विशेष

झाडे कसे लावावेत लेख क्रं. ५४


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं ५४

« झाडे जमिनीत लावायची असल्यास केला खड्डा नि पुरले मातीत असे करू नका. झाड लावण्यासाठी जागा नियोजीत करा.

« झाडांचा भविष्यकाळ ‘काय असेन, त्याचा स्वभाव कसा आहे हे अभ्यासा.

« त्यासाठी काही दिवस खड्डा खोदून ठेवा.« त्याला वाळू द्या. तळाशी निमंपेंड व शेणखत टाका.

« त्यानंतर त्यात झाड मुळे मोकळी करून लावा. तीन चार तासांनी पाणी दया. ७ सात दिवसात झाड जोम धरेल.

संदीप चव्हाण

More Videos

विशेष

बागेला पाणी कमी द्या. लेख क्रं. ५५


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 55

« बागेतील झाडांना त्याच्या गरजेनुसार पाणी द्या.

« पंगतीला बसलेल्या लहान थोरांना सर्वांना सारखेच वाढता का?

नाही ना.. त्यांच्या तब्बेती, वयानुसार त्यांना वाढत असतो. हा विचार

झाडांना पाणी देतानाही लक्षात असू द्या.

« लक्षात घ्या, जास्तीचे जेवण जसे अजीर्ण होते

तसेच जास्तीचे झाडांना दिलेले पाणीसुध्दा किडींना आमंत्रित करत असते.

« काळा मावा, सफेद मावा असे रस शोषक कीड ही आकर्षित होत असते.

« चांगले बहरलेले झाड अचानक वाळते “याचे कारण जास्त पाण्यामुळे त्यांची मुळं सडून जातात.

More Videos

रोज रोज काय स्वयंपाक करावा लेख क्रं 48

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 48

More Videos

प्रदुर्षणाचा गुंता वाढत चाललाय लेख क्रं 47

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 47

More Videos

घरच्या भाज्या अमृताहूनी गोड लेख क्रं 46

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 46

More Videos

पाणी वाचवा.. कशाला? लेख क्रं 45

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 45

More Videos

घरच्या भाज्या औषधांसारख्या लेख क्रं 44

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 44

More Videos

निसर्गाशी मैत्री लेख क्रं 43


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 43

More Videos

सिमेंटच्या जंगलात हिरवळ कशी फुलवाल? लेख क्रं 42


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 42

More Videos

सरावातून सृजनशिलतेला वाव.. लेख क्रं 41


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 41

More Videos

आवड असेल तर सवड मिळते.. लेख क्रं 40

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 40

More Videos

ऋृण काढून सण नको.. लेख क्रं 39

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 39

More Videos

पंचमहाभूतात ईश्वराचे रूप.. लेख क्रं 38

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 38

More Videos

केमिकल्स नव्हते तेव्हां.. लेख क्रं 37

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 37

More Videos

भाज्यांबद्दल तेव्हढे सजग असतो का लेख क्रं 36

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 36

More Videos

बाग म्हणजे इंद्रधनुष्याचे रंग लेख क्रं 35

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 35

More Videos

खर्च नव्हे गुंतवणूक लेख क्रं 34

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 34

More Videos

अब दिल्ली दूर नही लेख क्रं 33

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 33

More Videos

जहा चाह वहा राह लेख क्रं 32

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 32

More Videos

प्रश्नांनाच खत पाणी घातले तर काय होईल लेख क्रं 31

विशेष

घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 31

More Videos

प्रॅक्टीस मेक परफेक्ट लेख क्रं 30


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 30

More Videos

थकलो म्हटले की शरीर थकते लेख क्रं 29


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 29

More Videos

घरच्या भाज्या काळाची गरज लेख क्रं 28


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 28

More Videos

हा निसर्ग एकदा अनुभवाच लेख क्रं 27


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 27

More Videos

हा छंद देई मकरंद लेख क्रं 26


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 26

More Videos

भाज्यांना चव कुठयं ? लेख क्रं 25


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 25

More Videos

फुलं चोरून पुजा, देव पावेल का? लेख क्रं 24


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 24

More Videos

वयोगट – निसर्गाची सोबत व वर्तन


गच्चीवरची (ऑरगॅनिक भाजीपाल्याची) बाग नाशिक ही पर्यावरणपुरक कार्य करणारी सामाजिक उद्मशीलता आहे. गेल्या दहा वर्षापासून Grow, Guide, Build, Products, Sale N Services या पाच क्षेत्रात काम करत आहे. ही संकल्पना लोकांना फार आवडते आहे. एकाद्या सुंदर कापडाच्या विणी प्रमाणे हा पट वरील पाच क्षेत्र जणू पंच महाभूताप्रमाणे आम्ही लोकांसमोर वेळोवेळी मांडत आलो आहोत. आमच्या नावाची ओळख व पोहच सर्वच वयोगटात पोहचत आहे ही जमेची बाजू आहे. अर्थात यात आपला प्रत्येकाचा, कुटुंबाचाही महत्वाचा वाटा आहे. आम्ही करत असलेले प्रयत्न व आपण देत असलेली साथ या मागे आपल्यातील समान बुध्दीमत्तेचा धागा हा समान आहे. त्या विषयीची माहिती या लेखातून घेत आहोत.

मानवात कोणकोणत्या बुध्दीमत्ता असतात? (Intelligence) या विषयी आजवर अनेक संशोधनं झाली आहेत. होत राहतील. हा बुध्यांक त्या त्या व्यक्तीच्या आवडीतून येतो. आवड ही सरावात रूपांतर झाली की त्या बद्दलचा त्या त्या विषयातील तंत्र, कौशल्य विकसीत होत जातात किंवा त्यांचे अजब रसायन तयार होते. त्यामुळे एकादी व्यक्ती त्या त्या क्षेत्रात अद्भूत व अद्वितीय असे काम करून जाते. त्यातूनच , जिवन जगण्याच्या पध्दती वा करिअरच्या वाटा खुल्या होतात.

कुणीही कोणत्या क्षेत्रात अपघाताने येत नाही. त्यामागे त्या त्या व्यक्तिवर बालपणात काय व कसे संस्कार झालेत. कोणत्या प्रकारचे वातावरण होते यावर हे सारं अवलंबून असते. अर्थात हे समजून घ्यायला तेवढा वेळ आपण सर्वांनीच स्वतःला दिला गेला पाहिजे. असो.

एकून संशोधीत आठ बुद्धीमत्तांमधे पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता पण येते. प्रत्येक व्यक्तीत प्रत्येक बुध्दीमत्ता ही कमी अधिक प्रमाणात असते. अर्थात त्याची इतर बुध्दीमत्तांबरोबर मेळ जमून त्या त्या व्यक्तिप्रमाणे एकाच क्षेत्रात प्राविण्य मिळवतात. किंवा एकाच क्षेत्रातले पण वेगवेगळ्या पातळीवरचे कार्य, काम, आवडी निवडी तयार होतात. तसेच त्यास बहुआयाम प्राप्त होतात. त्या बुद्धीमत्ता विकसीत होत जातात. तर तुम्ही हा लेख वाचत आहात यावरूनच कळते की तुमची व आमच्या बुद्धीमत्तेची जातकुळी एकच आहे. थोडक्यात आपल्या प्रत्येकात पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता ठासून भरली आहे. म्हणूनच तर तुम्ही हा लेख वाचत वाचत इथपर्यंत आला आहात  व शेवट पर्यंत वाचायचे ठरवलेही असणार. छान…

भाषीक, तार्किक, सांगीतिक, शारिरिक, भावनात्मक, अंतर संवाद अशा बुध्दीमत्ता या स्वतंत्र्यपणे आपआपले अस्तित्वच ठळकपणे विकसीत तर होतताच पण त्यांच्या एकमेंकाच्या अणूरेणू प्रमाणे जोड्या, तिकडी, चौकडी, कुटुंब, गट बनवूनही त्या एकाच व्यक्तितही फुलत जातात.

उदा : पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता असलेली व्यक्तीत पर्यावरणीय व भाषीक अशी बुद्धीमत्ता असेल तर त्याचे वर्तन हे पर्यावरण संबधीत लिखाण करणे, भाषण करणे असे होते.

तर पर्यावरणीय सांगितिक बुध्दीमत्ता असल्यास त्यांच्यात ते विशेषकरून बागकाम करतांना संगीत ऐकणे वा गुणगुणत असतात. किंवा पुढे जावून त्यावर गित लेखन व संगीत देणे वा गायणे हे सुध्दा साकारले जाते.

तसेच शारिरिक व पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता असल्यास ति व्यक्ती बागकामात स्वतःच पुढाकार घेते. कुंड्या हलवणे, कुंड्या भरणे, खोदकाम करणे, फांद्याचे छाटणे असे एक ना अनेक. श्रमाची कामे त्यांना आवडतात.

खरं तर अशा प्रत्येक बुध्दीमत्तेचा एकमेंकाशी जोडण्याचे किंबहुना प्रामुख्याने गुफंण्याचे काम पर्यावरणीय बुद्धीमत्ता ही ठळकपणे करत असते. थोडक्यात पर्यावरणीय बुध्दीमत्तेत सर्वच बुध्दीमत्तां प्रतिबिंब दिसून येते. त्यामुळे पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता ही सर्वच बुध्दीमत्तेची जननी आहे. असे म्हटले तर वावगे ठरू नये. कारण माणूस हा प्राणी पर्यावरणातूनच जन्माला आला आहे. त्यामुळे ही बुध्दीमत्ता ग्राह धरावी का असाही एक वाद संशोधकामधे आहे. असो पण ही बुद्धीमत्ता फुलवण्यासाठी गच्चीवरची बाग ही संकल्पना मदतगार ठरत आहे. हे लक्षात येते.

येथे मुख्य मुद्दा येतो तो म्हणजे या समाजातील विविध वयोगटातील व्यक्तिसाठी गच्चीवरची बाग कशा रितीने महत्वाची आहे. किंबहुना तिची भविष्यातील गरज ही ठळकपणे अधोरेखीत करण्याचा प्रयत्न या लेखातून करत आहोत. समाजातील व्यक्तिचे खालील प्रमाणे वयोगट केल्यास त्यातून पर्यावरण विषयक आवडी निवडी, त्यातून येणारे वर्तन आपल्याला जाणवू लागते.

६ ते १२,  १३ ते १७, १८ ते २४,  २५ ते ३४,  ३५ ते ४४,  ४५ ते ५४,  ५५ ते ६४, ६५ ते पुढे

तर आपण कोणत्या वयोगात मोडता, त्यांच्यात पर्यावरणीय बुध्दीमत्तेची कोणती लक्षणे अथवा वर्तन दिसते आहे का? दिसत असेल तर त्यांना या गच्चीवरची बाग या संकल्पनेची किती गरज आहे व त्यांच्या कोटुंबिक जबाबदारी नुसार ते आता कसा सहभाग देत आहेत व या पुढे त्यांनी नेमंकं काय केले पाहिजे थोडक्यात त्याची व्याप्ती कशी वाढवावी हे आपण पाहूया…

निसर्गाने प्रत्येकात सर्वच बुध्दीमत्ता दिलेल्या असतात. पण त्याविषयी त्या व्यक्तिला एक्सपोझर मिळाले नाही तर ते तेथेच खुरटून जातात. त्यामुळे पालकत्व (लहानांचे वा वयस्करांचे)  म्हणून पालकत्व जपतांना हा पर्यावरणीय बुद्यांक वाढविण्यासाठी आपण प्रत्येकानेच प्रत्येकाला कोणत्याही वयोगटात संधी दिली पाहिजे, किंवा त्या संधी आवर्जून निर्माण केल्या पाहिजेत. तर पाहूया वयोगटाप्रमाणे या बुध्दीमत्ता असलेल्या व्यक्तिचे निसर्गपुरक वर्तवणूक.

६ ते १२ : या वयोगटातील मुलं मुली ही उत्साही असतात. एका ठिकाणी बसणं तसं अशक्य असतं. यांना कोणत्यातरी गोष्टी सातत्याने हाताळून पहाव्याशा वाटतात. रंगी बेरंगी फुलं, फुलपाखरं तसेच पाण्याच्या फवार्या सोबत, पाण्यात, मातीत, चिखलात खेळावसं वाटतं. यांना या वयोगगटात जर आपण आपल्या बागकामात सहभागी करून घेतलं तर ते त्याच्याशी फॅमीलिअर होतात. त्यांना आपल्या आजूबाजूला घडणार्या अनेक घटनांबद्दल कुतुहल असतं. बिज कसं रुजत, ते कसं मोठ होते. हे त्यांना करून बघायचं असतं. असं बरच काही .. या आवडीला त्यानां पालकांनी, शिक्षकांनी जपू द्यावं. कदाचीत ते निसर्गाची चित्र सुध्दा काढतील. त्यातील प्राण्याच्या गोष्टी त्यांना आवडतील असं बरच काही या पर्यावरण बुद्याकांत येतं. त्यांना पालक म्हणून संधी द्या. हे विविध वयोगटातील पालक त्यांचे आईबाबा, ताई दादा, शिक्षक, आजी आजोबा कुणीही असू शकतं. त्यांना बागेत काम करतांना सहभागी करून घ्या. पालेभाजी, फळभाज्या, वेलवर्गीय, कंदमुळे, फुलझाडे याच्यांशी त्यांची ओळख करून द्या. मुख्य म्हणजे या वयोगटात त्यांना निसर्गाशी तोंडओळख करून देणे, त्यांच्या ढोबळ संकल्पना समजावून सांगणे अथवा हाताळू देणे गरजेचे आहे.

१३ ते १७ : या वयोगटात मुलं ही मुख्य आवडीपासून भरकटू शकता. पण हे भरकटणं म्हणजे सोडून देणं नसतं. त्या त्या क्षेत्रात ते काय काय नव नविन आहे याचा शोध घेत असतात. कदाचीत ते या विषयीच्या फिल्म पाहतील. त्या त्या विषयांच्या स्पर्धा व सहलीमधे सहभाग पण घेतील. त्यांच्या जाणीवेच्या पातळीवर आवडीचा विषय जरा धुकट होईल व ती फक्त काचेवर साठलेली धुळ अथवा धुक असतं. पालकांना या वयोगटात त्यांना प्रेरीत केले पाहिजे. किंबहूना त्यांना हात पकडून तेथ पर्यंत नेलं पाहिजे. थोडक्यात या वयातील गटातील बुध्दी ही ढोर बुद्धी असते. वळून, चुकारून त्यांना तेथ पर्यंत न्यावं लागतं. त्यांच्यात पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता कशी वाढीस लागेल याचा पालकांनी विचार करणे गरजेचे आहे.  त्यानां निसर्गा विषयीच्या बातम्या आवडतील. त्यांना पर्यावरण संवर्धनाच्या बर्याच गोष्टी माहीती सुध्दा असतील. कदाचीत ते जाणीवपूर्वक त्यांच्या आयुष्यात गुफंण्याचा प्रयत्न करतील. त्यांना आवडीचे झाडं लावावेसे सुध्दा वाटेल. कचरा व्यवस्थापनात, वर्गीकरणात सहभाग घेतील. या वयोगटात पालकांनी पर्यावरण बुध्दीमत्ते विषयीचे परिघावरचा निसर्ग सजमून घेण्यास प्रेरीत केले पाहिजे.

