्याचे वर्गीकरण हे सामाजिक, आर्थिक, शैक्षणिक, आरोग्य, पर्यावरण राजकीय या गटावारीत विभागता येईल.

जल, जंगल, जमीन, जनता व  जनावरं, या पाच घटकांवरच सारीच जिवसृष्टी अवलंबून आहे व हे पाच घटक म्हणून या पृथ्वी तलावरील पंचमहाभूतांची पाच चाकं आहेत जणू यातील एक चाक जरी खिळखिळ झालं तरी सारा डोलारा कोसळू शकतो नव्हे तो कोसळत आहे याकडे आता शास्त्रज्ञ लक्ष वेधत आहे. व यावर मात करणे शक्य आहे. अनेक उपायापैकी एक म्हणून शहरी शेती त्यासाठी साकारणे गरेजची आहे. कालानुरूप तिचे महत्व ठाशीव स्वरूपात पुढे येवू लागले आहे.

वरील वर्गवारीतील प्रत्येक गटात ज्या काही समस्या येतील त्यातील बहुंताशी प्रश्नांची उत्तरे ही शहरी शेती केल्याने सुटू शकतील अशी खात्री वाटते. ही नेमकी प्रश्न कोणती आहेत. त्यावर शहरी शेतीने कशी मात करता येईल. या विषयीचेच विवेचन हे या निवडक लेख मालीकेतून देणार आहे. अर्थातच आपलेही काही मुद्दे असतील, प्रश्न असतील ते आपण विचारू शकता. आपल्याला पडलेल्या कचरा व्यवस्थापन कसे करावे, त्यापासून खत कसे तयार करावे, बाग कशी फुलवावी, बियाणे कसे लावावे, रोपांची काळजी कशी घ्यावी, कीड नियंत्रण कसे करावे, अशा सर्वच प्रश्नांची उत्तरे या लेख मालीकेतून दिले जातील.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक. व्हाट्सअपः 9850569644

http://www.gacchivarchibaug.in

 

गच्चीवरची बाग social enthroprenuer


0 (5)

उद्दिष्ट…
शहर व ग्रामिण भागात रसायनमुक्त शहरीशेतीचा प्रचार प्रसार करणे.
पर्यावरण संरक्षणासाठी विविध कार्यक्रम आखणी करून लोक सहभाग वाढवणे.
नैसर्गिकरित्या कुजणारा, फेकल्या जाणार्या कचरा व्यवस्थापनात लोक सहभाग वाढवणे.

कोणासाठी….
त्यासाठी विविध शासकीय,खाजगी संस्थांची कार्यालये, आस्थापने व शाळा, महाविद्यालये अशा ठिकाणी पोहोच वाढवणे.

कशाप्रकारे….
सार्वजनिक ठिकाणी, आठवडी बाजार, यात्रा, उत्सव, विविध प्रदर्शने याठिकाणी विविध माध्यमांचा वापर करून समुहांचे माध्यमांव्दारे प्रबोधन करणे

काय…
शेती, पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन विषयक छापिल- दृकश्राव्य पुस्तक तसेच विविध माध्यमं प्रकाशीत करणे त्यासाठी लागणार्या संसाधनाची वर्गणीव्दारे जुळवाजुळव करणे व त्यावादारे लोकप्रबोधन करणे.

वरील कार्यक्रमासाठी कार्य करणार्या व्यक्तिंना प्रोत्साहित करणे हेतू अर्थसहाय्य उभे करणे व ते पुरवणे तसेच त्याव्दारे निर्मीत होणार्या उत्पादनांची खरेदी विक्री करण्याकरिता ना नफा ना तोटा तत्वावर व्यासपिठ तयार करणे अथवा दुवा म्हणून काम करणे.
संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक. 9850569644

 

कार्यपरिचय…


श्री.संदीप क. चव्हाण, नाशिक जन्मः 1 जून 1979 शिक्षणः पत्रकारिता
कामाचा आलेखः…
अ) नाशिकस्थित माध्यम संस्थेत माध्यमदूत (2001) ते कार्यक्रम प्रमुख पदापर्यंत वाटचाल (2013)
१)माध्यम संसाधन केंद्र, क्षणोक्षणी शिक्षण(मुले, महिला, तरूण, शेतकरी) यांच्यासोबत नाविण्यपूर्ण कार्यक्रमाची गावपातळीवर रूजवण (2001)
२) झिरो वेस्ट प्रोजेक्ट (सृजन) संकल्पना निर्मिती, कार्यक्रम आखणी व अंमलबजावणीचा कार्य-अनुभव (2005)
पर्यावरण विषयावर 8 पाँकेट साईज पुस्तकांसाठी सहलेखन (2005) माध्यम संसाधन केंद्र –समन्वयक ते प्रकल्प प्रमुख जबाबदारी (2009 ते 2013)
३) गच्चीवरील बागेसाठी वैयक्तिक पातळीवरील कामकाज( 2001 ते आजतागत)
४) सेंद्रियशेतीसाठी महाराष्ट्रातील प्रयोगशील शेतकर्यांचा अभ्यास त्यासाठी थायलंड येथे अभ्यास (2003)
५) कचरा व्यवस्थापन, किचन गार्डन संकल्पना, तंत्र आदान प्रदानासाठी झिम्बाँबे येथे महिनाभर वास्तव (2005)
६) गार्डन वेस्ट, किचन वेस्ट व्यवस्थापन, गच्चीवरच्या बागेस विविध प्रयोग व अभ्यास (2005-2013)
७)गच्चीवरची बाग पुस्तकाचे प्रकाशन व सोशल इंटरप्रिनअर सुरवात (2013)
८) गच्चीवरची बाग स्पर्धा आयोजनास (पुरस्कार-पारितोषिक वितरण)सुरवात (2014)
९) गारबेज टू गार्डन विषयावर सोशल मीडिया, कार्यशाळा या व्दारे विविध वयोगटासाठी मार्गदर्शन कार्यशाळांचे आयोजन
आ) दृक श्राव्य माध्यमांनी घेतलेली दखल व प्रसारण
१) झिरो वेस्ट या पाच मिनीटांच्या शहरीशेती विषयावर माहितीपट निर्मिती ( 2005)
२) कचरा व्यवस्थापन विषयावर नाशिक आकाशवाणी केंद्राव्दारे युवावाणी कार्यक्रमात मुलाखत (2005)
३) भारतीय सजीव कृषी समाज (OFAI) व्दारे सज्जा पर सब्जी माहितीपटाची निर्मिती (जाने. 2015)
४) मी मराठी चित्रवृत्त् वाहिनीने कचरा मुक्ती कार्यक्रमात गारबेज टू गार्डन संकल्पनेची दखल व प्रसारण (फेब्रु-2015)
५) साम मराठी या वाहिनीव्दारे शहरनामा व अँग्रोवन या बातमीपत्रात 10 मिनींटाचा विशेषभाग प्रसारण (एप्रिल 2015)
६) गच्चीवरची बाग विषयावर नाशिक आकाशवाणी केंद्राव्दारे 8 भांगाचे 40 मिनीटांचे प्रसारण (जून 2015) व
पुनर्प्रसारण २०१६
७) झी २४ तास व्दारे दोन मिनीटांची बातमी( मार्च२०१६)
८) मुंबई आकाशवाणी केंद्रावर हिरवा परिसर या सदरासाठी मुलाखत (नोह्वे. १६)
९) पाणिनी व आहुती या दिवाळी अंकात अनुक्रमे लेख व कार्याची ओळख ( नोह्वे. १६)
१०) मुंबई आकाशवाणी परिसर येथे – मुलाखत नोव्हेंबर 16
११) नाशिक विश्वास रेडीओवर शहरी परसबाग सदरासाठी मुलाखात व वाचकांच्या प्रश्नांना उत्तरे JAN 2016 to DEC 2017
12) महाराष्ट्र टाईम्स, नाशिक सोबत गच्चीवरची बाग व पर्यावरणपुरक कुंड्या बनवण्याची कार्यशाळा आयोजन