१८ ते २४ : या वयोगटातील तरूण मुलं त्या त्या बुध्दीमत्ते नुसार करिअरच्या वाटा शोधू लागतील. आता त्यांच्यात कोणती बुध्दीमत्ता ठळक आहे, त्याची दिशा कोणती आहे. हे प्रामुख्याने जाणवू लागेल. पर्यावरण विषयक शिक्षण ते जाणून घेतील. या क्षेत्रात काम करणार्यां लोकांना ते ओळखू लागतील.  कदाचीत त्यांच्यातील बुध्दीमत्तेतील आवडीची, निवडीची क्रमवारी ठरवेली असेल. कशाला प्राधान्य द्यायचे व नेमंक काय हाती घ्यायचं याचा ते निर्णय करण्याच्या पायवरीवर असतील. तर या वयोगगटातील तरूण नेमकं काय व कोणते काम ठळकपणे करतात. याला पालाकांनी शोध घ्यावा. त्यात भविष्यात कोणत्या संधी आहेत. याची ओळख पालकांनी आपुलकीने करून द्यावी. पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता असल्यास ही मुलं बर्यापैकी पर्यावरण क्षेत्रात नेमकं काय करायचं हे ठरवून टाकतात व त्यांच्या विचारांच्या वारूवर स्वार होवून कृतीचा  लगाम हाती घेतलेला असतो. आणि  चौफेरित्या उधळू लागतो. किंवा ते नसर्रीत झाडे आणण्यासाठी येतील. छोट्या मोठ्या कामात तात्पुरता हातभारही लावतील. निसर्ग सहलीला जावू लागतील. निसर्गात रमतील. वृक्ष लागवडीच्या समूहात सहभागी होतील. भाषा व संवाद कौशल्य असेल तर वृक्षातोडीवर बंदी आणतील.

२५ ते ३४ या वयोगटातील तरूण कौटुबिंक जबाबदारी घेवू लागतील. ते नोकरी करू लागतील. ते आपला जोडीदार त्या विचारांचा शोधू लागतील, पर्यावरण बुध्दीमत्ता असलेल्या या वयोगटातील व्यक्ति शेवटच्या अर्धा टप्पात ही माणसे (स्त्री व पुरूष) घरी कुंड्या आणणं, त्यांना पाणी देणं त्याची काळजी घेवू लागतील. त्यावर चर्चा करतील. त्यांना शेती करावीशी वाटू शकते. त्याना बाहेच्या जगात पर्यावरण क्षेत्रात काय चाचलंय याची स्पष्ट कल्पना आलेली असते. आपण काय खातो, ते कितपत चांगल आहे याची त्यांना स्पष्टता असते. निसर्गातील छोट्या छोट्या कार्यात ते (घर ते परिसर) सहभाग घेवू लागतात. त्यासाठी मी स्वतः नेमके पणाने काय योगदान देवू शकतो याचा कृती आराखडा तयार असतो. या वयोगटातील व्यक्तिची समाजात पर्यावरण मित्र किंवा या मित्रांचे मित्र म्हणून नाव व्हायला सुरूवात झालेली असते. लोक त्यांना त्यांच्या कामाने ओळखू लागतात. या वयोगटात लहान मुलांचे पाऊलं प्रत्येकाच्या घरात आलेली असते. पालक म्हणून त्यांना आपल्या पाल्यांना पर्यावरण विषयक संवदेनशिलता निर्माण करतात. पर्यावरण विषयक मुद्यावर ते आंदोलन करू शकतात. जनजागृती करण्यात ते पुढे असतात. थोडक्यात पर्यावरण बुध्दीमत्ता ही इतर बुद्धीमत्तांना आता स्थिरस्थावर होत, विण अधिक घट्ट करत असते.

३५ ते ४४ या वयोगटातील माणसांना  ही अधिक सक्षमपणे विश्लेषण करू लागतात. त्यांना आपले करिअर, आवडी निवडी कुठे घेवून जात आहेत. याचा सर्वागीन अंदाज आलेला असतो. त्यांचे एक विश्लेषणाची पध्दत असते. ठोकताळे असतात व त्यासाठी व्यापकतेने मी व समाजाने काय केले पाहिजे  याची स्पष्ट कल्पना असते. पर्यावरण बुद्धीमत्ता असलेल्या व्यक्ती पर्यावऱण क्षेत्रातील वाटचाल लोकल ते ग्लोबल कुठं जाणार आहे? याची स्पष्टता व त्यासाठी दिशा ठरलेली असते. ते त्या वाटेवरील लक्ष्यावर लक्ष ठेवून असतात. ते कदाचीत लोक सहभागाचे व्यासपिठ तयार करतील. कार्यक्रम घेतील. पर्यावरण क्षेत्रात कार्य करणाची इच्छुकता असलेल्या लोकांना मार्गदर्शन अथवा मदत करतात. यांना या वयोगटात निसर्ग समजू लागतो तो कसा काम करतोय, करेन याची स्पष्ट कल्पना असते. व तसे ते मार्गदर्शन करू लागतात. त्यांची काही पुस्तके छापून येतात. वर्तमान पत्रात लेख प्रकाशीत होतात. व्याख्यानं देवू शकतात.

४५ ते ५४ या वयोगटातील व्यक्तीमधील बुध्दीमत्त्तेचे त्या त्या क्षेत्रात व्यवस्थापकीय पायरी गाठलेली असते. ज्याला आपण सिस्टीम लावणे असे म्हणतो. सुसंगतता, त्याची परिणामकारता कशी साधता येईल या विचारात व कौशल्यात ते पारंगत होतात. नव्या नेतृत्वाला ते आकार देत असतात. आपल्यासारखी एकादा वा अनेक तयार व्हावीत यासाठी प्रयत्न करत असतात. पर्यावरणीय बुध्दीमत्ता असलेली मंडळी अनेकांना मार्गदर्शन करू लागतात. पण ते केवळ तांत्रिक नसून त्यातील अध्यात्माची मांडणी करू लागतात. निसर्ग हाच देव आहे इथपर्यंत त्यांच आधात्म पोहचू लागते. त्यांच्या संभाषणात बोलण्यात एक प्रकारचा आपलेपणा जाणवू लागतो. भूतदया तर ही अत्यूच्च पातळीवर पोहचलेली असते. ही मंडळीत पर्यावरण क्षेत्रात असतील तर ते हिरहिरीने पुढाकार घेतात. वय झालयं असं जाणवत नाही. किंवा एकाद्या कामात तंद्री लागली तर त्यात ते रमतात.

५५ ते ६४ ही मंडळी आपापल्या क्षेत्रातील व्यापक पसारा इतरांच्या खांद्यावर सोपवलेला असतो. शारिरिक मर्यादामुळे ते बसून ते काम करू लागतात. किंवा करून घेतात. त्यांच्या निर्णयाची प्रमाण पट्टी ही डार्क किंवा व्हाईट असते. इतरांना जमतच नाही येथ पर्यंत यांची पोहच असते. किंवा अगधी विरोधी भूमिका असू शकते. ते सारं बागकाम एकटे करतील किंवा विषयच सोडून देतील

पण येथेच त्यांची भूमिका फार महत्वाची असते.  कारण या वयातच त्यांच्याकडे वेळ असतो. त्यांनी स्वतः निर्णय घेतला तर ते सारं काही हळूवार का होईना करू शकतात. घरातील इतर मंडळी कशाला नको ते उद्योग म्हणून त्यांना दुर ठेवतात. काहीनी नुकतीच रिटायरमेंट घेतेलेली असते. पण तसे करू नका. त्यांना बागकाम कसे सोपे होईल त्याकडे लक्ष द्या. त्यांना उकीडवे बसून बागकाम होत नसेल तर स्टूल द्या. एका उंचीवर कुंड्या ठेवा. एकादा रविवार त्यांच्या सोबत बागेत काम करा. त्यावर चर्चा करा. बघा येथून नवीन आयुष्य सुरू होण्याची शक्यता असते.

६५ ते पुढे येथून पुढे त्यांचे बालपण सुरू होते. रंगी बेरंगी फुले, त्यांचा गंध फार आवडतो. त्यांचे सर्वच प्रकारचे पालकत्व कुटुंबातील इतर व्यक्तीनी स्विकारलेले असते. त्याना आनंद वाटेल अशा गोष्टीत निसर्गही येतो. त्यांच्या सोबत ते वेळ घालवतात. त्यात त्याना करमू लागते. नवं काही करण्यापेक्षा आहे तेवढं पुरे असे असते.

टीपः लेखात दिलेले वयोगटानुसारचे वर्तन हे पुढील अथवा मागील वयोगटासाठी थोड्याफार फरकाने लागू पडू शकते.

तर असा हा वय व निसर्गाची सोबत सांगणारा लेख.. आपल्याला आवडला तर नक्की शेअर करा.

संदीप चव्हाण. गच्चीवरची बाग, नाशिक. 9850569644 / 8087475242

http://www.gacchivarchibaug.in

                                               

जैवविवधता जपा लेख क्रं 23


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 23

More Videos

आपण रोज तेच तेच खातो का लेख क्रं 22


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 22

More Videos

झाकलं कोबडं बांग देणारच लेख क्रं 21


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 21

More Videos

आम के आम गुटलिंयो के दाम लेख क्रं 20


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 20

More Videos

राव न करी ते गावकरी लेख क्रं 19


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 19

More Videos

लहान ते महान लेख क्रं 18


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 18

More Videos

सिमेंटच्या जंगलात हिरवळ फुलवा लेख क्रं 17


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 17

More Videos

कशासाठी पोटासाठी लेख क्रं 16


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 16

गच्चीवरची बाग, नाशिक

More Videos

होम कंपोस्टींग ट्रिक्स लेख क्रं 15


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 15

More Videos

नदीला आई मानतो ना… लेख क्रं 14


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 14

More Videos

बदाम परवडले म्हणून रोज खातो का ? लेख क्रं 13


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 13

More Videos

ओला कचरा असा करा वापर लेख क्रं 11


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 11

More Videos

कचरा व्यवस्थापन की विल्हेवाट लेख क्रं 8


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं. 8

“तुम्हाला माहित आहे का? या गच्चीवरची बाग निर्मित पुस्तकातील मुद्यांचे अर्थपूर्ण (स्फूट)लेखन आहे.

More Videos

कचरा नव्हे कांचन लेख क्रं 7


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं. 7

“तुम्हाला माहित आहे का? या गच्चीवरची बाग निर्मित पुस्तकातील मुद्यांचे अर्थपूर्ण (स्फूट)लेखन आहे.

More Videos

निसर्ग समजून घेवू या लेख क्रं 6


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं. 6

More Videos

खरकटे अन्न सुध्दा खत लेख क्रं 12


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं 12

More Videos

अशा भरा कुंड्या लेख क्रं 10


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

माहित आहे का? या गच्चीवरची बाग निर्मित पुस्तकातील मुद्यांचे अर्थपूर्ण (स्फूट)लेखन आहे.

लेखमाला… लेख क्रं. 10

More Videos

जे कुजतं त्याचं खत होतं लेख क्रं 9


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला…लेख क्रं. 9

“तुम्हाला माहित आहे का? या गच्चीवरची बाग निर्मित पुस्तकातील मुद्यांचे अर्थपूर्ण (स्फूट)लेखन आहे.

More Videos

आवड असेन तर सवड काढा लेख क्रं 5


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला…क्रं. 5

More Videos

खताच्या भावात ऑरगॅनिक भाज्या लेख क्रं 4


घंटो का ग्यान मिनंटो मे मिल जाए तो.. तो बात बन जांए,,

आपले महानगर नाशिक आवृत्तीतील गच्चीवरची बाग विषयी …

लेखमाला… लेख क्रं. 4

अन्नपूर्णा बॅगेत फुलवा ऑरगॅनिक भाजीपाल्याची बाग
कच्च खा, फिट रहा…

More Videos

आनंदाची बातमी…


धन्यवाद आपण गच्चीवरची बागे व्दारे तयार केलेल्या दोन ही Intro ला यूट्यूब चॅनेलवर like केल्यामुळे आम्ही तयार केलेल्या Intro ला Filmora Film Contest मधे Entry मिळाली आहे. आपणा सर्वांच्या सहकार्यामुळे या स्पर्धेचा पुढचा टप्पा सुरू झाला आहे.

Filmora या video Editing कंपनीच्या आव्हानानुसार गच्चीवरची बागेने Home Grow Vegetable  Services- गच्चीवरची बाग या You Tube channel चा ५ सेंकदाचे दोन Intro तयार केले आहेत.

त्यास आता Entry Pass मिळाला असून हा व्हिडीओ त्यांच्या संकेतस्थळावर झळकू लागला आहे.

सोबत दिलेल्या लिंक वर जावून आपण तो पाहू शकता. पण त्यास जास्तीत जास्त Like मिळाल्यास कदाचित १ ते ३ क्रमांकाचे पारितोषीक मिळू शकते.

पण हे आपल्या सहकार्याशिवाय अशक्य आहे.  त्यामुळे आपण या दुव्यावर जावून  आपल्या व्हिडीओ ला लाईक व शेअर केल्यास लाईक्सच्या जोरावर आपण ही  स्पर्धा जिकूं शकतो.

तेव्हा कृपया यास लाईक करा व शेअर करा.

माहितीपट पाहण्यासाठी

वरील दोन्ही Intro Final झाले आहेत.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक.

Gachchivarchi-baug success story


sandip-chavan-gachchivarchi-baug-nashik

Gachchivarchi-baug success story

शहरी शेतीच्या प्रसारासाठी आयुष्य झोकून दिलेला तरुण

एखादा धनसंपन्न असलेला मनुष्य आजारपणाला कंटाळलेला, अंथरुणावर खिळलेला असेल आणि त्याला विचारलं की खरी संपत्ती कोणती तर तो निशंकपणाने सांगेल की, आरोग्य हीच खरी संपदा आहे. “आरोग्यम् धनसंपदा”. आरोग्य चांगले असेल तर धन संपत्तीत वाढ होईल. आधुनिक युगात माणूस हा आनंद व सुखाच्या शोधात असतो. सुखासाठी साधन, संपत्ती मिळवण्यासाठी धडपड करतो. तो पैशाने श्रीमंत, स्थिर होतोही, पण आपले अनमोल असे आरोग्य गमावून बसतो. ना खाण्यापिण्याकडे लक्ष, ना रोजच्या व्यायामाकडे. त्यातच आपण खात असलेले अन्न ही रसायनं टाकून पिकवलेलं असेल तर “थाली में जहर”च!

शेतीचं जसं जस यांत्रिकीकरण होऊ लागलं तसतसं अन्नधान्य पिकवण्यासाठी रासायनिक खते व रासायनिक कीटकनाशंकाचा वापर वाढू लागला. ज्या भाकरीच्या श्वाश्वतीत तो धडपडू लागला. त्या विषारी भाकरीनेच त्याचा घास कधी घेतला हे त्याच त्यालाच कळलं नाही. कधी ऐकले नाहीत असे आजार व त्याला जोगोजागी कर्करोग होऊ लागले. बरं हे मानव प्राण्यापुरतच मर्यादित राहिलं नाही, तर जल, जंगल, जमीन, पशू, पक्षी यांनाही मारक होऊ लागलं. त्यातच वाढत्या शहरीकरणामुळे डंपिंग ग्रांऊड वाढू लागलेत.

माणसं शहरात नाही तर कचर्‍याच्या कुंडीत राहू लागलेत असे म्हटले तरी चालेल. यावर उपाय काय? यावर असा उपाय पाहिजे, जो लोकांना मनापासून पटला पाहिजे. त्यात लोकांचा सहभाग वाढला पाहिजे. नुसता सहभाग नाही. तनमनधन देवून तो सहभाग घेता आला पाहिजे. हे शक्य आहे का? हो शक्य आहे. ही गोष्ट आहे नाशिकच्या तरुणांची, फक्त गोष्ट नाही, तर उद्योगारंभातील एका टप्यावरची. यशोगाथा ‘स्मार्ट उदयोजक’च्या वाचकांसाठी.

gachchivarchi-baug2

आमीर खान निर्मित ‘सत्यमेव जयते’ या कार्यक्रमात शेतीमध्ये रसायनांचा वाढता वापर व त्याचे दुष्परिणाम यावर एक भाग होता. या भागातून प्रेरणा घेत नाशिकच्या संदीप चव्हाण यांनी आपली शेतीची, निसर्गाची, कचरा व्यवस्थापनाची आवड व छंदाचे रूपांतर उद्योगात करून व्यवसायाची मुहर्तमेढ रोवली. उद्योगाचं नाव ठेवलं ‘गच्चीवरची बाग’.