इ)प्रिंट मीडियाने घेतलेली दखल…
१) दिव्य मराठी, लोकसत्ता, लोकमत, लोकमत टाईम्स, अँग्रोवन, महाराष्ट्र टाईम्स, टाईम्स आँफ इंडिया, डी.एन.ए.- आँनलाईन, सकाळ, पुण्यनगरी, पुढारी, गावकरी या वृत्तपत्रात वेळोवेळी बातम्या व कार्यपरीचय प्रकाशीत.
२) लोकसत्ता –चतुरंग या पुरवणीत गच्चीवरची बाग या सदरात लेखमालिका फेब्रु.2015 ते डिसें 2015)
३) प्राँपर्टी शेल्टर- नाशिक, स्वपथगामी-उदयपूर-राजस्थान, स्मार्ट उद्योजक-मुबंई, आधुनिक किसान-सातारा, दानापानी या हिंदी पत्रिकेत गच्चीवरची बाग पुस्तकाचे क्रमशः भाषांतरीत लेख प्रसिध्द.. अशा विविध नियतकालीकात लेख प्रसिध्द
ई)गच्चीवरची बाग कार्यशाळा व मार्गदर्शन नाशिक, अलिबाग, पनवेल, मोरवी, (गुजरात), तळेगाव दाभाडे-चाकण पुणे येथील 3700 लोकांना मार्गदर्शन, सोशल मीडियाव्दारे 5000 लोकांना मार्गदर्शन, विविध गणपती मंडळे, महिला मंडळे, जेष्ठ नागरिक संघ, बचत गटांतील 1000 व्यक्तिना मार्गदर्शन
उ)सामाजिक सहभाग जीवन उत्सव या लोकचळवळीच्या पायाभरणीत सक्रिय सहभाग
2) सर्वोदय परिवारांतर्गत सुतकताई व खादीचा अवलंब सुजाण नागरिक मंच, नाशिक मानद सदसत्व, (2015)
ऊ)पुरस्कार
१) रोटरी क्लब आँफ अंबड, नाशिक तर्फे व्यावसायिक सेवा पुरस्कार (आँक्टो. 2014)
२) किर्लोस्कर वसुंधरा इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल व्दारे वसुंधरा मित्र पुरस्कार (जूलै 2015)
3)विमुक्ता स्त्री मंच तर्फे सन्मान ऑगस्ट १६

20151111_081256-2 - Copy.jpg

About Us…

गोगलगाय उपद्रवी किडा…

झा़डांचे टॉनिक जिवामृत

Not Only Consultancy …Much more

गच्चीवरच्या बागेचे उलगडले तंत्र…

गच्चीवरच्या बागेला खतपाणी…

ऑनलाईन खरेदी करा..

गच्चीवरच्या बागेचे  शिका तंत्र

पुस्तकः तुम्हाला माहित आहे का?

टेलेग्राम वर गच्चीवरची बाग..

बहुपिक पध्दतीने करा गार्डेनिंग…

कार्यशाळेनंतर  स्टाॅलवर मिळणार्या  गोष्टी…

गच्चीवरची बाग – महाराष्ट्र टाईम्स कार्यशाळा

विकास पिडीया वर गच्चीवरची बाग

गच्चीवरची बाग म्हणजे काय रे भाऊ…

Personal Work & Profile

i Have Dream

माझे स्वप्न…

आय हॅव्ह ड्रीम


0 (81)

माझ्या या आयुष्याबद्दल, जगण्याबद्दल तसेच या समाजाबद्दल माझं सुध्दा एक स्वप्न आहे. आज माझे स्वप्न आपल्याला सांगण्याची योग्य वेळ आहे असे मला वाटते. कारण येत्या 31 मार्च 2016 रोजी गच्चीवरची बाग या सामाजिक उद्मशीलतेला एक हजार दिवस पूर्ण होत आहेत. कोणत्याही नव्या संकल्पनेला एक हजार दिवस पूर्ण होणे ही उद्मशीलतेच्या जगात मोठी गोष्ठ मानली जाते. गच्चीवरची बाग या सामाजिक उद्मशीलतेला आकार देतांना अनेक मित्रांनी, मैत्रणींनी, समवयस्क, विचारवंत, समाज सुधारक, पर्यावरण प्रेमी, उद्योजक, पत्रकार, प्राध्यापक, गृहणी, जेष्ठ नागरीकांनी मदत केली आहे. प्रथम मी समाजातील सर्वच घटकांचे आभार व्यक्त करतो.

या सामाजिक संकल्पनेला सुरवात करतांना उपजीवकेचा मुद्दा लक्षात घेतला होताच पण त्याला एक उद्मशीलतेचे मुल्य जोडले जाईल की नाही, लोक त्याचे किती स्वागत करतील याची शंका मात्र मनात होतीच. पण ती शंका निरर्थक होती असे आज मागे वळून बघतांना वाटते. अर्थात याचे सारे श्रेय समाजाचेच आहे.
अशा या गच्चीवरची बागे विषयी माझे स्वप्न पुढील प्रमाणे….
गारबेज टू गार्डन अर्थात कचर्यातून इच्छुकांना गच्चीवरची बाग फुलवण्यासंदर्भात फेसबूक, व्हॉटसऑप सारख्या सोशल मिडीयाव्दारे मोफत मार्गदर्शन करणे, लोकांनी घरच्या घऱी भाजीपाला पिकवण्यासंदर्भात सहज सोपे समजेल असे साधे पण विज्ञान आधारीत तंत्र विकसीत करणे, शुन्य खर्च, शुन्य देखभाल व बाजारमुक्त साधनांचा वापर करणे, त्याविषयीचे ज्ञान उपलब्ध करून देणं. यासाठी उपलब्ध जागा, उपलब्ध वस्तू व उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोताव्दारे बाग फूलवणे… ज्याव्दारे परिसर स्वच्छता तर साधली जाईल पण त्यातून नैसर्गिक पध्दतीने भाजीपाल्याची बाग फुलवता येईल.
भाजीपाल्याची बाग फुलवण्यात थोडे श्रम घेतले तर त्याबदल्यात 100 टक्के आनंद, समाधान मिळेलच. बोनस म्हणून रसायनमुक्त भाजीपाला सेवन करता येईल. लोकांना चांगले, सकस अन्न खायाला मिळावे व त्यासाठी लोकांनी स्वतःच प्रयोगशील व्हावे यासाठी प्रेरीत करणे. चांगल्या अन्नाच्या सेवनाने शाकाहार वाढीस लागतो. त्यामुळे भविष्यात शाकाहार वाढावा यासाठी प्रयत्तरत आहे.
परिसर स्वच्छ ठेवा असे सांगीतले तर लोक ही हजार सबबी सांगतील पण सुका ओला कचर्याचे वैज्ञानिक पध्दतीने व्यवस्थापन केल्यास त्यातून निसर्ग फूलवता येतो. तसेच काही केल्याने काही मिळतय आणि तेही आरोग्यदायी आहे असे पटल्यावर लोक कृतीशील होतात. अशी ही गच्चीवरची बाग घराघरात पोहचायवयांचे माझे स्वप्न आहे.
येत्या काळात गच्चीवरची बाग हे साधे सोपे तंत्र शिकवणारे स्वःअनुभवाधारीत पुस्तक घराघरापर्यंत पोहचवणे, तसेच इच्छुकांना भाजीपाला बाग फुलवून देणे, किचन व गार्डन वेस्ट व्यवस्थापनाच्या विविध सोप्या, बिन खर्चिक उपाय शोधणे व या सार्या उपक्रमातून लोकांना शिकतं करणे हे माझे स्वप्न आहे. घरातील व परिसरातील कचरा व्यवस्थापन करून एक जबाबदार, सुजाण नागरिक म्हणून आपले कर्तव्य निभवावे असे मला वाटते.
आपले आयुष्य हे निरोगी व आरोग्यदायी व्हावं तसेच आयुष्य वाढावं …या धावपळीच्या जगात निसर्गालाच आपला मित्र बनवून त्यात आपले अशांत मन शांत करावे. त्यासाठी निसर्ग हाच सर्वेत्तम उपाय ठरावा. तसेच वाढत्या शहरातील सिमेंटच्या जंगल हे हिरवेगार व्हावे असे स्वप्न आहे व हे जीवन रंगीत, चवदार, आरोग्यदायी, हिरवेगार, टवटवीत व्हावे व या आनंदयात्रेत समाजानेही सहप्रवासी व्हावे हे माझं स्वप्न आहे. अर्थात ही स्वप्न साखळी एकमेंकात गुफंली आहे. याची पहिली कडी अर्थात गच्चीवरची बाग फुलवण्यातूनच होणार आहे. ती प्रत्येक शहऱातील प्रत्येक घरात, गच्चीवर फुलावी हे स्वप्न घेवून मी काम करत आहे. अर्थात यात आपलीही मदत हवीच आहे.
संपर्कः 9850569644