गाव मागच्या पिढीतच सुटलं होतं, पण गावाची, शेतीची ओढ कायमच. त्यातच आयुष्याच्या एका टप्प्यावर जाणवलं की आपल्याला शहरातील व त्यातल्या त्यात माध्यमांतील नोकरीपेक्षा शेतीत आवड जास्त आहे. नोकरीत एक तप पूर्ण झालं होतं, पण त्यातील हेवदावे, स्पर्धा कधीच संपणारी नव्हती व हे सारे रात्रदिवंस कष्ट हे नेमके कुणासाठी हा यक्ष प्रश्न उभा राहिला आणि एक दिवस नोकरीला राम राम ठोकला.

आपल्याला आयुष्यात नेमकं काय करायचं याचा विचार केला. तेव्हा लक्षात आलं की आपल्याला निसर्गाची खूप आवड आहे. शेती केली पाहिजे. त्यातच पुणे, मुंबई, नाशिकात कचरा वेचणार्‍यांचा प्रश्न ऐरणीवर होता. नाशिकचे डंपिंग ग्रांऊडही एकदा पालथ घालून झालं. त्यातून आपला ओला कचरा आजपासून फेकायचा नाही असा मनाशी निश्चय करून वैयक्तिक पातळीवर विविध प्रयोग पूर्वीच सुरू झाले होते. या कचर्‍याचं काहीतरी करू म्हणून केलेली सुरुवातच यशस्वीतेत होत गेली. विविध प्रयोगांना हाती यश लागलं आणि त्यातून सुरू झाला गच्चीवरची बागेचा प्रयोग.

विदेशी पाहुण्यांना ‘गच्चीवरची बाग’ समजावून देताना संदीप चव्हाण

बाजारातून काहीही विकत आणायचं नाही. हे विकत आणणंच खरं तर शेतकर्‍याला व शेतीला संपवत आहे, या निष्कर्षापर्यंत पोहोचलेला अभ्यास आता प्रत्यक्ष कृतीत आणण्याची वेळ होती. ती सिद्ध झालीसुद्धा. ‘गारबेज टू गार्डन’ अशी संकल्पना घेवून घरच्या घरीच रसायनमुक्त भाजीपाला कसा पिकवायचा या विषयी प्रयोग यशस्वी झाले. या अनुभवातून ‘गच्चीवरची बाग’ हे पुस्तकही प्रकाशीत झालं.

पुस्तकाला चांगला प्रतिसाद मिळाला. ही गोष्ट आहे २०१४ मधली. विविध वर्तमानपत्रांव्दारे नाशिकमधे जागृती झाली. आता तर सोशल मीडियामुळे याला चांगला प्रतिसाद मिळतोय. उदयोजकतेचे धडे वाचताना एक गोष्ट कळली की एखादा व्यवसाय व्यवसाय म्हणून साकारताना तो १ हजार दिवस चालवून पाहावा. जमला, टिकला तर तो अंगाखांद्यावर खेळवावा. झालंही तेच पहिली तीन वर्षं याला चांगला प्रतिसाद मिळाला.

हे फक्त त्यांच्याशी चर्चा करताना समजून येते. तर अशा अनुभवाधारावर गच्चीवरची बाग हे पुस्तक प्रकाशीत झालं. अशा अनुभवाआधारीत पुस्तक विक्रीतून घरोघरी पे कंन्सलटंसी सुरू झाली. कंन्सलटंसीतून २० टक्के माती व ८० टक्के पालापाचोळातून भाजापाल्याची बाग फुलूवून देण्याचे काम सुरू झाले. त्यातून नैसर्गिक खते, गोपालन, त्याआधारित कीटकनियंत्रके यांची निर्मिती सुरू झाली व सुरू झाला आवडीच्या उद्योगाच्या शिडात हवा भरण्याचं काम.

gachchivarchi-baug6

३१ मार्च २०१९ ला ‘गच्चीवरची बाग’ला सहा वर्ष पूर्ण झाली. सातव्या वर्षात पदार्पण झालंय. एकाट्याच्या खांद्यावर पेलण्याचं उद्योग धनुष्य आता सात जणांच्या खाद्यांवर वाटलं गेलंय. ताफ्यात आता छोटा हत्ती आहे. देशी गाय आहे आणि हे सारं करण्यासाटी छोटी हक्काची जागा आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे अनुभावाचं ज्ञान, जे अक्षय्य आहे. थायलंड, झिम्बांव्बे या देशातील विषमुक्त शेती, किचन गार्डनसोबत भारतातील विविध शेती प्रयोगांचाही प्रत्यक्ष भेटीतून अभ्यास करत या संकल्पनेचा पाया रचला गेला. घरच्या बागेत पिकवलेल्या भाज्यांतून, आलेल्या अनुभावतून ‘गच्चीवरची बाग’ पुस्तकाची पहिली आवृत्ती संपून दुसरी आवृत्ती प्रकाशीत झालीय.

सोबत “तुम्हाला माहीत आहे का?” या दुसर्‍या पुस्तकाचीही जोरदार विक्री सुरू आहे. “तुम्हाला माहित आहे का?” हे पुस्तक म्हणजे संदीप चव्हाण यांनी गच्चीवरची बाग या विषयावर घेतलेल्या कार्यशाळांमध्ये सांगितलेलं आरोग्य, पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन या विषयीचे मुद्दे संकलित करण्यात आले आहेत. हे पुस्तक वाचतांना तर आपण त्यांची कार्यशाळाच अनुभवत आहोत असे वाटते. जे वाचकांसाठी आय ओपनींग ठरावं.

संदीप चव्हाण यांनी नाशिकमध्ये पाचशे घरांत भाजीपाला पिकवण्याचे काम सुरू केले आहे. दहा हजारांपेक्षा अधिक लोकांना बाग फुलवण्यास प्रेरीत केले आहे व तितकीच लोक रोज संपर्कात असतात. बाग-कचरा व्यवस्थापनाविषयी प्रश्न विचारतात. त्यांच्या कामाची विविध दृकश्राव्य तसेच मुद्रित माध्यमांनी त्यांच्या कार्याची दखल तर घेतली आहे. सध्या www.gacchivarchibaug.in व www.organic-vegetable-terrace-garden.com अशी दोन संकेतस्थळे आहेत. यावर आपण नक्कीच भेट देवून अधिक माहिती जाणून घेवू शकता व त्यांच्या संपर्कात राहू शकता.

साभारः मूळ लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा…

 

============================================================================पालापाचोळा, किचन वेस्ट, चला फुलवूया बगीचा बेस्ट. घरच्या घरी फुलवा भाजीपाल्याचा मळा… घरच्या घरी भाजीपाल्याची बाग फुलवण्यासाठी वाचणीय, उपयुक्त, संग्रही ठेवावं, वाढदिवसाला भेट द्यावी अशी गच्चीवरची बाग पुस्तिका… २४० रू. बाय पोस्ट घरपोहोच… 9850569644

============================================================================

लेखाच्या आरंभी असलेले स्वलिखीत, स्वअनुभवीत, स्वः चिंतीत असलेल्या बागबगीचा, आरोग्य, पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन संदर्भातील मोजक्या समर्पक शव्दातीत, बागप्रेमीनी फेसबूकवर लाईक्स केलेल्या मराठी- हिंदी भाषेतील डोळे उघडणार्या व कृतीला प्रवृत्त करणार्या ६३६ बोधपर वाक्यांचा संग्रह असलेले तुम्हाला माहित आहे का? पुस्तक. फक्त २०० रू. ( पोस्ट खर्चासहित)

========================================================================

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

 

Gold भी…Saving भी…


piggy-bank-2889046_1280.jpg

आता जिंका सोनं, रोख बक्षीसं व गार्डन कीट गीफ्टस…

दिव्य मराठी, नाशिक या आघाडीच्या वृत्तपत्रासोबत २०१४ या वर्षी गच्चीवरची बाग या स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले होते. या स्पर्धेला मिळालेल्या अद्भूतपूर्व प्रदिसाद व यशानंतर भाजीपाला व बाग प्रेमीसाठी बक्षीसांची नवीन बाग प्रोत्साहन योजना आम्ही घेवून आलो आहोत. भाग्यवंत विजेत्यांना मिळणार ५ ग्रॅम सोनं, रोख बक्षीसं व गार्डेन कीट स्वरूपातील गीफ्ट्स मिळणार आहेत.

घर म्हटलं की त्याच्या टापटीप, सौंदर्यात, त्याच्या देखभालीत महिलांचा सहभाग हा कौतुकास्पद असतो. त्याच बरोबर आपल्या घरातल्यांची सर्वतोपरी आरोग्याची काळजी घेणं हे सुध्दा त्यात आलंच. घराचे, घरातले व सभोतालचे सौदर्यं वाढावे यासाठी आपण सुंदर झाडांची, फुलांची बाग फुलवतो. त्याच बरोबर आरोग्यदायी भाज्या फुलवणारी बाग सुध्दा फुलवतो. रासायनिक खत व फवारणीमुळे बाजारात मिळणार्या भाज्या या बेचव व गंभीर आजारांना आमंत्रित करणार्या असतात. या जाणीवेतूनच आपण घरच्या घरी भाज्या पिकवण्याचे, बागेला नैसर्गिक खत, द्राव्य खतं व फवारणी करत असतो. निसर्गाच्या काळजीसोबत आपल्याला आपल्या घरच्यांची काळजी करत असतो.

या सार्या पर्यावरण पुरक मुद्यांना प्रोत्साहन मिळावे म्हणून गच्चीवरची बाग नाशिकच्या बागप्रेमीच्या भाग्यवंत विजेत्यांना, सोनं, रोख बक्षीसं व गार्डन कीट –गीफ्टस जिंकण्याची संधी घेवून येत आहे.

गच्चीवरची बाग नाशिकमधे गेल्या सहा वर्षापासून पूर्णवेळ भाजीपाला उगवून देण्याचे तंत्र, मंत्र, ज्ञान-विज्ञान बाग प्रेमींना शिकवत आहोत व ते प्रत्यक्षात आणत सुध्दा आहोत. या सार्या निसर्ग संवर्धनाच्या कार्यात नाशिककर प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष रित्या जोडले गेले आहेत. त्यांच्या सहकार्यानेच गच्चीवरची बाग हा सामाजिक उद्मशील उपक्रम पुढे जात आहे. मागील सहा वर्षात आमच्या सोबत जवळपास सहा प्रकारचे बागप्रेमी कुटुंब जोडले गेले आहेत.

  • विटांच्या वाफेत भाजीपाल्याची बाग फुलवणे…
  • पूर्वी केलेल्या विटांच्या वाफेचे पूर्नभरण करणे…
  • कुंड्या रिपॅटींग करणे….
  • बागेचे व्यवस्थापन करणे….
  • नैसर्गिक खत, द्राव्य खतं व बागेसंदर्भातील साहित्य खरेदी करणे.
  • रेफरंस मार्केटींग करणे…

या सहा प्रकारात वर्ग बाग प्रेमी वर्ग तयार झाले आहेत. या सहाही प्रकारातील बागप्रेमींना आम्ही बक्षीसं जिंकण्याची संधी घेवून आलो आहोत.


भाग्यवंत विजेत्यांची योजना का करत आहोत.

आम्ही गेल्या सहा वर्षापासून नाशिकमधे भाजीपाला पिकवून देण्यासाठी कार्यरत आहोत. आम्हाला आमचे कामाचे महत्व समजून घेत व त्याला व्यावसायिकतेची जोड दिल्यामुळे हे पर्यावरणपुरक काम विस्तारण्यासाठी अनेक जाहिरात संस्था निमंत्रीत करत असतात. आपल्या कार्यक्रमाची पेड जाहिरात करून इच्छुकांपर्यंत पोहचण्यापेक्षा इच्छुकांचाच थेट फायदा कसा होईल, या साठी काही करता येईल का या विचारातून ही भाग्यवंत योजना आम्ही आणली आहे.

  • विटांच्या वाफेत बाग फुलवणेः विटांच्या वाफ्यात आपण फोर लेअर फार्मिंग (पालेभाज्या उत्पादन करू शकता. यात २० टक्के माती व ८० टक्के पालापाचोळाचा वापर केला जातो. आपण गुंतवणूक केलेल्या वेळेच्या गुणोत्तरात आपण भाज्यां मिळवू शकता. या योजनेत आपल्या घराच्या आजूबाजूला, टेरेसवर आपण किमान १०० चौरसफूटांची भाजीपाल्याची बागचे सेटअप इंन्स्टॅलेशन करून त्यात भाज्या पिकवणे, फूलवणे गरजेचे आहे.
  • पूर्वी केलेल्या विटांच्या वाफेचे पूर्नभरण करणेः मागील सहा वर्षात विटांच्या वाफ्यात भाजीपाला पिकवणारे अनेक समाधानी कुटुंब आहेत. पण ही वाफे पुन्हा नव्याने व आमच्या पध्दतीने भरणे गरजेचे असते. म्हणजे त्यातून भाज्या उत्पादनांचे चक्र अव्याहत सुरू राहते. त्यांना या निमित्ताने विटांचे वाफ्यांचे आमच्याकडून पूर्नभरण करता येईल.
  • कुंड्या रिपॅटींग करणेः वर्षानुवर्ष आपल्याकडे बाग कुंड्यामधे बाग फुलवलेली असते. कुंड्या मातीने जड झालेल्या असतात. त्यातील एकादे झाडे मेले तरच आपण कुंडी नव्याने भरली जाते. पण आमच्या तंत्राप्रमाणे ५० ते ७० टक्के माती काढून जूनेच झाडं किंवा नव्याने झाडे लागवड केली जातात. कुंड्या वजनाने हलक्या होतात. बाग तजेलदार, हिरवीगार व फुलाने बहरते. या योजनेनुसार आपण आपली बाग रिपॅटींग आमच्याकडून करून घेवू शकता.
  • बागेचे व्यवस्थापन पहाणेः आम्ही नाशिकमधील गॅलरी, बाल्कनी, विंडो गार्डन, टेरस गार्डन व किचन गार्डनचे व्यवस्थापन पाहतो. दर पंधरा दिवसांनी किंवा महिण्याने याची विषमुक्त पध्दतीने बागेचे व्यवस्थापन करत असतो. यातील व्यवस्थापनात सातत्य असणे गरजेचे असते.
  • नैसर्गिक खत, द्राव्य खतं व बागेसंदर्भातील साहित्य खरेदी करणेः काही बाग प्रेमी जागेच्या अभावी व वेळेच्या उपलब्धतेनुसार आपली छोटी बाग स्वतःच फुलवत असतात. त्यासाठी लागणारे नैसर्गिक खत, द्राव्य खते व इतर साहित्य आम्ही पुरवत असतो. थोडक्यात ते आमच्याकडून वर्षभर काही ना काही खरेदी करत असतात. त्यांना सुध्दा वर्षाखेर खरेदीवर सुट मिळणार आहेत.
  • रेफरंस मार्केटिंग… आम्ही पर्यावरण संरक्षणासाठी लोकसहभागाने काम करत आहोत. घरच्या कचर्याचे खत करा असं सांगण्यापेक्षा त्याचे व्यवस्थापन करा व त्यातून विषमुक्त भाज्या पिकवा असे पटवून दिल्यानंतर लोक सहभाग वाढलेला आहे. गारबेज टू गार्डन असेलेली ही संकल्पना आपल्या नाशिकरांना, महाराष्ट्र व भारतभरातील बाग प्रेमींना आवडेलेली आहे. त्यांनी केलेल्या कामाचे कौतुकांतूनच गच्चीवरची बाग हा उपक्रम वाढत चालला आहे. आता या पुढे या योजनेत सहभागी करून आपल्यालाही त्यांचाही फायदा देणार आहोत. या अतंर्गत आपल्याला पांईट नुसार गुणांकन केले जाईल व त्याच्या एकून संखेनुसार पांईट्सधारकांना रिटर्न गीफ्ट मिळणार आहे. हे रिर्टन गीफ्ट हे गार्डन कीट स्वरूपात असेल.