Email:sandeepkchavan79@gmail.com

आय हॅव ड्रीम …Click for Video0 (1)

Join us on Social media


संपर्क करा…

 मोबाईल, Telegram व व्हाॅट्सप नः 9850569644

फेसबुकः https://www.facebook.com/SandeepkChavan

फेसबूक पेजेस..  गच्चीवरची बाग  सज्जा पर सब्जी   Organic Vegetable Terrace Gardening

ईमेलः
mindblowingsandip@yahoo.co.in  Sandeepkchavan79@gmail.com

ताजी उपक्रमाविषयी गच्चीवरची बाग ब्लाॅगः

http://gacchivarchibaug.blogspot.in/

 

गच्चीवरची बाग (Residence), (पत्रव्यवहार, बाग पाहणे व जीवनशैली प्रदर्शनी साठी)

रो.हा.न. २, श्री गणेश कृपा अपार्टमेंट, तुळजा भवानी मंदीरा (मागे) परिसर, सितामाई अपार्ट. समोर, शिंदोरी रोड

(गणपतराव कातड पाटील मार्ग), जिजामाता कॉलनी, मु. शिवाजी नगर, पो. अशोक नगर, नाशिक. पिनः 422 012

मो. व व्हॉट्सअपः 9850-56-9644

 

गच्चीवरची बाग (Workshop), (बाग साहित्य खरेदी करीता)

प्लॉट न. 21 सर्व्हे न. 124/1, धनश्री अपार्टमेंट बाजूला, निगळपार्क मागे, गंगापूर सातपूर लिंक रोड.

(साधना चुल्हीवर मिसळ/मोतीवाला कॉलेज रोड), ध्रुवनगर बसस्टॉप, नाशिक.

मो. व व्हॉट्सअपः 9850-56-9644

 

Personal & Work Profile…


 

20151111_081256-2 - Copy.jpgMr. Sandeep K. Chavan, Nashik Birth: June 1, 1979 Education: Journalism Job graph: …
A) Working with Nashik based Media Organization (2001 to 2013)
1) Working with Media Resource Center & grassroots level coordination with Farmer, children, women & youth group for self directing learning process.
2) Zero Waste Project (Creation) concept creation, program layout and implementation-experience (2005)
Co-authoring for 8 pocket-size books on Environmental issues (2005) Medium Resource Centers- Consequent to Project Chief Responsibility (2009 to 2013)
3) Hands on involvement in the Gacchi Varchi Baug project (from 2001 till date)
4) Visited Thailand (2003) for a study tour of organic farming methods that was organised for farmers engaged in experimental farming methods in organic farming from Maharashtra.
5) Waste Management, Kitchen Garden Concept – sharing experience techniques and methods techniques in Zimbabwe (2005)
6) Garden West, Kitchen West Management, Various Experiments and Studies in the Gacchi Varchi Baug (2005-2013)
7) Publishing of the Gacchi Varchi Baug book and stepping into Social Enterpreneurship (2013)
8) Introduction of the Gacchi Varchi Baugcompetition (2014)
9) Conducting Guidance Workshops on the concept Garbage to Garden for different age groups and sharing insights through social media.