वरील सर्व भाग्यवंत विजेत्यानी आमचे कडून भाजीपाला, बाग फुलवून घ्यावी. तसेच या सोबत आम्ही वेळोवेळी बागे संदर्भात येणार्या अडचणीत तंत्र- मंत्र, ज्ञान- विज्ञान समजून सांगणरच आहोत. थोडक्यात शिकवणं हे सुरू राहणारचं आहे.

  • विटांच्या वाफेत बाग फुलवणेः दोन भाग्यवंत विजेत्यास अनुक्रमे ३ व २ ग्रॅम असे एकून ५ ग्रॅम सोन्याचे मंगळसुत्र (दोन वाट्या व मनी) देण्यात येईल.
  • पूर्वी केलेल्या विटांच्या वाफेचे पूर्नभरण करणेः दोन भाग्यवंत विजेत्यास रिपॅटींग साहित्य खर्चावर ५० टक्के सवलत किंवा १०००-१००० रूपयांचे रोख बक्षीस देण्यात येईल.
  • कुंड्या रिपॅटींग करणेः दोन भाग्यवंत विजेत्यास बागे संदर्भात उपयुक्त असे १००० रूपयांचे साहित्य देण्यात येईल.
  • बागेचे व्यवस्थापन पहाणेः दोन भाग्यवंत विजेत्यास एका वेळेचे बाग व्यवस्थापन निशुल्क करून देण्यात येईल. किंवा ५००- ५०० रुपयांचे रोख बक्षीस देण्यात येईल.
  • नैसर्गिक खत, द्राव्य खतं व बागेसंदर्भातील साहित्य खरेदी करणेः दोन भाग्यवंत विजेत्यास वर्षभराच्या साहित्य खरेदीवर १० टक्के सवलत देण्यात येईल. (पैसे स्वरूपात किंवा गार्डन किट स्वरूपात)
  • रेफरंस मार्केटिंगः दोन भाग्यवंत स्पर्धकांना पांईट नुसार १०००- १००० रूपयांचे रोख रक्कम किंवा तेवढ्याच किमतीचे गार्डन गीफ्ट देण्यात यईल.

स्पर्धेची सुरवात येत्या १ जून पासून २०१९ पासून होणार आहे. त्याचा बक्षीस, रोख रक्कम व गीफ्टस वितरण ५ जून २०२० परर्यावरण दिनाच्या रोजी होईल.

१ते ६ प्रकारातील दोन भाग्यवंत विजत्यांची निवड ५ जून २०२० रोजी आपल्या समक्ष चिठ्ठी निवडून केली जाईल. जे ५ जून रोजी २०२० रोजी गैरहजर असतील त्यांच्या बदली दुसरी चिठ्टी निवड करून तेथेच बक्षीस दिले जाईल.

६ व्या प्रकारातील स्पर्धकांचे रेफरंस मार्केटिंग बद्दलचे पांईट वर्षभर नोंद केली जाईल व त्याचा मासिक अहवाल आपल्याला पाठवला जाईल. त्यांची अग्रक्रमांनुसार पाच स्पर्धकांतून दोन भाग्यवंत विजेत्यांची निवड ही चिठ्ठी उचलून केली जाईल. ६ व्या प्रकारात नाशिक बाहेरील व्यक्तिही सहभागी होऊ शकतात.

६ व्या प्रकारातील स्पर्धकांना खालील मुद्दयानुरूप १-१ पांईट व एक बोनस पांईट असे १० पांईट्स चा एक रिवार्ड दिले जातील. ज्यांचे रिवार्ड जास्त त्या पाच स्पर्धाकांमधे भाग्यवंताची निवड केली जाईल.

  • Experience & Knowledge Sharing specific on our Efforts
  • Donation to our work or Deshi cow
  • Purchase material from us (books, seed, Garden kit, Extra)
  • Want to arrange Pay seminar
  • Forward on social media (Facebook & Wts app Groups)
  • Inform to reporter
  • Arrange Social Camping
  • Write article on our work
  • Subscription, join, follow or Members on Social media & websites

कुटुंब किंवा कुटुंबातील एकच स्पर्धक आपले नाव व १ ते ६ या पैकी एकाच योजनेत नोंदवावे,

आपला सहभाग १ जून २०१९ पासून wts app 9850569644 या क्रंमाकावर नोंदू शकता.

आपल्याला सविस्तर माहिती फोनवर दिली जाईल. १-४ योजनेतील बागेसंदर्भातील माहिती व योजनेतील सहभागबदद्ल आपल्याला Pay Consultancy – on site दिली जाईल.

सुंदर नाशिक – हरित नाशिक करण्यासाठी या योजनेत प्रायोजक म्हणून म्हणून इच्छुक व्यक्ति, दुकानदार सहभागी होवू शकता. (त्यांच्या व्यवसायाची जाहिरात आमच्या सोशल मिडीयावर जोडलेल्या हजारों ग्राहकमित्रापर्यंत पोहचवता येईल)

More Information:

संदीप क. चव्हाण, नाशिक.

www.gacchivarchibaug.in www.organic-vegetable-terrace-garden.com

https://gacchivarchibaug.business.site

wts app: 9850569644 call : 8087475242

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://atomic-temporary-145492773.wpcomstaging.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.

“की फरक पैंदा”?


<a href=”http://Image%20by Gordon Johnson from Pixabay.wordpress.com/2019/05/ekg-2069872_1280.png” target=”_blank” rel=”noopener”>

ekg-2069872_1280.png

“की फरक पैंदा”?“क्या फरक पडता है”। “काय फरक पडतो”? असे आपले रोजच्या जीवनात कुठे ना कुठे एकदा तरी म्हणत असतो. एकाद्या व्यवहारात आपण तडजोड करतो तेव्हा हे वाक्य हमखास आपल्या डोक्यात येते. आता “की फरक पैंदा है” असं आणि आपल्या गच्चीवची बागेचा येथे का संबध असं आपल्या मनात आले असणार.. आलेच पाहिजे.. कारण अत्तर सोडून आपण कुत्रिम सुंगध वापरतांना सुध्दा फरक पडत असेन तर आपल्या रोजच्या जगण्यात ज्या भाज्या बाजारातून ताटात येतात. त्याचा सुध्दा आपल्या शरिरावर नक्कीच फरक पडत असतो.गेल्या सहा वर्षापासून रसायमुक्त भाजीपाला पिकवून देण्याचे नाशिक मधे पूर्ण वेळ काम चालू आहे. त्याआधी घरच्या गच्चीवर विषमुक्त भाज्या पिकवण्याचे प्रयोग चालू होते. काही ना काही रोजची भाजी मिळत होती. रोजच्या डोळ्यासमोरच्या भाज्या खाल्यामुळे घरातल्या छोट्या छोट्या आजारावंर होणारा खर्च बराच आटोक्यात आला होता. पण मागील वर्षी घरच्या बागेकडे दुर्लक्ष केले (खर तर या काळात इतरांच्या ठिकाणी भाज्या उगवण्याचं प्रमाण वाढलं होत) त्यामुळे साहजिकच घरी उगवलेल्या भाज्या या ताटात येणं कमी झालं. (त्याचा परिणाम काय होणार याचा अंदाज होता पण प्रयोग करून पहायचं होत) आणि झाला तसचं. घरच्या भाज्या खाणं कमी म्हणजे जवळ जवळ नाहीच झालं. नि दिवाळीमधे बायकोला हायपरटेशंनमुळे आठवडा भर अडमीट कराव लागलं. नको तेवढा पाण्यासारखा पैसा दवाखान्यात खर्च झाला. मनस्ताप झाला तो वेगळाच. (कळत असूनही विषाची परिक्षा घेतली) त्या काळात काम बुडालं ते नुकसान वेगळचं. तसंच शरिरात रासायनिक औषधांचा मारा झाला तो वेगळाच. घरी भाज्या न पिकवणं हे एकूणच महागात पडलं होतं.शक्यतो रोज संध्याकाळी वरण भात हा ठरलेला असतो. इतर कडधान्याच्या भाज्याही होतातच. (बाजारातल्या ताज्या भाज्या पेक्षा कडधान्यात कमी विषतत्व असतात. कारण बाजारात आलेल्या भाज्यावर रसायनं मारून २४ तासाच्या आत त्या शिजवून पचवलेल्या असतात. रेसुड्यू फ्री नसतात) त्यामुळे घरच्या हिरव्या भाज्या आठवड्यात तीन –चार असल्यातरी पुरेशा होतात. पण त्याहीकडे दुर्लक्ष केलं तर काय होतं. याचा मला चांगलाच अनुभवाचा चटका लागलाय.

आपण बाजारातून रोजच्या भाज्या खातो त्यात कुठेना कुठे त्यात रसायनांचे अंश हे आपल्या पोटात, पचसंस्थेतून रक्तात मिसळतात. त्यातल्या त्यात आपलं रोजचा व्यायाम नसतोच. त्यातून हायपरटेशंन सारख्या गोष्टी घडतात. मी प्रयोग म्हणून केलेला हा प्रयत्न करतांना मी पण असेच म्हणालो होतो की काय फरक पडतो. पण फरक पडतो…. घरी उगवलेल्या भाज्या या मूठभर असल्यातरी तरी त्या औषधांच काम करतात. नि बाजारातल्या भाज्या स्लो पाईझनचे काम करतात. तेव्हा निवड तुमची आहे. ‘’की फरक पैंदा’’ म्हणून बेफिकीर होऊन चालणार नाही…. एकादे वस्त्र हे जसे सुक्ष्म धाग्यानीं विणून तयार होतं. तसचं आपल शरीर, आपलं जगणं सुध्दा छोट्या छोट्या प्रयत्नांनीच समृध्द, सुदृढ होत असतं. ते आपल्या लक्षात येत नाही… घरी भाज्या पिकवणे व त्यांचे सेवन करणे हा सुध्दा सुक्ष्म धागा आहे. जर तो विस्कटला तर आपलं शरीर ही कापड विस्कटल्या प्रमाणे तक्रार करू लागतं. एक वेळ कापड बदलवता येईल. पण जीवात जो पर्यंत प्राण आहे. ते काहीही करून बदलवता येत नाही… हे लक्षात घेवूनच आपल्या रोजच्या जगण्यात, धडपडण्यात घरच्या भाज्या घरीच पिकवण्याचा प्रयत्न करा. हळू हळू त्यात मास्टरकी येणारच.

वरील चित्रफितीत दाखवल्या प्रमाणे आम्ही जमीनीवर किंवा गच्चीवर विटांच्या वाफे बनवून रसायनमुक्त भाज्या पिकवून देतो.लेख आवडला तर नक्की लाईक,शेअर, व कंमेट करा…संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग नाशिक.9850569644/ 8087475242www.gacchivarchibaug.in

जाहिरात: उपलब्ध जागा, उपलब्ध वस्तू व उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा वापर करून घरच्या घरी विषमुक्त भाजीपाला पिकवा. गच्चीवरची बाग पुस्तक (व्दितीय आवृत्ती)
घरपोहोच by post 240/-
WTS app 9850569644 / 8087475242
http://www.gacchivarchibaug.in


संदीप चव्हाण नाशिक.

Terrace gardens with organic farming a fad


By -TNN Gayatri Deshmukh

vertical garden 1 1 (18).JPG

Terrace gardens with organic farming a fad
Terrace gardens are the next big thing in Nashik. With people aiming to not only beautify their place but also spread the message of organic farming, this has caught the fancy of most Nashikiites.
 
 
 
 
 
 

Thirty-four-year-old Sandeep Chavan has made a 150 sq feet terrace garden at his place and focuses on organic farming. He even gets visitors who take his advice on farming. “One can easily grow the basic vegetables like cauliflower, brinjal, tomatoes, leafy vegetables on their terraces. I also guide people on making organic fertilizers at home without spending much time. Awareness about organic vegetables is also increasing among people,” said Chavan.There are several people like Chavan who have made terrace gardens a fad in the city. Ranjani Gehani, a retired banker, has been nurturing her terrace garden for the last couple of years. She said, “We have now got a professional to help us with our terrace garden. We dry the kitchen waste and make fertilizers out of it. About four days a week, we eat the vegetables which grow in our terrace garden. I am quite proud of the aloe vera plants growing in our garden. I even grow herbs like lemon grass and mint and make herbal tea from it.”
 
 
In fact, the concept of terrace gardens has become so strong that most people looking to buy a place are looking for a bigger terrace to accommodate a terrace garden. Vikram Matlani, a banker, is a case in point. “I rejected a few places because they did not have a terrace. I want to develop a terrace garden as it is essential to have the presence of trees and plants around us.”
 
 “The popularity of terrace gardens has drastically increased these days.”
 
Terrace gardens are also looked upon as a psychological need of people. Dr Supriya

Aagashe, a clinical psychologist said, “People are advised to talk to trees. I have my own terrace garden the fertilizers for which I make out of vermiculture. The response to the demos of terrace gardens has also gone up considerably.”

Terrace gardens are also proving to be beneficial for the improving the environment. A translator and writer by profession Vandana Atre, said, “I have a terrace garden for the past seven years. It is an amazing feeling to see birds make nests in your terrace gardens.”

 
 

shuk, shuk गाडी बाजूला घ्या..


INTEX AQUA LIONS X1+_09042019_064255

साधारण तीन चार वर्षापूर्वीची गोष्ट असावी. गच्चीवरची बाग या समाजोपयोगी उद्योग नेटाने पुढे नेणायचा विचार पक्का केला होता. त्यावेळेस सारं बिर्हाड हे टू व्हीलरवर असायच. बिर्हांड म्हणजे वर्तमान पत्रात प्रसिध्द झालेले लेख, बातम्या याचा अल्बम तयार केला होता. (आज अल्बम सोबत लॅपटॅप ही असतो) इच्छुकांनी पे कंन्सलटंसीसाठी बोलावलं की पाठीवर बॅग घेवून टू व्हीलवरवर जायचं. (आजच्या सारखा मल्टीपल युजेसाठी वापरला जाणारा छोटा हत्ती नव्हता, मल्टीपल युजेस म्हणजे बहुपयोगी गाडी, ही गाडी कधी अवेरनेस व्हॅन तर कधी स्टॅलवर साहित्य विक्री तर कधी बागेसाठी नवीन सेटअप तयार करण्यासाठी साहित्य वाहून नेण्यासाठी तर कधी कुटुंबासाठी फोर व्हीलर म्हणून वापर केला जातो)

तर छोटा हत्तीमुळे काम सोप्प झालयं पण खर्च वाढलाय … असो.. तर मुद्दा टू व्हीलरवरच हा सारा उद्योग सुरू झाला तेव्हांची गोष्ट, दिव्य मराठी या वर्तमान पत्राने सुरवातीला गच्चीवरची बाग संकल्पना नाशिक मधे रूजवण्यासाठी खूप मदत केली होती. नंतर त्यांच्या policys बदलल्या नि एका क्षणात पाच वर्ष एकमेंकासाठी पर्यावरणावर नाशिककरांसाठी काम करण्याचे स्वप्न भंगले. अर्थात दिव्य मराठीमुळेच गच्चीवरची बाग या कामाचा नाशिक मध्ये पाया रचला गेला. प्रिसिध्दी होत होती तो पर्यंत लोकांचे बोलावणे येत होते. पण नंतर अपेक्षीत प्रतिसाद कमी होता. या कामाची जाहिरात करण्याची ऐपत नव्हती (आजही नाही आहे, कमाई पेक्षा खर्चच जास्त आहे म्हणा) मग जाहिरात करायची कशी हा विचार डोक्यात होताच…

0 (5)

मी या संकल्पनेला लोकांपर्यत पोहचवण्यासाठी खूप भूकेला होतो. (आजही ही आहे) पण मार्ग सापडत नव्हते. ( आज अनेक मार्ग आहेत) तर भूकेपणीच स्वप्न खूप पडतात. तर या भूकेपायी आपले भविष्यातील कार्यलयात नेमप्लेट कशी असेल याचा विचार करत होतो. नेमप्लेट तयार करून आपल्या कार्यालयात (अजूनही कल्पनाच आहे म्हणा) नाहीतर घराच्या ( ते पण सध्या बॅकेचेच आहे अजून) दरवाज्यावर लावता तर येईल, म्हणून एक नेमप्लेट तयार केली. नेमप्लेट तयार करून आणली.. नेमप्लेट मधे गच्चीवरची बाग असे नाव आहे. यातला र हा इंडीयन रूपीजचा आहे. हे नेमप्लेट बनवणार्या व्यक्तिला निट समजून सांगतीले. नेमप्लेट तयार झाली. घराच्या दारावर लावायचे ठरवले खरे…पण डोक्यात विचार आला.. अरे ही पाहणार कोण… कारण दिव्यमराठीत बातमी येणे बंद झाल्यापासून घरच्या गच्चीवरची बाग बघायला कुणीच येत नव्हते. लोकांना समजावे व अनायसे जाहीरात व्हावी म्हणून ही नेमप्लेट पाठीवरच्या बॅगेलाच चिटकवली.. मग काय….झालं ना भाऊ,,,, आपली कमी पैशात जाहीरात सुरू.. खूपच आनंद झाला. सिग्नल वर थांबलो की लोक बॅगेवरची नेमप्लेट वाचायचे, विचारापुस करायचे.. कधी कधी फोटो सुध्दा काढून घ्यायचे व नेमप्लेटवर दिलेल्या मो. नं. संपर्क साधायचे.. मला माझ्याच डोक्यातून आलेल्या या कल्पनेची मलाच गंमत व कौतुक वाटायचं. आता छोटा हत्तीवर स्मार्ट सिटीसाठी स्मार्ट उपक्रम अशी जाहीरात आहे. पण आजही बॅगेवर नेमप्लेट आहे. पाठीवरची बॅग जूनी झाली, पण नेमप्लेट नव्या बॅगेला नेमप्लेट तशीच आहे. (आपली पहिली सुरवात कशी विसरायची) आजही ही नेमप्लेटचे लोकांना कौतुक वाटते. अशी नेमप्लेट लावणारा कदाचित मी पहिलाच असेल. माझा एक पत्रकार मित्र हेमंत भोसले या नेमप्लेटला ताम्रपट असे म्हणतोय. बातम्या काढण्यात, लिहण्यात जसा तरबेज आहे तसाच एकाद्या बातमीला लेखाला, प्रसंगाला समर्पक नाव देण्यात निश्नांत आहे. (हेमंतने दिव्य मराठी मधे प्रकाशीत केलेल्या माझ्या पर्यावरण कामाच्या बातमीचे नाव होते. – ”प्रेम केले ते भाज्यांवर” ,या विषयावर लवकरच लिहील, कारण बातमी लोकांपर्यंत पोहचली खरी.. पण बायकोला कळालं की संदीपच्या आयुष्यात आपण एकटेच नाही आहेत. संदीपला गच्चीवरची बाग नावाची दुसरीच जिवा भावाची, जवळची मैत्रीण आहे. घरात वाद झाला… सात दिवस अबोला..सांगेन कधीतरी)… तर हा ताम्रपट बॅगेवर घेवून मी नाशिकभर फिरायचो.

तर पाठीवरच्या ताम्रपटाने बरीच काम मिळवून दिली खरी.. पण काही प्रसंग असे ओढवले की वर्णन कमी पडेल.

तर असाच एका दुपारी गंगापूर रोडने, भोसला कॅलेजच्या गेट जवळून, आनंदवली गावाच्या दिशेने भर दुपारी टू व्हीलवर घरी येत होतो. आपापले एका बाजूने गाडी चालवत होतो. तर येत असतांना शुक शुक आवाज आला. असे दोन- तीन वेळा झाले, या दरम्यान बरेच अंतर पुढे आलो होतो. मला वाटले असेल कुणी तरी, …गाडीच्या आरश्यात पाहिले माझ्या मागे फक्त त्या बाईच होत्या.. मला कळालं की त्या मलाच शुक शुक करत आहेत. मी चांगलाच घाबरलो. डोक्यात हेल्मेट असूनही अनेक विचार मनात आले… की अरे! आपले कीही चुकले का?, कुणाला धक्का (गाडीचा कट) लागला का?, की.. हेल्मेटमधूनही कुणाकडे पाहण्याचा तिरपा अर्थ काढला गेला की काय..( हेल्मेटमधून हे तिरपे पाहिलेले पण दिसते का?) तर यातल कोणतंच कारण नव्हते. मी गाडीचा वेग वाढवून पळण्याचाच विचार करत होतो. तशा त्या बाई अजूनच जवळ आल्या.. शुक शुक… गाडी बाजूला घ्या… त्यांच बोलणं मला दम दिल्यासारखं वाटलं. एव्हना रस्त्याने येणारी मंडळीनी माझ्याकडे शंकेने पाहिले, माझी खात्री पटली की आता काही खरं नाही.. काही तरी चुक झाली आहे नि या भर रहदारीच्या रस्त्यावर पब्लीक पडी पडणार असं म्हणून घाबरत टू व्हीलर बाजूला घेतली. अहो कधीची शुक शुक करतेय. .. मी डोक्यातला शिरस्त्राण बाजूला करून म्हटलं sorry, ऐकू आलं नाही… काही गडबड नको म्हणून आधीच आपल्याकडून सॉरी म्हणून टाकलं. त्यांनी इट्स ओके! म्हणून बोलण सुरू केलं. ”अहो ही गच्चीवरची बाग नेमप्लेट पाठीवर लावली.. पेपर मधे येते हे तुमचच काम आहे का?”आता माझ्या डोक्यात प्रकाश पडला नि ह्दयाचे ठोके जरा कमी झाले. तर हे सारं शुsक शुssक गच्चीवरच्या बागेसाठी होत तर! त्यांनी माझा मो. नंबर घेतला. (पुढे नंतर त्या मो. न.च काय झालं माहित नाही.) त्या बाई आल्या रस्ती परतल्या. मी जरा थांबून उन्हातच दोन घोट पाणी घश्यात उतरवले. अक्षरक्षाः अंगाला घाम आणणारा असा हा प्रसंग मला आजही लख्ख स्मरणात आहे. (आताही लेख लिहीतांना श्वास कमी जास्त होतोय.. हा लेख लिहून जरा शांत बसलो. तेव्हा दुसराच प्रसंग लिहायला घेतला. एवढा भयानक अनुभवातून गेलो होतो याची कल्पना आली असावी तुम्हाला…

दुसरा प्रसंग असाच होता.. जिवावर बेतण्यासारखा, नाशिकमधील मुंबई नाक्यापासून ते सि.बी.एस पर्यंतचा टू व्हीलरवरच्या प्रवासाचा. (या प्रसंगात वरील प्रसंग सपशेल विसरलेलो.. कारण गाडीवर असलो की लक्ष फक्त समोर, कान व डोळे सतर्क व सारे अवयव बरोबर काम करताहेत ना म्हणजे गाडीवर नियंत्रण करत आहेत ना यावर होते.) गडकरी चौकातला सिग्नल सुटला.. नि एक चांगला धट्टा कट्टा तरूण, टिशर्टच्या बाह्या वर सरकवलेल्या, दंडातल्याच्या बेडक्या टप्पोर्या, व्यायामाने पोसलेल्या, बाऊन्सर असावा तो, गाडी जशी पुढे जात होती. तसा तो बरोबरी करू लागला.. गडकरी चौकातून – सी. बि.एस. पर्यंतच्या चौकापर्यंत तो अगदी गाडीला गाडी खेटवत होता. या दोन चौकादरम्यान तो बरोबरीच करत होता किंबहुना मला थांबवत होता. पण ट्राफिकमुळे त्याच्याकडे लक्ष देणे शक्यच नव्हत. त्याने सी. बी.एस. च्या सिग्नललर गाठलं नि म्हणाला.. गाडी बाजूला घ्या.. मी टरकलोच.. स्वतःला रिकॉल केलं. काही चुकलं का?, भाऊच्या गाडीचा धक्का लागला का?, की भाईला रस्ता दिला नाही ? यातल काहीच नव्हतं. मी जरा घाबरतच गाडी बाजूला घेतली. तो ही बाजूला आला.. आता हा का आपली गच्ची पकडतो असे वाटले. कारण हेल्मेटच्या आत चेहर्यावरचे हाव भाव दिसत नाही ना!. पण तो गच्चीवरची बागेची चौकशी करू लागला. मला हायसं वाटलं.

असे हे प्रसंग जिवावर बेतता बेतला वाचलोय.. ( वाचताय ना तुम्ही)

खरंच… किती क्रेझ, उत्सुकता आहे या नावातच. या ताम्रमपटाने असे दोन अनुभव दिले आहेत. तर याच ताम्रपट जेव्हां पुणे, मुंबईला जातो तेव्हा… ताम्रपट लपवून फिरावे लागते. न जाणे कुणी ओळखीचा मिळेल व वेळ घेतील किंवा उत्सुकता असलेले तेथेच प्रश्न विचारू लागतील. [ कारण सरळ काळाचे भान हरपून लोक प्रश्र्न विचारले आहेत.] एकदा कर तर मी एका रिक्षात बसता बसता कुणा एका रिक्षा चालकाने ताम्रपट वाचला. झालं दोघंही रिक्षा रस्यावर समांतर चालताहेत नि तो माझ्याकडे पाहून प्रश्न विचारतोय नी मी त्यांच्या प्रश्नांना उत्तर देतोय असं बराच वेळ चालू होते. (नशीब वनवेच होता तो) शेवटी सांगीतल की गुगुलवर गच्चीवरची बाग सर्च करा.. सारी माहिती मिळेल. आता या कामाच्या दोन संकेतस्थळ आहेत. स्वतःच एकाद्या रोपाला थोड थोडं समजून उमजून वाढवाव तशी ही संकेतस्थळे विकसीत करत आहे. (इतरांकडून करून घेण्यात पैसा आहे कुठं… असो)

लेख आवडला तर नक्की लाईक, शेअर करा.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, 9850569644

innovative way जुsssगाsssड… 


abstract-1484531_1280.pnginnovative way जुsssगाsssड…

गोष्ट किती खरी आहे माहीत नाही. विनोदांच्या अंगाने सांगितल्या गेलेल्या गोष्टीत खरं तर मोठा अर्थ होता. गोष्टीला मी गंभीरतेने घेतल्यामुळे त्याचा मोठा प्रभाव माझ्यावर व माझ्या कामावर पडला आणि गोष्टीत सांगितलेला अर्थानेच सारी गच्चीवरची बाग साकारली आहे असे म्हणण्यास हरकत नाही.

कोण्या एका देशात प्लास्टिक पाऊच मधे वेफर्स पॅकींग केले जात होते. काही पॅकेट्स मधे वेफर्स एेवजी हवा भरलीच जात होती. हे ओळखायचे कसे म्हणून तेथे सेन्साॅंर डेव्हलप केले होते. हे तंत्र खूपच महाग होते. तेथे आपल्या भारतीयाने वर उद्भवलेल्या अडचणीवर कल्पकतेने मात केली. जेथे वेफर्स पॅक होऊन बाहेर येत होते तेथे एक स्टॅंडचा पंखा चालू केला. वजनाने हलके, पण हवाच भरलेले पॅक हे हवेने उडून जावू लागले व वेफर्स असलेले जड पॅकेट्स पुढे पट्ट्यावर मोठ्या खोक्यात पॅँकीग होवू लागले. अशी ही सोपी कल्पना राबवली. जुगाड तंत्र वापरले. खरं तर जुगाड करणे गरजेचे आहे. जुगाडावरच तर सारं जग चालत आलयं असं माझ म्हणणं आहे.

जुगाड या शब्दाची oxford dictionaries मधे सुंदर व्याख्या  दिली आहे… “A flexible approach to problem-solving that uses limited resources in an innovative way.”

गच्चीवरची बाग उद्योग म्हणून विकसीत करतांना अशाच विविध जुगाडी तंत्राचा वापर केला जातो. जेथे शक्य आहे तेथे आम्ही कमीत कमी खर्चातले तंत्र वापरले आहे. बाग फुलवण्यासाठी पालापाचोळा, वाळलेले किचन वेस्टचा वापर करणे, कंपोस्टींगसाठी माठाचा, बादल्यांचा वापर करणे, डेव्हील डायजेस्टर (आल इन वन वेस्ट) डेव्हलप करणे) कमी खर्चात व पाण्यात झाडांना ड्रीप करणे. उन्हाळ्यात बागेसाठी शेड बनवणे. कमी साहित्य वापरल्यामुळे कमीत कमी खर्चात हे काम पूर्ण होते. अशा अनेक गोष्टी आहेत. ज्या सोप्या करून लोकांना सांगत आहोत. विकसीत केल्या आहेत. करत आहोत. अर्थात त्यात विज्ञान कसे काम करते हे समजून घेतले तर आपल्या अनेक पर्याय शोधता येतात. त्यातूनच आम्ही पर्यावरणाच्या संरक्षणासोबत, लोकांना शिकवत व सहभागी करत रोजगाराची पायभरणी करत आहोत.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक. ९८५०५६९६४४

http://www.gacchivarchibaug.in

Nashik resident maintains his own mini vegetable market


| Chitra Rajguru | Edited by: Vinaya Patil

terrace1

Nashik resident has developed a unique terrace garden where he produces organic vegetables.

Sandeep Chavan, with minimal investment, claims to get maximum benefit from his garden. He uses bio-waste as feritliser for his garden and all the used plastic bottles as containers for some tiny plants. Sandeep uses just 2 kg of sand for growing the vegetables. He uses foliage, coconut extract and solid kitchen waste in place of sand. All these materials, he said, has high capacity to hold water.

Sandeep informed iamin that he does not buy any fertiliser for his plants, he himself produces it. “I collect sugarcane extract, coconut extract, liquid kitchen waste, and earthworms in a big drum which has an opening at its base. By adding liquid kitchen waste daily for a period of six months, I produce a liquid fertiliser,” Sandeep said.

He grows different types of vegetables like brinjals, tomatoes, chillies, pumpkins, onions, coriander, curry leaves and much more. He has also created a Facebook group, where he regularly posts about his garden and thus encourages others to follow suit.

garden2.jpg

“What is Swacch Bharat abhiyaan? We take garbage from our area and dump it somewhere else or we burn it which causes pollution. Instead we must use it in this way for producing something. I hardly buy any vegetables. My family eats chemical-free food daily,” Sandeep added.

http://www.gacchivarchibaug.in

9850569644

 

Concept: ग.बा.-एक सर्वस्पर्शी संकल्पना


गच्चीवरची बाग हे प्रातिनिधीक नाव आहे. त्यास विविध नावाने ओळखले जाते. पूर्वी यास परसबाग असे म्हटले जात असे.. त्यावरून किचन गार्डन ही संज्ञा नावारूपाला आली. पण जस जसे शहराभोवती लोकसंख्येची दाटी वाढू लागली. त्याप्रमाणे हीच संकल्पना विविध नावाने ओळखली जावू लागली. ही संकल्पना जागा, वस्तूच्या उपलब्धतेनुसार, तिच्या आकारमानानुसार त्यास विविध बिरूदे लागली…जसे की शहरी शेती, टेरेस गार्डन किंवा टेरेस फार्मिंग, विंडो गार्डन, कुंड्यामधील बाग, बाल्कनी गार्डन, सज्जा पर सब्जी, छत पर खेत.. बॅकयार्ड फार्मिंग…वन स्टेप स्व्केअर फार्मिंग,मल्टी लेअर फार्मिंग, रूफ टऑफ गार्डर्निंग , व्हर्टिकल गार्डिनिनग अशी विविध नावे… विविध रूपं… असो.. महत्वाचा भाग म्हणजे तुमच्या कडे उलब्ध जागेत, उपलब्ध वस्तूत उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनात आपल्याला सहज सोपी बाग फुलवता येते. खूप काही करायची मूळात गरजचं नसते. सारं काम करतो तो निसर्ग.. आपण फक्त त्याची फक्त छानसी घडी बसवून दयायची…निमित्त मात्र व्हायचे… या विषयी आपण मागील दोन लेखामध्ये सविस्तर पाहिलेच आहे… तर या लेखात आपण गच्चीवरची बाग ही सर्वस्पर्शी वैश्विक संकल्पना कशी आहे ते समजून घेवू या..

आज पर्यावरण हा बर्निंग इश्यू आहे… ग्लोबल पातळीवर असे अनेक प्रश्न आहेत..पण त्याची पाळमूळ पाहीली तर ती लोकलच आहेत हे विसरून चालणार नाही.. म्हणजेच ग्लोबल प्रश्नाना लोकल उत्तरे शोधली पाहिजेत…गच्चीवरची बाग हे ग्लोबल प्रश्नाला दिलेलं लोकल स्वरूपातलं रामबाण उत्तर आहे असे मला ठामपणे वाटते. यातील तत्वाचा परामर्ष घेतला तरी त्यावरून या संकल्पनेची व्याप्ती सहज लक्षात येईल… कचरा व्यवस्थापन, भूसंवर्धन, विषमुक्त-रसायनमुक्त अन्न निर्मिती, निखळ मंनोरंजन, निसर्गाची साथसंगत.

गारबेज टू गार्डन...हे पहिले तत्व…कचरा नव्हे कांचन ही म्हण आपण पूर्वापार चालू आहे. आज शहरात जैविक कचर्याचा प्रश्न गंभीर झाला आहे. कचर्याच्या विल्हेवाटीत प्रशासनाचा खूप पैसा खर्च होत आहे. अशा कुजणार्या कचर्याची विल्हेवाट लावण्यापेक्षा व्यवस्थापन केले तर नक्कीच त्यातून अमुल्य असा फायदा होतो. खत बनवणार्या खर्चिक साधनांना फाटा देत सोपे सोपे उपाय अंमलात आणले तर आपण सहजतेने… शिकत शिकत घरच्या ओल्या, सुक्या कचर्याचे छान खत काय एक प्रकारे उत्पादक मातीच तयार करू शकतो. अशा प्रकारे पैसा वाचला तर त्याचा फायदा नक्कीच शहरातल्या इतर विकास कामांना होईल याची खात्री वाटते.

भूसंवर्धनः आज कुंड्यामध्ये शंभर टक्के माती वापरली जाते. त्यापेक्षा पालापाचोळा, नारळाच्य शेंड्या, वाळलेलं किचन वेस्ट, घरी बनवलेलं खत याचा वापर केला तर माती फक्त पंधरा ते वीसच टक्के वापरावी लागते. तिही पहिल्या प्रयत्नांत… नंतर मातीची गरजच पडत नाही… आज नाशिक शहराचा विचार केला तर जैवविवधतेने नटलेल्या त्र्यंबकश्वेरच्या पर्वत खोदले जातात. शहर सुशोभित केले जातात. काही वर्षानंतर ही माती फेकून दिली जाते. पुन्हा नवी माती ट्रक भरून आणली जाते. यात मातीचा वरचा थर खरवडला जातो. पावसाचे पाणी त्यामुळे साचत नाही. पावसाच्या पाण्याबरोबर माती वाहून नदया, नाले , धरणे यात येवून साचते… असे अनेक प्रकारे आपण निसर्गाचे नुकसान करत असतो. तेव्हा.. गच्चीवरची बाग साकारण्याचे तंत्र वापरात आणले तर बर्याच प्रमाणात आपण पर्यावरणाचे संरक्षण करू शकतो.

स्मोक फ्री सोसायटी, कॅलनी… आज सकाळच्या वेळेत लोक शुध्द हवा घेण्यासाठी सकाळी सकळी रपेट मारतात. पण नेमक्या याच वेळेस म.न.पा. कर्मचारी पालापाचोळा जाळतांना दिसतात व आपण धुर घेवून घरी परततो. अशा पाल्यापाचोळ्याचेही छान खत तयार करता येते. त्यापासून माती तयार करता येते…

रसायमुक्त अन्नः आज बाजारात रसायनयुक्त खते, औषधे मारून भरमसाठ व कमी वेळात भाजीपाला पिकवला जातो. असा हा भाजीपाला आपलं आयुष्य कमी करतो तसेच विविध आजारांना आमंत्रण देतो..किंबहूना यमसदनाच्या न परतणार्या वारीला पाठवायची गुपचूप तयारी करतो. आजच्या अन्नात पहिल्यासारखी चव, कस राहिला नाही हे आपण सारेच मान्य करतो.. असा हा भाजीपाला आपल्या डोळ्यासमोर व नैसर्गीक पध्दतीने पिकवता आला तर… नक्कीच आपण सुदृढ आयुष्य जगू शकतो… आणि असा भाजीपाला पिकवणे शक्य आहे…अशा विविध उपयोग व अर्थ सामावलेली गच्चीवरची बाग ही खर्या अर्थाने सर्वस्पर्शी वैश्विक संकलन्पा आहे असे आवर्जून सांगावसे वाटते.

संदीप चव्हाण,( गच्चीवरची बाग)

wts app 9850569644

http://www.gacchivarchibaug.in

Life story: बागेची- पानभर गोष्ट…


0 (10)

#Waste, कचरा ही आजच्या आधुनिक जीवनशैलीची देण आहे. भलेही कचर्याला काही भंगारात मुल्य असेलही. पण कुजणार्या कचर्याला खत बनविण्याव्यतिरिक्त काय किंमत ? अशा कचर्यावर आधी स्वतः विविध प्रयोग करणे, त्यात नाविन्यता, विज्ञान ओळखणे त्यातून प्रबोधन घडवून सृजनशीलपणे लोकांना त्याचा वापर करावयास लावणे, त्यातून प्रोडक्टीव शोधणे व यात सक्रियपणे लोकांचा सहभाग घेवून खर्या अर्थाने लोकसहभाग घेणे. त्यात पूर्णवेळ रोजगार शोधणे व त्यातूनही एक ग्रीन इंटरप्रिनअर्सचा प्रवास घडवत एक पर्यावरणीय चळवळीच्या व्यापक जगात स्वतःची ओळख निर्माण करणे हे खरोखरच अदभूद्तच म्हणावे असा हा प्रवास आपण जाणून घेणार आहोत.

नाशिकच्या तंत्र, य़ंत्र व मंत्र भूमीत, नाशिकला विविधतेने ओळख असलेल्या ओळखीत आणखी एक ओळख तयार करणार्या गच्चीवरची बाग-नाशिक, संदीप चव्हाण यांची ही खारीच्या वाटेची कतृत्वकथा… पर्यावरणीय योगदानातील गच्चीवरची बाग प्रबोधन, व्यवसाय व व्यवसायापुढील आव्हानं व आवाहानांचा हा प्रवास स्वबोधच्या अदभूत वाचकांसाठी…

गुगुलवर गच्चीवरची बाग हा शब्द टाकला की विविध समाज माध्यमांतील त्याची उपस्थिती, माहिती समोर येते. विविध भाज्यांचे फोटो, पर्यावरणीय माहितीची अगदी थोड्या शब्दात केलेली मांडणी लोकांना आकर्षित करत आहे. ढासळते पर्यावरण, त्याची झळ ही ‘’ग्लोबली” असली तरी त्याची सकारात्मक सुरवात ही “लोकली” व “पर्सनली” करता येते. त्याच्याच हा संपन्न अनुभव…

संदीप चव्हाण, वय वर्ष ३८, नाशिक मधे असतात. २०१३ या वर्षी एका माध्यमस्थित संस्थेतील प्रकल्प प्रमुख पदावरील नोकरी अपमानास्पद वागणूकीमुळे तडकाफडकी सोडली. नोकरीच्या ठिकाणी आपल्या हिंमतीच्या बळावर निर्माण केलेले स्थान, प्रकल्प संकल्पना, मांडणी, आखणी व अंमलबजावणीचे अनुभव ते साकारतांना त्यामागील कष्ट, कल्पकता हीच काय ती पुंजी बरोबर होती.

नोकरी सोडल्यानंतर संसाराचा गाडा, घराचे कर्ज, मुलांचे शिक्षण, घरातल्या खाणार्या तोंडाची जबाबदारी पार पडणे हे कर्तव्य… पैसे तर मिळवले पाहिजेतच. त्याशिवाय पर्याय नाही. हा गहण प्रश्न समोर होता. ‘’काय काय करता येईल’’ याची यादी बनवतांना ‘’काय करायाचं नाही” या विषयी ठाम होते. या यादीत पुन्हा कुणाची नोकरी करायाची नाही. याचा ठाम विचार केलेला. काय करायाच नाही याची पहिली यादी केली म्हणजे मार्ग स्पष्ट होतात. ही कोणत्याही मुल्याधारित कामाची, जगण्याची चौकटच कर्तृत्वाला चार चांद लावतात. याची केवळ धारणा, दृष्टीकोन हे आज प्रत्यक्षात अनुभवायास मिळते.

त्यांच्या जुन्या पत्राच्या घरी लहानपणी (आज तेथे वर्कशॉप आहे. जेथे गाय, गाडी, पालापाचोळा स्टोअर केला जातो.) कचरा जाळायचा नाही. कारण त्यापासून धूर होतो, प्रदुषण होते ही विचारधारणा. मग कचर्यावर विविध प्रयोग करायचे. त्यावर झाडें उगवायचे. लहानपणी त्यांच्या शेजारी राहणार्या निवृत्त सेनाधिकारांने बागेत झाडं लावण्याचे ८०च्या दशकता १० रू बक्षीस (आजचे १००रू) दिले होते. फक्त झाडं लावण्याचे १० रू. का दिले ? या चिंतनाने पर्यावरणाची आवड तयार केली. त्याच रूजलेल्या बियाणांने पर्यावरणाची आवड तयार केली व त्याच बीजाचे आज गच्चीवरची बाग म्हणून रोपटं आकार घेतय.

संदीप चव्हाण यांना शेतीची, निसर्गाची खूप आवड. नोकरी सुरू असतांनाच शेतकर्यासोबत काम करण्याची संधी मिळाली. रासायनिक शेती सोडून नैसर्गिक व सेंद्रिय शेतीकडे शेतकर्यानी वळावे म्हणून प्रबोधन, प्रशिक्षणाची जबाबदारी होती. त्या निमीत्त आदीवासी बांधवाच्या शेती करण्याच्या , वाड्या फुलवण्याच्या पध्दती, विनोबा भावे यांच्या वा आश्रमातील शेती पध्दत, विदर्भातील विषमुक्त शेतीचे प्रयोग, थायलंड, झिंम्बॉब्वे या देशात जावून अभ्यास केला. काही वर्षानी असे लक्षात आले की शेतकर्यांना रासायनिक शेतीशिवाय पर्याय नाही. कारण तेच त्यांच्या तुंटपुंजे का होईना पण कुटुंब चालवण्याचे साधन होते. शेतकर्यांना हे सारं काही सांगण्यापेक्षा आपणच यात काहीतरी ठोस केले पाहिजे. याची खूणगाठ मनात बांधली गेली. जागतिकीकरणमुळे विदेशी कंपन्यांनी पुरस्कृत केलेल्या रसायनांचा शेतीतील वापर ही शेतकर्याला सधन करण्यापेक्षा कंगाल करणारा आहे. याची जाणीव झाली. एवढच नाही तर जल, जंगल, जंमीन, हवा प्रदुषीत करणारी ही आधुनिक व्यवस्था सर्वंच प्राणीमात्राचा, मानवाचा एक दिवस घास घेणार याची खात्री पटलेली. मग रसायनं नव्हती तेव्हा आपले पुर्वज शेती कशी करायचे ? या एका प्रश्नांने संदीप चव्हाण यांना ग्रासले. अशा कोणत्या पध्दती होत्या की त्या लोकांच भरण पोषण करायचे. चला… स्वतःच शेती करून पाहिली पाहिजे. त्याशिवाय सत्य काय ते कळणार नाही. राहत्या ठिकाणी शेतीचा शोध घेतला. कुणी निमबटाईने शेती द्यायला तयार होईना.. “नोकरी करणारा माणूस शेती काय करणार” ?. एक जण तयार झाला. यंत्र शंक्ती वापरण्यापेक्षा श्रम शक्ती वापरली पाहिजे म्हणून कुंदळ फावडं घेवून शेत कामास सुरवात केली. दोन दिवसांनी जमीन मालकांला प्रश्न पडला अशी काय शेती होणार ? संदीपची सुट्टी करण्यात आली. शेती तर करायची पण शेती नाही म्हणून हातातवर हात ठेवून गप्प बसेल तो संदीप कसला.. मुबंई पुण्याला गच्चीवर शेती करतात म्हणून ऐकले होते. तेव्हा आजच्या सारखी समाज माध्यमं (व्हाट्सअप, फेसबुक चालणारी मोबाईल नव्हती.) हे सारे अकलेचे तारे तोडण्यासारखेच होते. पण मागार नाहीच.

नुकतच लग्न झालेल. लग्नाआधी आणाभाका झाल्या होत्या की जंगलातच राहयला जायचं. पण बायको मुबंईची.. जंगलात नको… मुलांच शिक्षण करू, त्याला एक शहरात एक तरी घर करू… मग राहू जंगलात… पण एवढा वेळ हाताशी नव्हताच.. निसर्गाची ओढ व आवड स्वस्थ बसू देत नव्हती. संदीपने जंगलच घरी आणायचं ठरवलं. भाड्याचं घर (आत्ताच खाली कर असूनही) पण त्याच्या छतावरच कचर्यावर प्रयोग करणं सुरू झालं.

याआधी सफाई कामगारांच जिवन जवळून अनुभवलेलं, डंपीग ग्रांऊंडच्या जखमा अंगावर घेवून वाढत्या शहरीकरणात आपलं जीवन हे खरं जगणं होईल का. मग शहरातल्या कचर्यावर काम करायाचं की शेती करायची असा पॅरालल विचार चालेला होताच. झालं तर प्रयोग करता करता असं लक्षात आलं की शहरातला कचरा व शेती याची सांगड घालता येईल. मग गारबेज टू गार्डन अशा तत्वावर घरीच टेरेसवर बाग फुलवायचं सुरू झालं. येथेही पहिला विचार काय करायचं नाही ही चौकट आलीच. “बाहेरून काहीही विकत आणावयाचे नाही”. असे ठरलेलं. जूनीच दारू नव्या पॅकेजेस् मध्ये विकून शेतकर्यानां कंगाल करणार्या बाजारातील रासायनिक औषधांचा क्षेत्र अभ्यासाचा अनुभव होताच. म्हणून ही चौकट तत्व ठरलं. आपला जैविक कचरा फेकायचा नाही. त्यावरच प्रयोग करायचे नि भाज्या पिकावयच्या. करतो ते खरं आहे आहे का याची सत्यता आधी स्वतः पटवून घ्यायची. मगच लोकासांगे ब्रम्हज्ञान या भानगडीत पडायचं.

अचानक २०१३ या वर्षी नोकरीला लाथ मारली. पूर्णवेळ (नाव स्वतःच पण आजही मालकी बॅंकेची) घरावरच्या गच्चीवर वेळ देवू लागले. कचरा व्यवस्थापनाचा अनुभव, शेतकर्यांच्या सोबत राहून ज्ञानाची मिळालेली शिदोरी घेवून सहा महिन्यात विविध प्रयोग केले, यश मिळत गेले. उपलब्ध जागेत, उपलब्ध वस्तूत (गाडग्या, मडक्यात, पिशव्यात) व उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोतात. (पालापाचोळ्यात) बाग फूलु लागली. घरीच रसायनमुक्त भाज्या पिकू लागल्या. “नोकरी सोडून हे काय चालवलं” म्हणून शेजारी हसले. “आवडतंय म्हणून कर”! म्हणणार्या बायकोला बाजारातील व घरीच उगवलेल्या भाज्यातील चवीतला फरक लक्षात आला. “पण हे कचरा वैगरे नको… तू कामाला लागला पण आम्हालाही कामाला लावलं” अशी तक्रार बोयकोची होतीच. गच्चीवर भाज्या फूलू लागल्या. यातूनच अनुभवावर आधारित गच्चीवरच बाग पुस्तकाचा जन्म झाला. २००१ साली ओपण करण्यात आलेलं फेसबूकच अंकाऊंट २०१३ पासून नियमीत वापरात येऊ लागलं. पुस्तकाची मागणी दूर दूरदूर वरून येवू लागली. पण नाशिकमधून हवा तसा प्रतिसाद नव्हता. नाशिकचा सहभाग नव्हता. नाशिक हीच आपली कायर्भूमी ठरवायची असेल तर येथे कामाला प्रतिसाद वाढला पाहिजे. या दिशेने विचार सूरू झाले. नाशिकच्या स्थानिक दिव्यमराठी वृत्तपत्रासोबत नाशिकरांसाठी गच्चीवरची बाग स्पर्धा घेण्याचे ठरवले. निशुल्क कार्यशाळा घेण्यात आल्या. दिव्यमराठीने वर्षभर नाशिकच्या कोपर्याकोपर्यात कार्यशाळा घेतल्या. निशुल्क ज्ञान सोबत बांबूची ट्रॉफी व वरून रोख पारितोषीक नाशिककर हरखले.

दरम्यान नाशिकमधील सर्वच वृत्तपत्रांनी, वृत्त वाहिन्यांनी हळूहळू बातम्या देवून विषय उचलून धरला. आता संदीप चव्हाण यांची गच्चीवरची बाग बर्यापैकी घराघरात पोहचली. त्यात लोकसत्ता सारख्या वृत्तपत्राने चंतुरंग पुरवणीत गच्चीवरची बाग सदर लिखाणाची संधी दिली. विषय राज्यपातळीवर पोहचला. मध्यप्रदेशातील एक संस्थेने पाच मिनिटांचा माहितीपट बनवला. त्तो देशभर पोहचला. आजही यू ट्यूबवर रोज नवनवीन २०० नोंदणीकृत दर्शक पाहताहेत.

7 (12)

“पुस्तक वाचले, कार्यशाळा अंटेड केल्या हो… पण एकदा आमच्याकडे येवून आमची गच्ची, पाहून मार्गदर्शन करा”. “मला आवड आहे पण घरातल्यानां नाही त्यांना येवून सांगा.” झालं.. सुरवातीला निशुल्क भेटी देवून मार्गदर्शन करता करता पे कंन्सलटंसी सुरू झाल्या. “बर आता कंल्सटंसी झाल्यात तुम्हीच भाजीपाल्याचा सेटअप लावून द्या. मेन्टनंस घ्या… आम्ही काळजी घेवू”… पण दुचाकीवर साहित्य गोळा करायचे म्हणजे सोपे नव्हते. इच्छुकांना नारळाच्या शेंड्या पालापाचोळा गोळा करून ठेवा… मी सेटअप लावून देतो असे म्हटले की… मागणीच रद्द व्हायची. तसेच इतरांची गाडी घेवून हे सारं वेळेत पोहचतं करण शक्य नव्हत व खर्चीकही होतं. शिवाय वेळ खाणारी काम… त्यातच माध्यमांनी गारबेज टू गार्डन –गच्चीवरची बाग विषय लोकांपर्यंत पोहचवणं बंद केलं. कारण विषय मांडून झाला होता. अर्थात प्रत्येक प्रसार व प्रचार माध्यमांनी खूप प्रसिध्दी दिली होती. किती अपेक्षा करणार. स्वतःची जाहिरात करावी तर एवढे पैसे नाहित. स्वतःच चारचाकी वाहन घेण्याचं ठरवलं. त्यावर विचारपूर्वक जाहिरात करण्यात आली. त्याही आधी जाहिरात म्हणून पाठीवरच्या बॅगेवरच “गच्चीवरची बाग- टेरेस गार्डन विषयी सर्व काही” अशी पाटी लावलेली. त्यामुळे स्गिनलवर उभं राहिल की लोक फोटो काढायचे, विचारपूस करायचे. सारीच माहिती फोनवर देणे शक्य होत नव्हंत. संकेतस्थळ तयार करण्याची गरज होती. पण पैसे आणायचे कुठून, मुळात त्यावर खर्च कशाला करायचा.. या विचारातून घरीच स्वतः अभ्यास करून संकेतस्थळ तयार करण्याचे ठरवले. माहितीसाठी मित्रांना विचारून विचारून डोमेन नेम, होस्टींग प्लेस विकत घेवून टेम्पलेट्सची मदत घेत घरीच संकेतस्थळ तयार झाले. “संकेतस्थळ छान बनवा हो” अशा प्रतिक्रीया येतात पैसे तेव्हांही नव्हतेच. (आजही नाहीत) पण वाचकांना एकाच जागेवर सर्वी माहिती मिळू लागली. संकेतस्थळही नैसर्गिक वाटावी अशी तयार झाली..

बाहेरून जाहिरात व आतून सामान वाहण्यासाठी चार चाकी गाडीची गरज होती .बायकोचं सोनं तारण ठेवून थोड्या डाऊन पेंमेंटवर गाडी विकत घेतली. “चार चाकी गाडी आणली खरी.. पण रात्रभर झोप नाही. कारण गाडी चालवायची कुणी. गाडीच चालवता येत नाही. क्लास झाला होता पण सरावाअभावी सारंच विसरायला झालं होतं. हिंमत केली. यू ट्यूबवर फिल्मस पाहिल्या. मित्रांने गाडी शिकवली. प्रसंगी पैस देवून गाडी रस्तायवर धावू लागली. माहिती एकटवली. वेळ मिळेल तेव्हाच गाडी चालवण्याचा मनातच सराव केला. एक दिवस भर पावसात गाडी बाहेर काढली. अपेक्षे प्रमाणे धोधो पावसात रस्ता रिकामाच होता. २५ किलोमिटर गाडी चालवून घरी सुखरूप परत आणली. विश्वास वाढला थोडक्यात गाडी शिकलो” !

20180613_110943

तर गाडीवर सत्यमेव जयते ऐवजी स्वच्छमेव जयते असे लिहून गच्चीवरची बागेची जाहिरात नव्हे लोकांमधे जागृती केलीय. ही गाडी खरं तर खूप नाविन्य आहे. “झाडू मारंण का होईना पण ते इतरांपेक्षा त्यात नाविण्य असलं पाहिजे” असं तत्व असलेला संदीपची कतल्पकता गाडीवरील जाहिरातीत लिहलेल्या वाक्यावरून दिसून येते. खरं तर जगात अशी एकमेव गाडी आहे असं म्हटलं तर अतिशोयक्ती होणार नाही.

भाजीपल्याची बाग फुलवता फुलवता रसायनमुक्त पध्दतीनेही बागबगीचा तयार करणे त्याची रखरखाव करण्याचंही काम केलं जातं. या दरम्यान घर मालकांना नको असलेला नैसर्गिक कचरा कुठेतरी फेकून विल्हेवाट लावण्यारपेक्षा त्याचे व्यवस्थापन करणे सोपे आहे. याचा विचार करत तो घरीच आणला जावू लागला. कचर्याने भरलेल्या गोण्यांचा ढिग होऊ लागला. त्याचे तुकडे, चुरा करण्यासाठी श्रेडर मशीनची गरज होती. पण पैसे आणणार कुठून.. टाटा कॅपीटलने सलाम लोन अंतर्गत एक लाख रूपये नियमीत परफेड देण्याच्या बोलीवर देण्यात आले. आज हे श्रेडर मशील खरोखरच उपयोगी ठरत आहे.

रसायनांच्या एवजी गायीचे शेण, गोमुत्र याचा वापर केला जातो. “ज्यांनी आपले पूर्वाआयुष्य म्हशींच्या शेणा मूतात काढले अशा शेजार्यांना एका गायीचा दूरवरून वास येवू लागले. बरे गायीचे शेण काही उघड्यावर टाकत नव्हते. त्याचे सुयोग्य, वैज्ञानिक पध्दतीने व्यवस्थापन होत होते. तरी वास येत होता व आजही फक्त त्यांनाच दुरवरूनही गायीच्या शेणामुताचा वास येतो. असो. विषय गहन आहे”.

शहरात गाय पाळणे तसे जिकरीचे आहे.. तिचा चारा पाणी, महिण्याला डॉक्टर, औषध असा खर्च आहेच. पण तिच्यापासून मिळणार्या दूधापेक्षा गायीचे शेण व गोमूत्र हे पर्यावरण सुधारण्यास, हवा शुध्द करण्यात, बागबगीच्या फुलवण्यास मदत होत आहे. गायीच्या शेणाचे व्यवस्थापन हे सावलीत पोत्यात केले जाते. मिळणारा जैविक कचर्यासोबत त्याचे कंपोस्टिगं केले जाते. त्यामुळे त्यापासून कोणताही दुर्गंध येत नाही.

अशी ही गच्चीवरच बाग व्यवसायाच्या अंगाने व नैसर्गिक गतीने विकसीत होत आहे. दुरध्वनीवर आजही निशुल्क मार्गदर्शन केले जाते. ते व्यवसायाचे मुल्य म्हणून कायमस्वरूपी जपण्याचे ठरवले आहे. दरवर्षी गणपती विसर्जन व नंतरच्या दिवशी नारळाच्या शेंड्या व उन्हाळ्यात पालापाचोळ्याच्या गोण्या भरून साठवल्या जातात. जवळपास ८० टक्के जैविक कचरा व २० टक्के मातीचा वापर करत फुलवण्यात येणारी भाजीपाल्याची बाग पर्यावरणाला खूप मोठा हातभार लावत आहे. घरातल्या मंडळीचा हातभार तर लागतोच पण सोबत दोन व्यक्तिंना सन्मानाने रोजगार दिला गेलाय.

भाजीपाला फुलवायचा म्हणजे वेळ द्यावा लागतो. गार्डेनिंग व पॅरेन्टींग या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहे. वर्षभरात माती तयार झाल्यानंतरच्या बागेत वेळेच्या गुतवंणूकीत भाज्याचे प्रमाण वाढते हे लक्षात आले. घरच्या बागेला वेळ देता येत नाही म्हणून गेल्या दोन वर्षापासून टेरेसवर फक्त हळदीचे पिक घेतातहेत. मागील वर्षी ३६ (नर्सरी बॅगेत) चौरस फूटात ५० किलो ओली हळद उत्पादीत करण्यात आली. या वर्षी ते २०० किलो हळद पिकण्याचा अंदाज आहे.

सब जिंचो का फायदेमंद ईस्तेमाल (सफाई) यास यथार्थ असलेले काम आज गच्चीवरची बागेतून साकार होतांना दिसत आहे. चला तर पाहूया… गच्चीवरची बाग म्हणजे काय…

गच्चीवरची बाग म्हणजे काय…

घर असो, दार असो, अंगण असो, टेरेस असो, बाल्कनी असो अगदी विंडो ग्रील असो अशा कोणत्याही उपलब्ध जागेत आपल्याला बाग फुलवता येते. अर्थात इच्छा तेथे मार्ग असातातच. आमच्याकडे जागाच नाही हो…असे म्हणणे म्हणजे पळवाट शोधणे अशी मांडणी संदीप नेहमी करतात.

एकदा जागेचा शोध पूर्ण झाला की उपलब्ध वस्तूत बाग फुलवता येते. नव्याने कुंड्या आणायचा म्हणजे खर्च असतोच. पण कशाला खर्च करायचा. अगदी दुधाची पिशवी, शितपेयाची बाटली. लेडीज पर्स, पुरूषांचे जीर्ण बूट यापासून अनेक गोष्टी आपण भंगारात, कचर्यात फेकून देतो. शेवटी काय ज्यात माती, पालापाचोळा धरून ठेवता येईल अशी कोणत्याही आकाराची कोणतीही वस्तू, त्याचा वापर कल्पकतेने आपल्याला बाग फुलवण्यासाठी करता येतो. अर्थात यात खूप मोठे पर्यावरण मुल्य, संरक्षण व जबाबदारी सामावलेली आहे. रिसायकलला जाणारा कचरा प्रंचड प्रमाणात प्रदूषण करतात. त्यापासून आपल्यला काही काळ का होईन ते रोखता येते. थोडक्यात प्लास्टिक रिसायकलचा पाळणा लांबवला पाहिजे.

जागेचा शोध व वस्तूंची जमवाजमव झाली की त्यात भरण्यासाठी नैसर्गिक स्त्रोतांचा वापर करणे गरजेचे आहे. आमच्याकडे मातीच नाही हो… अशी तक्रार करत आपण निसर्गापासून पळ काढतो आहोत असेच म्हटले पाहिजे. घऱातला ग्रीन किचन वेस्ट (प्री कुक्कड वेस्ट) या अगदी बारिक करून वाळवून घेतला. त्याला कुंडीत भरला, पाणी शिपंडले तरी त्याची हळूहळू माती तयार होऊ लागते. बाळ जन्माला आले की झाले मोठे असे नसते ना…तसेच बागेचे असते. ती ही हळू हळू वाढत जाते.

तर नैसर्गिक स्त्रोतांत नारळाच्या शेंड्या, सुकलेले किचनवेस्ट, पालापाचोळा व २ इंच (२० टक्के) माती यावरच आपल्याला बाग फुलवता येते. हजारो वर्षापासून तयार झालेल्या मातीवर मागील २५०० वर्ष माणूस वस्ती करून आपली उपजीविका भागवतोय. मग फक्त ३६५ दिवसात माती तयार करायाला का वेळ देवू नये. बरे यात वर्षभरही आपल्याला भाज्या घेता येणारच आहे. एकदा माती सुंगधीत झाली की त्यात लावलेल्या बिज, रोपं आपल्याला चवदार उत्पादन देतात.

किचन वेस्ट व्यवस्थापन…घऱातला कचरा वेगळा करून द्या असा वटहूकूम आला आहे. किंबहूना त्याचा कायदाच तयार झाला आहे. काही दिवसात ओला कचरा स्विकारला जाणार नाही, नागरिकांनी त्याचे घरीच व्यवस्थापन करावे असा कायदा येईल. अर्थात घोडा मैदान दूर नाही… तर घरातल्या कचर्याचे आपल्याला विविधतेने व्यवस्थानपन करता येते. यातील सोपा मार्ग शोधला जातो तो म्हणजे बाजारातील कंपोस्टर विकत घेणे. पण हे तितकेसे मातीसाठी फायद्याचे ठरत नाहीत. कचर्याची माती (व्हॅल्यूम निश्चितच कमी होतो) होते पण ते झाडांच्या व विशेषतः भाजीपाल्याच्या बागेला उपयोगी पडत नाही. असो विषय गहन आहे. ..

तर घरातल्या कचर्याचं आपल्याला विविध तर्हेने व्यवस्थापन करता येते. ग्रीन वेस्ट वाळवून त्याचा कुंड्या भरण्यासाठी वापर करता येतो. पंधरा दिवसातून एकदा ग्रीन वेस्ट मिक्सर मध्ये दळून त्याचे पाणी झाडांना टाकता येते. ग्रीन वेस्ट व खरकटे अन्न, पाणी आंबवून त्यात पाणी मिसळून झाडांना दिल्यास बाग अधिक सुंदर, ताजीतवाणी तर होतेच पण उत्पादनशील होते. ओला कचरा ही घास घास भर कुंड्यामधे भरला तरी त्याचा उपयोग व व्यवस्थापन होते. घरतील प्लास्टिक बादल्या, टफ, जूने माठातही आपल्याल खत तयार करता येते. अर्थात त्यातील विज्ञान प्रथम समजून घेतले पाहिजे. बरेचदा बाजारातील कंपोस्टर मध्ये विज्ञान समजून सांगण्याचा, तंत्राचा व नतरच्या उपयोगीतेच्या अभाव दिसतो.

रासायनिक शेतीत शत्रू किटक मारून टाकले जातात. त्यासोबत मित्र किटकही मरतात. पण घरच्या बागेत होणारी कीड ही पाहूणे मंडळी असतात. बागेतील झाडांना होणार्या संभावी आजाराची विचारपूस करायवयास येतात. त्यांचे येणे हे सूचक मानून त्यावर उपाय योजना केली (योग्य पाहूणचार) केला ते निघून जातात. कीड मारायची नाही. पण यासाठी आपले निरिक्षण हे ताकदीचे असले पाहिजे. कीड वेचून फेकणे, चिमण्यानां दाणे ठेवण्यापेक्षा फक्त पाण्याची व्यवस्था केली तर हे काम नैसर्गिकरित्याही आपसूकच होते. आपल्या वेळेच्या गुंतवणूकीच्या प्रमाणात भाज्यांचे प्रमाण वाढत जाते. असा आनंदाची प्रवासात गच्चीवरची बाग तुमच्या सोबत सैदव असणार आहेतच. त्यासाठी छोट्या छोट्या प्रश्नासांठी, शंकेसाठी आमच्याशी संपर्क साधू शकता.

आव्हान व आवाहन…गच्चीवरची बाग ही आज गुगुल वर प्रसिध्द आहे. पण यामागे अनंत कष्ट व वेळेचा सदउपोयग करण्यात आला आहे. किंबहूना या सर्व प्रयोगासाठी प्रंचड प्रमाणात वेळेची व पैशाची काटेकोर गुंतवणूक झाली. आहे. अर्थात काही लोक विचारातात मग हे सारं कशाला करायचं. याच काही ठोस उत्तर नाही. काही गोष्टी या होण्यामागे, करण्यामागे निश्चतच निसर्गाचाच हेतू असतो. आपण निमित्तमात्र होतो. कचर्यापासून खत तयार करा व ते झाडांना, बागेला वापरा तर कुणीही तयार होत नाही. पण त्यातून विषमुक्त भाजीपाला उगवता येतो हे सांगितले की ते पटते व सध्या बाजारातील अन्न निर्मीतीचा डोलारा व्यवस्था निट डोळसपणे तपासून पाहिली तर त्याला चव नाही. पण ते सेवनाने लोक आजाराने, कर्करोगाने पटापट मरत आहेत. तर या सार्या कामामागे संदीप व त्याचे कुंटुबिय हे निमित्तमात्र आहेत. शेती व निसर्गाची आवड ही रोजगारांची संधीत रूपांतरीत झाली खरी. पण हे सारे उभे करतांना कंपनीसाठी जागा (कंपनी, संस्था नोंदणीकृत नाही) गाय पालन, गाडी व दैनंदिन व्यवहाराची सांगड घातलतांना बरेच काही डोक्यावर कर्ज झाले. आहे. जीवन विम्याच्या पॉलिसी, घरातील दागिने गहान आहेत. हात उसने घेवून जवळपास १० लाखाचे कर्ज आहे. बर यात कुठेही उधळपट्टी नाही. स्वतःवर मौजमजा नाही. “प्रत्येक चित्रपटात एका जीवनाची कहाणी असते. तो कसाही असला तरी पाहिलाच पाहिजे” हे त्याचे मत. पण आवड असूनही (कुटुंबाने एकत्रित जावून) गेल्या पाच वर्षापासून सिनेमागृहात चित्रपट पाहिला नाही. उगाच खर्च नको. घरी टी.व्ही. केबल नाही. हौस नाही. हे त्याचे तत्व… बाबा आमटे, प्रकाश आमटे, तसेच आज देशाच्या सिमेवर लढत असलेल्या सैनिक करत असलेल्या त्यागापुढे आपला त्याग काहीच नाही. हे सारे आपले आदर्श असतील तर त्यांच्या चरणाची धुळ होण्याईतकी तरी आपली लायकी असली पाहिजे. त्यामुळे आपण मोजत असेलेली किंमत ही काहीच नाही.. येणार्या पिढ्यांना आपल्या मुलांबाळांना सारं काही असेल पण शुध्द हवा, पाणी, अन्न नसेल तर ते सारं शुन्य आहे अशी भविष्यकालीन दूरदृष्टी ठेवून काम करत आहे. त्यामुळे हे कशासाठी याला काहीच उत्तर नाही.. ही त्याची विचारधारणा..

लोकांना मार्गदर्शन व्हावे म्हणून कमी खर्चाचा स्मार्ट फोन वापरतो. तो बघावासा वाटत नाही तो पर्यंत वापरला जातो. तेथेही गरज भागणे गरजेचे हे त्याचे तत्व. “धर्मदाय आयुक्ताकडे संस्था म्हणून नोंदणी झाली तर पैसे उभे राहितीलही पण प्रत्यक्ष पर्यावरण संवर्धन साधण्यापेक्षा ती कागदावरच राहिल ही त्याची भूमिका आजूबाजूच्या संस्थात्मक विश् तपासून पाहिले तर सत्याची जाणीव करून देते. लोकांना आपल्या कामावर विश्वास असेल तर ते प्रश्न न विचारताही मदत उभी करतील व सार्या प्रश्नाची उत्तरे देवूनही नसेल द्यावयाचे तर ते देतच नाही असा त्याला विश्वास आहे. चांगली कामे ही संस्था नोंदणीच्या पलिकडे जावून उभी करता येतात व ती येणार्या काळाची गरज आहे”. असे त्याचे ठाम मत आहे.

येत्या काळात शाळांशाळांमधे गच्चीवरची बाग प्रकल्प उभा राहावा म्हणून चांगल्या क्षमतेचा डेक्सटॉप, प्रोजेक्टर, स्क्रिनींग व्हॅन (बाजाराच्या ठिकाणी प्रदर्शीत करून लोकांत जाणीव जागृती करण्यासाठी) सांऊड सिस्टीम्स, घरी येणार्या लोकांना चार खुर्चा टाकून बसता येईल व कार्यशाळा घेण्यासाठी राहत्या रो हाऊस वरच हॉल बांधणे गरजेचे आहे. गावरान बियाणांची सीड बॅंक तयार करायची आहे. कंपोस्टिंग प्रकल्पाची प्रदर्शनी, पोस्टर प्रदर्शनी तयार करावयाचे नियोजन आहे.

मागील वर्षापासून या सार्या कामाचे वैयक्तिक पातळीवर लेखा जोगा ठेवतांना जवळपास महिन्याला विस ते पंचवीस हजाराची तूट येते आहे. अर्थात टॉपअप लोन करून खर्च भागवला जातोय. मजूरांचे पैसे वाचावेत म्हणून बाग कामास मदतनीस असले तरी स्वतःही कष्टाचे काम करू लागतात. या सार्यांचा विचार करता सामाजिक दातृत्वाची खूप गरज निकड निर्माण झाली आहे.

DOC-20181222-WA0027.jpg

संदीप चव्हाण यांनाही निश्चितच राजकीय मत आहेत. पण ते जाहीर प्रर्दशीत करण्याचे फेसबूक हे साधन नाही. लोक दुरावतात. फेसबूकवर गेल्या सहा वर्षापासून ते सातत्याने लोकांना फक्त आणि फक्त गच्चीवरची बाग विषयी प्रेरीत करत आहेत. छोटे छोटे वाक्यांचे ५०० कोट्स टाकून लोकांना विचार व कृतीप्रवृत्त करणे हे खरं काम आहे. हे सारे कोट्स काम करता करता सुचतात. व अपडेट्स केले जातात. चांगल्या कामासाठी समाजमाध्यमांचा वापर जाणीव पूर्वक केला जातो. पर्यावरण सांभाळण्याची किंमत काय असते. याचा प्रत्यय त्यांच्या कामातून येतो. घरी येणार्या इच्छुकांना मोफत मार्गदर्शन केले जाते. चार पुस्तकाचे ड्राफ्टिंग हातात आहे पण प्रकाशनाला पैसे नाहीत. दैंनदिनं खर्च भागवतांना तारेवरची कसरत होते आहे. पण त्यामागे मोठा आशावाद आहे. अर्थात “काही लोक मदत करत आहेत. ति आज थोडी असली तरी खूप मोलाची आहे. पैशाची गरज आहेच पण घेणारा व देवू शकणारा यातही ओळखीचा दुवा होण्यार्या व्यक्तीचीही गरज आहे. सारेच कामे पैशाने होत नाहीत. ओळख लागते. हे त्याचं वाक्य जगण्यातील संघर्षाच सार सांगून जातं. निसर्गाला आपण जे देवू ते परत येणारच आहे. या तत्वावर त्यांचा गाढ विश्वास आहे. मातीचे कर्ज फेडण्यासाठी दावावर लावलेलं घर दार हे तर काहीच नाही” अशी त्यांची धारणा आहे. (अशी न संपणारी…पानभर गोष्ट… यथे थांबवते..

शब्द संकलनः वैशाली राऊत, संगमनेर,

साभार:. स्वबोध दिवाळी अंक,2018

आम्ही स्विकारलेली आव्हानं पेलण्यासाठी आपल्या एैच्छिक मदतीचे सर्वोतोपरी स्वागत आहे.

www.gacchivarchibaug.in संपर्कः संदीप चव्हाण. 9850569644

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://atomic-temporary-145492773.wpcomstaging.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.

वाचाः गच्चीवरची बाग पुस्तक

फक्त profession नाही, ही आमची passion आहे.


गच्चीवरची बागेला ३१ मार्च २०१९ रोजी सहा वर्ष पूर्ण होताहेत सहा वर्ष… या सहा वर्षात आम्ही काय काय साध्य केलेय त्याचा हा प्रवास… आपल्या समोर मांडत आहेत. आपल्याला आवडल्यास नक्कीच लेखाखाली प्रतिक्रिया नोंदवा…

फुलू लागलीय गच्चीवरची बाग ….गेल्या पंधरा वर्षापूवी शेतकर्यासोबत काम करता करता सेंद्रीय शेतीची गरज लक्षात आली. त्यामुळे शेती घ्यायची असं ठरवले. आधी घर की शेती अश्या व्दिधा अवस्थेत असलेले मनाने प्राथमिक गरज म्हणून घराची निवड केली. तसेच गगणाला भिडलेले शेतीचे भाव पाहता शेती विकत घेणे शक्य नव्हते. त्यामुळे अपार्टमेंट मधील फ्लॅट घेण्यापेक्षा रो हाऊस घेण्याचे ठरवले आणि सुरवात झाली बागेला

6732410_orig

ती पण एका कुंडीपासून अर्थात गच्चीवरच्या बागेला.

रोजचीच कचर्याची समस्या त्याचं करायचं काय व वाढत्या शहरीकरणासोबत ही समस्या वाढतच जाणार असा प्रश्न बारावीत असल्यापासून मनात होताच. त्यावर उपाय शोधले पाहिजेत तेव्हा या कचर्याचं आणि बागेची सांगड घातला येईल का हाही मुद्दा पिच्छा पुरवत होताच. मग सुरू झाले कचर्याचे प्रयोग. प्रयोग कसले वेगवेगळे खेळच म्हणा हवं तर .. छंदातून सुरू झालेले हे प्रयोगातून वेस्ट कंपोस्टिंगचे एक एक सुत्र, विज्ञान लक्षात येवू लागले आणि त्यातून तयार झाली गारबेज टू गार्डन ही संकल्पना अर्थात गच्चीवरची बाग…

उपलब्धतेचा मंत्र… बाग फुलवण्यासाठी हवी फक्त इच्छा शक्ती, 250 मिली ग्रॅमच्या दूधाच्या पिशवी पासून, शितपेयांच्या बाटली पासून तर वाफ्यांपर्यंत अश्या कोणत्याही उपलब्ध वस्तूत बाग फूलवता येते. तसेच विंडो ग्रिल, टेरेस, बाल्कनी जमीन अश्या कोणत्याही व कमीत कमी जागेत बाग फूलवता येतेच पण शिवाय उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने उदाः नारळाच्या शेंड्या, ऊसाचे चिपाट, पालापाचोळा, वाळलेलं किचन वेस्ट अश्या नैसर्गिक संसाधनाचा वापर करता येतो.

विस टक्के मातीत फूलवली बाग… बाग फूलवण्यासाठी शंभर टक्के मातीची गरज नाही. कुंडी किंवा वाफा भरताना नारळाच्या शेंड्या, ऊसाचे चिपाट, पालापाचोळा, वाळलेलं किचन वेस्ट व सर्वात वरती माती असे पाच घटक २० -२० टक्के वापरले तरी बाग उत्तम प्रकारे फूलवता येते.

अनुभवावर आधारीत पुस्तकाचे लिखाण…गच्चीवरची बाग नावाचे स्व:अनुभवावर आधारीत पुस्तिका प्रकाशीत केली आहे. साध्या, सोप्या व सहज साध्य अशा पध्दतीमुंळे नव्याने बाग तयार करणार्यांसाठी ही पुस्तिका आजही मार्गदर्शक ठरत आहे. नुकतीच पुस्तकाची व्दितीय आवृत्ती प्रकाशीत केलीय.

तसेच लोकांनी बाग, कचरा व्यवस्थापन या विषयी विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे ही छोट्या वाक्यात देण्याचा प्रयत्न मागील दोन वर्ष चालला होता. त्या स्वःलिखित उत्तरांचे तुम्हाला माहित आहे का नावाचे पुस्तक नुकतेच प्रकाशीत झाले आहे. खरं तर यातील वाक्य ही कार्यशाळेत वापरली जातात. यात नमूद केलेली वाक्य ही डोळे उघडणारी व नव्याने माहिती व ज्ञान प्रदान करणारी आहे.
लोकसत्ता- चतुंरग पुरवणीत गच्चीवरची बाग या नावाने वर्षभर सदर लिखाण केले. त्यास उभ्या महाराष्ट्रातून प्रतिसाद मिळालाय. त्याचप्रमाणे वृत्तपत्र व मासिकांसाठी लिखाण, व स्तंभ लेखन सुरू असते.

हिंदी भाषीक दाणापाणी या मासिकात प्रकाशन.. गच्चीवरची बाग या पुस्तकाचे महत्व ओळखून इंदोर स्थित संस्थेतर्फे दाणापाणी या मासिकात हिदी भाषेत लेखमाला प्रकाशीत होत आहे.

गच्चीवरची बागेसाठी नोकरी सोडली…पंधरा वर्ष नोकरी केल्यानंतर गच्चीवरील निसर्ग हाक देवू लागला. नोकरी की निसर्ग या निवडीत नोकरी सोडली व निसर्गाला जवळ करत कामाला सुरूवात केली गच्चीवरची बाग. तेच उपजिवकेचे साधन बनले.

ऑल इन