B) Interview and broadcast on audio media
1) Produced a five minute documentary on Zero-Waste urban farming theme (2005)
2) Interview in the youth program by the Nashik Radio Center on waste management issues (2005)
3) Created a document on Sajja Par Sabzi through the Organic Farming Association of India (OFAI) (Jan 2015)
4) Participated and presented the Garbage to Garden Concept on Mi Marathi Channel (February 2012) in their Zero Trash, Reduce Trash Program
5) Broadcasting of 10-Minute special programme in the news bulletin SEHERNAMA and AGROVAN (April 2015) on the channel SAAM Marathi
6) Broadcasting of 8 hours in 40 minute episodes by the Nashik AIR radio station (June 2015) on Gacchi Varchi Bagh and repeat broadcast in 2016
7) Two minutes news feature on Zee 24 hours (March 2016)
8) Interview for the concept of Green Surroundings at the Mumbai AIR Center (Nov. 16)
9) Introduction of article and work in the Diwali issue of Panini and Aahuti respectively (Nov. 16)
10) Mumbai Akashvani Campus – Interview on November 16
11) Interview with for vishwas Radio ( Local FM Channel) JAN 2016 to DEC 2017
12) Terrace Garden workshop with maharashtra Times, Nshik. 2017

C) Print media releases
1) Periodical news and circulars released from time to time in Divine Marathi, Loksatta, Lokmat, Lokmat Times, Agrovan, Maharashtra Times, Times of India, DNA-Online, Sakal, Punyanagari, Leader, Gakri.
2) Loksatta – Chaturanga, in this survey, in the Gacchi Varchi Bagh Sadar from feb 2015 Dec 2015

D) Gacchi Varchi Bagh Workshops and guidance of 3700 people in Nashik, Alibaug, Panvel, Morvi, Gujarat (Gujarat), Talegaon Dabhade and Chakan Pune. Guidance for 5,000 people through social media. Face to face guidance to people through Ganpati Mandals, Mahila Mandals, Senior Citizen Centers, Savings Groups
E) Active participation in the foundation laying of the social movement Jivan Utsav

F) Honer & Awards
1) Professional Service Award by Rotary Club of Ambad, Nashik (Oct. 2014)
2) Vasundhara Mitra Award by Kirloskar Vasundhara International Film Festival (July 2015)
3) Felicitation by Vimukta Stree Manch (August 16)

4) Nirmal Gram Nirman Kendra -Sanman 2020

 

About us…


About: Gacchi Varchi Bagh (garden on the terrace)…

The Gacchi Varchi Bagh literally translated as garden on the terrace, is an organic way to grow vegetables at home. The most appealing thing about this technique is that one can do this in a zero budget, be it in a city or in a village while using the available space, available household resources and the available natural resources.
This method is simple and engages you the most beautiful and satisfying bond with nature. We hope that we are able to reach and inspire more and more people through the social media and form a community to share our insights.

गच्चीवरची बाग बद्दल…
गच्चीवरची बाग म्हणजे शहर, गाव यातील उपलब्ध जागेत, उपलब्ध वस्तूत, उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोतांव्दारे शुन्य खर्चात सेंद्रिय पध्दतीने घरच्या घरी भाजीपाला पिकवणे होय. या विषयी इच्छुकांना सोशल मिडीयाव्दारे मोफत मार्गदर्शन करणे त्यातून इच्छुकांना प्रेरीत करणे. होय.

 

 

%d bloggers like this: