Advertisements

Clean_ganesh_visarjan

#Clean_ganesh_visarjan #coir_collection

गणपती महाराष्ट्राचे अराध्य दैवत. समुद्राला भरती यावी नि उंचउंच लाटा किनार्यावरील लोकांना भिजवावं तसंच अगदी गणेश उत्सवाचे होते. गणेशभक्तांनी गणेशाच्या आगमनापर्यंत उत्साहात लाटामधे भक्तीरसानी न्हाऊन निघावं. खरं तर लोकमान्य टिळकांनी सुरू केलेला सार्वजनिक उत्सव आजही त्याच महत्व टिकवून आहे किंबहूना दिवसागणिक वाढत जाणार हे नक्कीच. कारण प्लॅट संस्कृतीत वर्षभर एकमेंकाना न भेटलेली मंडळी या दहा दिवासाच्या उत्सवामुळे भेटतात. चार गोष्टीची देवाण घेवाण होते.

thumbnail.jpg

कोणत्याही गोष्टीला दोन किनार असतात. त्याचे फायदे तोटे असतात. तोट्याचा तराजू थोडा जरी झुकता असला तरी फायद्याकडे पाहणे किंबहूना तोटा कसा भरून काढता येईल असे काही उपाय केले तर नक्कीच आपण कोणतीही गोष्ट उपयोगी, फायदेशीर व आनंदी करू शकतो. हे विवेचन अर्थातच सार्या गोष्टीना लागू होत असली तरी गणेश उत्सवामुळे तो अभ्यासणार आहोत. गणेश उत्सवाची उजवी बाजू आपल्या सर्वांना माहितच आहे. पण डावी बाजूची प्रकर्षाने जाणवणारी गोष्ट म्हणजे अनंत चर्तुथीचा ऊतू जाणारा उत्साह, गर्दी, कचरा निर्मिती.. व दुसर्या दिवशी तो कचरा उचलण्यासाठी भिडलेले प्रशासन व सफाई बांधव…

तर आपण या उत्सवाची डावी बाजू जी आहे तिची थोडी पण प्रत्येकाने काळजी घेतली तर आपला उत्सव पर्यावरण पुरक होऊ शकतो. गणेश विर्सजन हे पर्यावरण पुरक व्हावे म्हणून गच्चीवरची बाग, नाशिक तर्फे मागील वर्षी नारळाच्या शेंड्या संकलन करण्याचा कार्यक्रम केला होता.

नाशिक येथील गोदावरी नदीच्या काठावरील सोमेश्वर धबधबा येथे प्रचंड गर्दीने गणेश भक्त गणेश विसर्जन करण्यासाठी येतात. गणेशाची आरती झाली की नारळ फोडले जाते. बरेचदा अनवधानाने नारळशेंड्या तेथेच ठेवून ( काही मंडळी आमच्याकडे आणून देत होते) देत. आम्ही प्रत्येकाच्या पायाजवळून त्याचे संकलन करत होते. मागील वर्षी तीन लोकांनी मिळून २ ट्रॅक्टर एवढ्या नारळाच्या शेंड्या गोळ्या केल्या होतो. नाशिक महानगर पालिकेच्या आरोग्याधिकार्यांनी आमचं कौतुकही केलं होते.

अर्थातच या शेंड्या शहरी परसबाग फुलवण्यासाठी उपयोग करतो. (  नारळ शेंड्यांचा उपयोग हा भाजीपाल्याचे वाफे किंवा कुंड्यामध्ये तळाशी भरल्या जातात. कोकोपीठ वापरत नाही. कारण हे एकतर दक्षिण भारतातून येते. व त्याचा केवळ seedling साठी उपयोग होतो.)

तर या वर्षी नारळ शेंड्या गोळ्या करण्याचा हा उपक्रम आम्ही या वेळेस पाच ठिकाणी व स्टेप फाऊंडेशन, नाशिक या संस्थेच्या मदतीने राबवणार आहोत.

या वर्षी १२ संप्टेबंर या दिवशी अनंत चतुर्थी आहे. १२ सप्टेंबर व १३ सप्टेंबर १९ या दोनही दिवशी नारळ शेंड्या गोळा करण्यात येणार आहेत. नाशिक येथील गंगापूर रोडवर ४ ठिकाणी ( गंगापूर गावातील अमरधाम, बालाजी मंदीर येथील धबधबा, सोमेश्वर व नवश्या गणपती) व त्र्यंबक रोड वरील एका ठिकाणी ( पपया नर्सरी जवळील नंदीनी पूल) येथे नारळ शेंड्या जमा करण्यात येणार आहे. आम्हाला खात्री आहे. या पाच ठिकाणाहून जवळपास १० ट्रॅक्टर नारळ शेंड्या गोळ्या होतील.

याठी श्रमदान, वस्तूदान, समयदान व अर्थदान व एकलव्याचा अंगठा ( जो सोशल मीडियावर प्रचार प्रसारासाठी हवाय) स्वंयसेवक, कचरा वेचक महिला, समन्वयक असतील त्यांच्या कडे आपण नारळ शेंड्या द्याव्यात ही विनंती आहे. त्यासाठी आपण एका वेगळ्या पिशवीत दहाही दिवसाच्या व विसर्जनाच्या दिवशी नारळ फोडल्यानंतरच्या शेंड्या जमा करून आमच्याकडे द्याव्यात. कृपया त्यात नासलेले नारळ, प्रसाद, खोबर्याचा प्रसाद, प्लास्टिक, निर्माल्य देवू नये. या सार्यासाठी म.न.पा.ची वेगळी घंटागाडी असणार आहे. आम्हाला खात्री आहे हा लेख व आमची विनंती नाशिक करांपर्यंत पोहचवाल.

संस्थांची माहिती व दान देण्याविषयीचे सविस्तर पोस्टमध्ये दिलेच आहे. ति आपण काळजीने वाचावलच.. Share पण करा… सविस्तर माहितीची PDF file पहा…

sandeep Chavan, http://www.gacchivarchibaug.in

8087475242

 


world kitchen Garden Day

world kitchen Garden Day by गच्चीवरची बाग, नाशिक.

download

दर वर्षाच्या ऑगस्ट महिण्यातील चौथा रविवार हा जागतिक परसबाग दिन म्हणून साजरा केला जातो. #world_kitchen_Day या दिवसाचे महत्व आहे. या वर्षी हा दिवस २५ ऑगस्ट २०१९ रोजी आला आहे. विकसनशील देशात व मुखत्वे अविकसीत देशात कुपोषणाचे प्रमाण सर्वाधिक आहे. अन्नाच्या अभावाने होणारे कुपोषण व त्यातून ओढवणारे मृत्यू ही भयावह बाब आहेच. पण यात मुखत्वे महिला, मुली व लहान मुलं ही त्यास बळी पडतात. त्यांना आपल्या हक्काच्या जागेत आपले स्वतःचे पोषण मुल्य असलेले फळे भाज्या उगवणे हे शिकवणं, त्यासाठी प्रेरीत करणेसाठी विकसीत देश धर्मदाय संस्थाच्या मधस्थीने समूह कार्यक्रम राबवले जातात. आपले अन्न आपण उगवू शकतो हा संदेश व विश्वास जगभर पोहचवण्यासाठीच हा दिवस साजरा केला जातो.

पूर्वी जंगल होती. शेतात, गावकुसाबाहेर चिंच, बोरं, आंबा अशा फळांची झाडं असायची. भूक लागली की मुलं त्यावर भूक भागवायचे. काही अंशी का होईना योग्य ते पोषण मिळाल्यामुळे अन्नाच्या कुपोभूक आवरली जायची. पण आधुनिकीकरणामुळे जंगलं, शेती संपत चालली. छोट्या छोट्या सुखापुढे झाडांचाही बळी दिला गेला. पण आपण एका अन्नाच्या स्त्रोतांला कधी मुकलो हे कळलेच नाही. तसेच शेतात वाढत्या रसायनामुळे अन्नाची मुबलकता वाढली पण ती क्रयशक्ती असलेल्या लोकांपुरतीच मर्यादीत राहिली. खरे तर तेथेही कुपोषण आहे. त्यामुळे अन्नाच्या अभवामुळे खेडेगावात व अन्नाच्या स्वभावामुळे शहरात कुपोषण आहे. हे पहिल्यांदा सर्वांनी मान्य केलं पाहिजे. त्यामुळे आज अविकसीत अविकसनशील देशच नव्हे विकसीत देशातही जागतिक परसबागदिन साजरा करण्याची गरज आहे. म्हणून हा लेख आपल्या ग्रामिण व शहरी वाचकांसाठी देत आहोत.

पूर्वी आजच्या सारखी यांत्रिक शेती नव्हती. त्यामुळे शेतात पिकले जाणारी धान्य, कडधान्य हाच काय तो बाजारातील देवाण घेवाणीचा व्यवहार होता. भाज्या या ज्याच्या त्याच्या शेतात, घरच्यापुरता पिकवल्या जायच्या किंवा परसबागेत पिकवल्या जायच्या. पण जसे जसे यांत्रिक पध्दतीने भाज्या पिकवू लागले तसे तसे त्यास स्थानिक व परदेशी बाजारापेठेत निर्यात व आयात होवू लागले. खाणार्या तोंडाना अन्न पुरावे म्हणून रसायनांच्या वॅगन्स मातीत ओतल्या गेल्या. पण यात खाणार्यांच व शेतकर्यांचं हितापेक्षा राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेचा डोलारा सांभाळण्यासाठीच रासायनिक शेती आणली गेली यात तिळमात्र शंका नाही. आज देशात पंजाबात कॅन्सर ट्रेन चालते आहे तर कोल्हापुरात कॅन्सर ट्रेन सुरू होण्याच्या मार्गावर आहे. रसायनाच्या वाढत्या वापरामुळे जल, जंगल, जमीन, जनावरे व जन ही तरी प्रदुर्षीत झालीच पण जमीरसुध्दा नासला गेला याचं भान आता उरलं नाहीय.

हे सारं ताळ्यावर आणणं शक्य नाही. जो विध्वंस व्हायचा तो आता आपल्या कतृत्वाने होणारचं आहे. पण काही पर्यावरणीय उपाय, सवयी, लावून घेतल्या तर त्याच्या प्रखरतेची तिव्रता काही अंशी कमी करता येईल हे मात्र नक्की… तर काय आहेत उपाय….

जागतिक परसबाग दिनाचे औचित्य साधत गेल्या सहा वर्षापूर्वी गच्चीवरची बाग, नाशिक या उपक्रमाची गुढी नाशिक शहरात उभारली होती. ही गुढी आता अनेकाच्या गच्च्यावर दिसू लागली आहे. केवळ रसायनमुक्त भाज्या पिवकवणे एवढाच हेतू नाही तर पालापाचोळयाचे, किचन वेस्टचे व्यवस्थापनातून भाज्यांची बाग फुलवली जाते. अर्थात परदेशात कंपोस्टींग केले जाते. आपल्याकडे त्याची उपयुक्ता जाणवून द्यावी लागते. पण गच्चीवरची बाग,नाशिक या उपक्रमाने कचरा व्यवस्थापन व बाग फुलवणे यांची मोठ्या कौशल्याने परस्परपुरक बांधणी करत गारबेज टू गार्डेन ही संकल्पना रूजवत आहे.

अगदी कुंड्या भरण्यापासून ते टेरेसवर व जमीनीवर वाफे बनवण्यापर्यत ८० टक्के सुका, जैविक कचर्याचा वापर केला जातो व माती मिश्श्रीत खताचा २० टक्के वापर केला जातो. ८० टक्के सुका जैविक कचर्यात पानझड झालेला पालोपाचोळा, सुकवलेले किचन वेस्ट, खरकट्या पाण्याचा वापर, कंपोस्टीग करण्याचे गरजेनुसार, जागेच्या उपलब्धतेनुसार विविध घरच्या घरी बनवता येणारे सहज सोपे प्रयोग केले आहे.

घरच्या भाज्या खाण्यातून अनेक प्रकारचे फायदे होतांना दिसत आहेत. बाजारापेक्षा चवदार व पोषक भाज्या तर मिळतातच. त्यांच्या सेवनाने पोषक घटक पुरवले गेल्यामुळे शरिर व मनाचे संतुलन घडून येते. तसेच आहारातील बेकरीचे मैदाचे पदार्थ, चहातील साखर, जेवणातील मीट, मासांहार, तेलाचा वापर, दूध हा कमी कमी होत जात तो नंतर नकोसा वाटतो. कारण ही सारी आज रसायनावर पोसली जातात. जी आज आरोग्यासाठी घातक ठरताहेत. घरच्या भाज्या खाण्याची चव लागली ही वरील घटकांबद्दल आपोआपच नऑशिया तयार होतो. व बाजारातील भाज्याही नकोशा होतात. असा हा प्रवास लोकांनी अनुभवावा म्हणून गच्चीवरची बाग,नाशिक प्रयत्न करत आहे. या उपक्रम महाराष्ट्रातील इच्छुकांपर्यंत पोहचावा यासाठी सोशल मिडीयावर निशुल्क मार्गदर्शन केले जाते. दोनही संकेत स्थळांवर रसायनमुक्त भाज्या निर्मीतीसाठी माहितीपट व लेख नियमीत पणे प्रकाशीत केले जातात. त्याचा इच्छुकांनी उपयोग करावा. तसेच बागेला भेट देवून पर्यावरण विषयक चाललेले प्रयत्न प्रत्यक्ष प्रयोगातून, चर्चेतून जाणून घेवू शकता.

www.gacchivarchibaug.in

www.organic_vegetable_terrace_garden.com

लेख आपण आपल्या वर्तमान पत्रासाठी प्रकाशीत करू शकता.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक.

8087475242 / 9850569644


How to Use Cow dunk Ash…

barbecue-area-1194857__340

How to Use Cow dunk Ash…

र र राखेचा….  आजच्या आ

धुनिक जगतात जी काही सुविधा, सोयी तयार झाल्या आहेत. त्याखूप वरवरच्या, तकलादू व अल्पजिवी आहेत. म्हणून कचरा निर्मीती, आजारपण, शेतीतील घटते उत्पादन व पर्यावरण नाश अटळ झाला आहे. हजारो वर्षापासून माणूस समूहाने राहू लागला. तेव्हापासून त्याने निसर्गाला धक्का न लावला त्याची जीवनशैली ठरवली व त्याची परस्पर पुरक अशी सांगड सुध्दा घातली.  त्यातील चूल ही महत्वाची पध्दत. चुल्हीला आपल्या संस्कतीत महत्व आहेच. पण त्यापासून तयार होणार्या राखेला सुध्दा कृषी उत्पादनात अनन्यसाधारण महत्व आहे.

शुध्द गोवर्याची वस्त्रगाळ केलेली राख ही दात घासण्यासाठी करत असत तर गर्भारपणात स्त्रिया कॅल्सशियमची पूर्तता व्हावी यासाठी राख खात असत.

राखेचे गुणधर्मः राख ही पाणी धरून ठेवण्यासाठी उपयुक्त असते. त्यामुळे तिचे प्रमाण हे पंधरा दिवसाला किंवा महिण्याला एका चौरस फूटाला तळ हाताच्या चार बोटावर मावेल एवढेच असावे. अधिक प्रमाणात टाकल्यास पाणी धरून ठेवण्याच्या गुणामुळे कुंडीत किंवा झाडा भोवती गाळ होण्याची शक्यता असते. कारण राख बराच काळ पाणी संग्रहीत करून ठेवते.

खत म्हणून उपयोगः राखेत सुक्ष्म अन्नद्रव्य असतात. जी कीड नियंत्रणाचेही कार्य करत असते. त्या नत्र, स्फूरद व पालाश याचे प्रमाण बर्यापैकी असते. उत्पादक मातीतील अन्नद्रव्य संतूलन करण्यासाठी राख हा महत्वाचा घटक आहे. रोपांना राख दिल्याने पानांचा रंग हिरवागार होतो. फळ फूलांची गळती होत असल्यास त्यास सुक्ष्म द्रव्य मिळाल्याने फळ फूल धरू लागते. शिवाय फळ वाढीस राख ही महत्वपूर्ण भूमिका बजावते. राखेमुळे जमीन भूसभूशीत व्हायला मदत होते.

कीडनियंत्रणः राख व भस्म यात सुक्ष्मसा फरक आहे. राख ही भुरभरीत असते. तर भस्म हे तळहातावर राख घेतल्यानंतर ती हलकीशी झटकल्यास तळरेषांच्या मधे साचून बसते ते भस्म. तर राखेत सुध्दा भस्माचे प्रमाण ( म्हणजे अति बारिक कण) असल्यामुळे तिचा उपयोग हा कीड नियंत्रणासाठी होतो.

काळा मावा, सफेद मावा विशेषतः वालावर येणारा काळा मावावर हाताने फोकल्यास (डस्टींग, धुरळणी केल्यास) राखेतील भस्म हे सुक्ष्म किडीच्या डोळ्यात अथवा पोटात जाते. व त्यांचे कुपोषण होवू लागते. व त्यांचे प्रजोत्पदानास अडथळे येतात. साहजिकच नियत्रंण होवू लागते.

राख ही रान गोवर्या (शेण्या) देशी गायीच्या शेणाच्या गोवर्या असाव्यात. त्या खालोखाल लाकडांची राख चालेल. पण शक्यतो प्लास्टिक कचरा, कागद जाळलेली राख नसावी. राखेत कोळश्याची भूकटी असली तरी चालेल. जी राखेत असतेच. ( अर्धवट जळालेले गोवरी अथवा लाकडामुळे ती तयार होते.)

त्यामुळे होळीची राख अथवा चुल्हीची, तंदुरी भट्टीची, बेकरीतील राख चालेल. तसेच अग्नीहोत्र व देवापुढील अगरबत्तीची राख ही बागेसाठी चालेल.

आम्ही चुल्हीतील राख ही संग्रहीत करून त्यास चाळणी करून एक किलो पॅकींगमधे विक्रीस उपलब्ध आहे.

गच्चीवरची बाग. नाशिक

८०८७४७५२४२.

 

 

 


Gardening calasses in Nashik

Every Sunday :Gardening classes by gacchivarchi baug.

गावात अन्नाच्या अभावामुळे तर
शहरात अन्नाच्या स्वभावामुळे कुपोषण होते.

#Urban_farming #Terrace_gardening
हे जीवनावश्यक कौशल्य आहे. ते कुटुंबातील प्रत्येकाने प्राथमिकतेने व प्रयत्नाने शिकलेच पाहिजे .

गच्चीवरची (विषमुक्त भाजीपाल्याची) बाग, नाशिक तर्फे

Organic Vegetable Terrace Gardening class

*One day class

*Start from September 2019 every Sunday.

*Limited seats

*slide show presentation & video with tips & tricks

*personal consultation after attend workshop

*visit to demo garden & Composting setup

*language: Marathi & Hindi

*practicle sessions*
a] how to filling new garden pott
b] how to repotting ( replantation)
c] composting science & methods
{ precook, pro cooked & garden waste}
d] home made pesticides
e] seed treatment

*Refrance material*
a] books self writing
b] bag [ Nursury & jumbo]
c] seeds (limited)

snacks & black tea
time 10 am to 5 pm

fees 2500/-

conssetion fee 2250/- for (who allredy set up installation by gacchivarchi baug & grow veggies)

venue: गच्चीवरची बाग नाशिक, shivaji nagar, [viya satpur] Nashik.

register ur seat (Google pay 9850569644)
Sandeep chavan Nashik
9850569644/ 8087475242

Visit & join on social media

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


Aluchi Bhaji

Copy of Picture 018 copy copy

परसबागेत आपण लागवड करत असलेल्या भाज्या या नेहमीच्याच असतात तर कधी अनोळखी असतात. अनोळखी या अर्थाने की त्या खरं तर रानभाज्या असतात. पण केवळ माहित नसल्यामुळे आपण त्या तण, गवत म्हणून फेकून देतो. खरं तर त्या अगदी पोषक असतात, त्या शरिराला उपयुक्त असतात. या सदरात आपल्याला ओळखीच्या व अनोळखी भाज्यांची ओळख, लागवड त्यांच्या पंचागाची भाजी.. त्याचे महत्व व रेसेपी देण्यात येणार आहे.

लागवड कशी करावी…..

अळूची पाने ही घरच्या बागेत, परसबागेत सहजपणे उगवता येतात. शहरीकरण नव्हते तेव्हा मोरीच्या पाण्यावर त्या सहजपणे पोसल्या जात असत. अर्थातच तेव्हांची मोरी सुध्दा आजच्या सारखी रसायनांनी दुषीत झालेली नव्हती. थोडक्यात आजच्या गटारी सुध्दा गटारधर्माला विसरल्या आहेत. असो. तर अळूची पाने टेरेसवर विविध साधनात, नर्सरी बॅगेत, शुद्ध पाण्यावर सुध्दा पोसल्या जातात. ग. बा. पध्दतीने बॅग भरली तरी त्यात अळूचे कंद पोसली जातातच पण पानांचा आकारही वाढतो.(ग. बा. पध्दत म्हणजे कुंडीत नारळाच्या शेंड्या, पालापाचोळा, व माती असे थर द्यावेत)

घरच्या कुंडीत वडीचे व भाजीचे अळूच्या पानांची लागवड करता येते. गच्चीवर स्वच्छ पाण्यात यांची वाढ करता येते. कुंडी ही पालापाचोळ्याने भरलेली असल्यास त्यात अळू छान वाढतात. कुंडीत माती घट्ट झाली असता पानांचा आकार लहान होत जातो. अशा वेळेस कुंडीची नव्याने भरून घ्यावी. अथवा अळूचे कंद हे प्लास्टिक बॅगेत ठेवून त्यास सात ते पंधरा दिवस वाफ द्यावी म्हणजे त्याची लागवड केल्यास पानांचा आकार वाढतो.

या भाजीला बाजारात मागणी असल्यामुळे रेल्वेच्या, गटारीच्या दुषित पाण्यात वाढवल्या जातात. किंवा शेतात विषरी खते टाकून भरभर वाढवली जातात. त्यामुळे ही भाजी घरीच उगवलेली उत्तम. त्यासाठी १८ बाय १२ इंचाची व १२ इंच खोलगट अशी कुंडी वापरणे योग्य, किंवा माठ, बादली, टब मधेही वाढवता येतात.

वडीचे अळूस जमीन, पाणी योग्य प्रमाणात मिळाल्यास या पानांची लांबी ही तीन ते चार फूट तयार होते. घाबरून जावू नये. या एकाच पानात घराला पुरेल एवढी एका वेळेची भाजी किंवा वड्या तयार होतात.

  • अळूची भाजी… अळूची भाजी यात दोन प्रकार असतात. एक वडीचे अळू व दुसरी भाजीचे अळू.

वडीचे अळू.. वडीचे अळू हे लांबट , गर्द हिरवा, निळसर दिसतात. थोडक्यात कृष्ण रंगाचे असतात. वडीचे अळू खाजरे म्हणजे घशाला खवखवणारे नसतात.

वड्या कशी तयार कराव्यातः बेसन पिठात जिरे, मिठ टाकून भजीसारखे पिठ तयार करावे. ते पानांवर बोटांनी लावून त्यावर पाने पिठाने चिटकवत जावे. पानांमधे थोडे थोडे तिळ टाकावेत. थोडक्यात पुड तयार करावेत. यांचा रोल तयार होईल असे पाहावे. त्यास धागा बांधता आल्यास उत्तम. या पध्दतीने रोल कुकुर च्या डब्ब्यात ठेवून वाफवून घ्यावे. वाफवलेले रोल गार झाल्यानंतर सुरीने कापून घ्यावेत. अशा गोलाकार वड्या तळून किंवा तव्यावर परतून आपण त्या आठवडाभर फ्रिज मधे ठेवू शकता. अळूच्या पानात तंतुयुक्तता ( फायबर) जास्त असल्यामुळे ते पचनास हलके असतात. अळूच्या पानांच्या सेवनाने मुतखडा बरा होता.

भाजी कशी तयार करावी…

सामग्रीः हरबर्याची डाळ, चिंच, लाल वाळलेल्या मिरच्या, शेंगदाणे, अळूची पाने.

गरेजनुसार अळूची पाने चिरून घ्यावीत. गरजेनुसार त्यात हरबरा दाळ, चिंच, लाल वाळलेल्या मिरच्या (अखंड किंवा तोडून) शेंगदाणे, जाड मिठ टाकून शिजवून घ्यावी. अळूच्या खालील लांबलचक देठपण सोलून म्हणजे शिरा काढून त्याचे तुकडे करून ते भाजीत शिजवू शकता.

शिजवलेल्या भाजीतून एक चर्तुथांश भाजी मिक्सरमधे बारीक करून घ्यावी. भाजीला अळण देण्यासाठी उपयुक्त ठरते. कढईत तेल टाकून जिरे मोहरीची फोडणी द्यावी. त्यात मिक्सरमधून दळून घेतलेली भाजी हे फोडणीत टाकावी. त्याला थोडी शिजवू द्यावी. त्यानंतर उर्वरीत भाजी टाकून मिक्स करावी. गरजेनुसार पातळ करावी. वडीच्या अळूची भाजी करतांना त्यात भाजीचे अळूची पानेही मिक्स करता येतात. वडीच्या अळूत भाजीचे अळू मिक्स केल्याने भाजीला खाजरेपणा येत नाही. पण पानांचे प्रमाण हे समप्रमाण असावे.

  • भाजीचे अळू… ही पाने गोलाकार व हिरवट रंगाची असतात. यांची शक्यतो वडी बनवू नये. माल मसाला कमी पडल्यास घशाला खाज येण्याची शक्यता असते. भाजीच्या अळूंची भाजीच करावी. कारण भाजीत वापरलेली चिंच व शिजवल्यामुळे त्यातील खाजरेपणा निघून जातो.

अळूचे कंद उकडून खाता येतात. छान बटाट्या सारखे लागतात. कधी कधी वरचे साल सोलल्यानंतर चिकट पापुद्रा हाती येतो. तो बाजूला करावी. यात उष्मांकाचे प्रमाण जास्त असते. त्यामुळे ते सेवन केल्यामुळे लवकर भूक लागत नाही. अळूच्या भाजीसोबत गव्हाची पोळी, सफेद भातावर छान लागते. त्यावर साजूक तुपाची धार असल्यास अस्सल जेवणाची रंगत येते. आठवड्यातून एकदा याप्रमाणे वडी व भाजी असे दोनदा करता येते.

सावधानः अळू सदृश्य ही काही रंगीत अळूची पाने किंवा शोभेच्या वनस्पती असतात. यांची खात्री करूनच भाजी करावी.

लेख आवडल्यास नावासहित शेअर, लाईक व कॉमेंट करा.

टीपः नाशिककरांसाठी वडीच्या अळूच्या तयार हुंड्या विकत मिळतील.

अधिक माहिती साठी गच्चीवरची बाग, नाशिक.

9850569644 / 8087475242

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


Grower Cum composter

Copy of Copy of Picture 003 copy copy

Grower Cum composter by गच्चीवरची बाग

गच्चीवरची बाग नाशिक हा participatory environmental activities गेल्या सात वर्षापासून नाशिक मधे व महाराष्ट्रात रूजवत आहोत. आम्ही पूर्णवेळ प्रत्यक्ष भाजीपाल्याच्या बागा फूलवून देण्याचे काम करत आहेत. या विषयी आम्ही वेगवेगळे प्रयोग करून पाहतो. ते विविध ठिकाणी रूजवून पाहतो. त्यातीलच एक प्रयोग आपल्यासाठी देत आहोत.

बाजारात सध्या कंपोस्टर यंत्राची धूम आहे. घरच्या कचर्याचे कंपोस्टींग हे गरजेचेच आहे. ते प्रत्येकाने आपले कर्तव्य म्हणून पार पाडलेच पाहिजे. पण बाजारातील कंपोस्टर हे फक्त हिरव्या कचर्याचे खतात रूंपातर म्हणजेच त्याचे व्यवस्थापन करणेसाठी उपलब्ध आहेत. आम्ही याही पूर्वी गच्चीवरची बागेने All in one Waste composter – Devil Digester विकसीत केला आहे.

त्याचीच नवीन आवृत्ती म्हणजे “ग्रोव्हर कम कंपोस्टर” आम्ही विकसीत केला आहे. बाजारातील कंपोस्टरच्या किमती एवढा आहे. त्यात आपण रोजचा कचरा डंम्प करू शकता. तसेच त्यात कंपोस्टींग करता करता त्यात पालेभाजी, फळभाजी (वांगी, टोमॅटो, मिरची) वेलवर्गीय व एकादे वर्षायु झाड उगवू शकता. ( उदाः शेवगा, पपई) हा २०० लिटर क्षमतेचा ड्रम असून त्याला ५२ कप्पे करण्यात आले आहेत.

त्यात आपण सलाडसाठी उपयुक्त अशा भारतीय व विदेशी पालेभाज्यांची लागवड करू शकता. प्रत्येकी ५ किंवा १० कप्प्यात आपण एक भाजी या प्रमाणे १० प्रकारच्या भाज्या लागवड करू शकता. वरील भागात वर्षायु झाड लागवड करू शकता. तसेच उर्वरीत २ कप्प्यात वेलवर्गीय बियांची लागवड करू शकता.

कसे काम करते…. या ड्रमला बाहेरील बाजूस कपाच्या आकाराचे ५२ कप्पे केले असून त्यात ते चौफेर आहेत.

वरील बाजू कडून म्हणजे ड्रमच्या मधोमध एक पाईप दिलेला असून त्यात रोजचे खरकटे अन्न, हिरवा कचरा आपण त्यात टाकू शकता. तळाशी त्याला छिद्र दिलेले असून त्यातून पाण्याचा निचरा होतो. निचरा होणारे पाणी पुन्हा वापरू शकता. यात उत्तम प्रकारे यात पालेभाज्यांची निर्मिती होते.

याला चौफेर उन्हाची गरज असते. ते आपण बाल्कनीत, टेरेस व अंगणात मधोमध ठेवू शकता. यात गांडूळ सोडलेली असल्यामुळे कंपोस्टींगचे ते खत बनवतात. व तेच खत रोपांना पुरवतात.

आपल्याला “ग्रोव्हर कम कंपोस्टर” पहावयाचा असल्यास नक्कीच आमच्या बागेला भेट देवू शकता.

गच्चीवरची बाग, संदीप चव्हाण, नाशिक.

www.gacchivarchibaug.in

गच्चीवरची बाग updates साठी गच्चीवरची बाग नाशिक page like करा ..

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


How to care Jasmine 

671360 copy copy.jpg

How to care Jasmine?

मोगर्याची काळजी कशी घ्याल ?

या वर्षी वाढलेल्या तापमानाचा पारा व लांबलेला उन्हाळा यामुळे प्रत्येकाच्याच दारी मोगरा छानपैकी फुलला. त्यामुळे त्याला पुढील वर्षीपण तशाच कळ्याचा साज यावा असे वाटत असेल तर काय काळजी घ्याला. पण पावसाळयाच्या तोंडावर मोगर्याला कळ्या येत आहेतच. पण या कळ्या आकाराने लहान झाल्या आहेत.

थोडक्यात त्याचा मोसम आता संपला… मोगर्याला फूल येऊन गेली तर आपण त्याला आहे तसा पुढील वर्षासाठी सोडून देतो. पण त्याची टप्प्या- टप्प्यावर काळजी घेणे गरजेचे असते.

  • मोगर्याला फूल येऊन गेलीत की कळ्याचा आकार लहान झाला असेल किंवा या वर्षी फूलंच आली नसतील तर आता त्याची हार्ड कंटीग करणे गरजेचे आहे. हार्ड कंटींग म्हणजे त्यास बुंध्यापासून १ ते दीड फूट उंचीवर झाटणी करून घ्या… म्हणजे पावसाळ्यात त्यास फूटवा फूटून त्यास छान पर्णसंभार तयार होईल.
  • पाऊसात थोडाफार ताण पडला तरी मोगर्याला पाणी देवू नका… साधारण नोव्हेंबर च्या सुमारास त्यास हलकी कंटीग करा… हलकी कंटीग म्हणजे वाढलेला मोगर्याची शेंड्याकडून सहा ते नऊ इंच कापणी करावी.
  • मोगर्याला पावसाळ्यात लेंडीखत, शेणखत पूरवा…
  • शक्य झाल्यास त्यात मिरचीचे रोपे लावा… मोगरा व मिरची ही चांगले वाढतात. म्हणजे मोगर्याला फूल येण्यास अवकाश असल्यामुळे मिरचीली मिरच्या भरपूर लागतात. तर मोगर्याला उन्हाळ्यात भरपूर फूले येतात.
  • मोगर्याचे कंटीग करतांना काळजी घ्या.. पाऊस तास दोन तास थांबेल याचा अंदाज घेवून मोगर्याची कंटीग करा. कंटीग म्हणजे फांदीला तिरपा छाट द्यावा. म्हणजे पावसाचे पाणी त्यावर संग्रह होणार नाही.
  • कुंडी रिपॅटीग करावयाची असल्यास त्यास फेब्रुवारीपर्यंत अनुकुल कालावधी असतो.
  • जुन्या मोगर्यावर पांढरी डाग असलेली, जूनाट झालेली, रट झालेली पाने, काढून टाकावीत. म्हणजे त्यांची जागा नवी पालवी घेते.
  • एखादा वठलेला, वाढ होत नसलेला मोगरा असेन त्यास फेब्रुवारी मधे निपर्ण करावा. निपर्ण म्हणजे त्याची सगळी पाने काढून टाकावी. फक्त काड्या ठेवाव्यात.
  • बाकी पावसाळ्यात वेगवेगळी फवारणी करत राहवी.
  • मोगर्यात मोगरा, बट मोगरा, मदनबाण, वेली मोगरा असे प्रकार असतात.
  • सध्या नर्सरीमधे बारमाही मोगरा येतो. या सर्वांना वर सांगितल्या प्रमाणे काळजी घेता येते.

गच्चीवरची बाग, संदीप चव्हाण, नाशिक. 9850569644 / 8087475242

http://www.gacchivarchibaug.in

cc tmak COVER.jpg

पुस्तक रूपात घरबसल्या अनुभवा, गच्चीवरची बाग कार्यशाळा स्वलिखीत, स्वअनुभवीत, स्वः चिंतीत असलेल्या बागबगीचा, आरोग्य, पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन संदर्भातील मोजक्या समर्पक शव्दातीत, मराठी- हिंदी भाषेतील डोळे उघडणार्या व कृतीला प्रवृत्त करणार्या ६३६ बोधपर वाक्यांचा संग्रह असलेले तुम्हाला माहित आहे का? पुस्तक. फक्त २०० रू. ( पोस्ट खर्चासहित)

पुस्तक माहिती- (PDF Download)पुस्तक माहिती (Video)Online खरेदीसाठी लिंक पहा..

http://www.gacchivarchibaug.in/tumhala-mahit-aahe-ka.html

पुस्तकाबद्दलची या पूर्वी प्रकाशीत झालेली माहिती वाचा…टीपः अशाच टीप्स वाचण्यासाठी व्हाट्स अप करा… ९८५०५६९६४४

गच्चीवरची बाग updates साठी गच्चीवरची बाग नाशिक page like करा .. link https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


How, When & why Shade Covering to garden…

Copy of DSCN9553 copy copy.jpg

How, When & why Shade Covering to garden…by Gacchivarchi Baug, Nashik

बाग म्हटली की तिची आपण हर तर्हेने काळजी घेतो. साहजिक आहे. लहान बाळ जेवढे लहान असते. तेवढे त्याला नजरेआड न होता त्यांचा सांभाळ करत असतो. तशीच बाग असते. थोड्या, थोड्या प्रयत्नांचे, काळजीचे, वेळेचे आपण सिचंन करत असतो. खर तर यातूनच बाग फूलत असते. पण कधी कधी काळजी “सर चढके बोलती है” असाही काही प्रकार घडतो. हा प्रकार बरेचदा बागेला शेड तयार करण्याचा असतो. झाडांना उन लागू नये अथवा पावसाचे जास्त पाणी पडून बागेचे नुकसान अथवा बागेतील माती बाहू नये अथवा पावसामुळे झाडं झोडपून जावू नये या काळजीतून हे होत असते. पण बागेला शेड कधी असावे कोणत्या प्रकारचे असावे, त्याचा कालावधी काय असावा, त्याची माहिती करून घेणे गरजेचे असते…

बागेला प्रकाश पाझरणारे transperant (लाईट वेट) पत्रांची, लोखंडी पत्रांची शेड कधीही करू नये. आपल्याकडे जेवढी उपलब्ध जागा असेन त्याचे विचारपूर्वक नियोजन करून लाईट वेट पत्रांची शेड करावी. ति पण फक्त उन पावसात आपल्याला थोडावेळ बसणे किंवा उभे राहण्यासाठी… (उभे टाकणे हा उस्माणाबादचा शब्द आहे), झोपाळा असेन अशाच ठिकाणी किंवा जास्तीत जास्त कपडे वाळत टाकण्यासाठी करावी. तिही अशंता असावी .. ना की झाडांच्या संरक्षणासाठी…

अशा पत्रांच्या शेड मधून भलेही प्रकाश येईल पण तो काही निवडक झाडांसाठीच उपयोगाचा असतो. पण तोही ही सदासर्वकाळ अशा प्रकाशात झाडांना ठेवणेही त्यांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने चूकीचे आहे. कारण प्रकाश व उन यात टोकाचा फरक आहे. प्रकाशात येणारी झाडे साधारण ही रंगीबेरंगी पानांची असतात. पण त्यांनाही स्वतःचे अन्न तयार करण्यासाठी ऊनांची गरज असतेच. पालेभाज्यांनाही पार्शल शेड अर्थातच दोन ते तीन तास उन लागते. तर फळभाज्या, कंदमुळांना पूर्णवेळ उन्हांची गरज असते. कारण त्यांना स्वतःचे म्हणजे पानांचे अन्न तयार करून इतरांचे (फळ व कंदमुळांचे) अन्न तयार करावयाचे असतात.

काही मंडळी स्वतःहून किंवा सल्ला घेवून बागेच्या चारही बाजूने, गरम हवेपासून बागेचे संरक्षण होण्यासाठी पत्रांचा अडोसा लावतात. तेही… चूकीचे आहे. आपल्या बागेत हवा फिरत नसेल तर बाग टप्प्या टप्प्याने रोगांना बळी पडते यात हमखास व्हाईट मिलीबग किंवा व्हाईट फ्लाय यांचा समावेश असतो. शक्यतो बाग ही खूली ठेवा…म्हणजे हवा खेळती राहिन व बाग निरोगी व तजेलदार दिसू लागेल.

बागेला शेड, अडोसा आवश्यक करावा. पण ती हिरव्या सच्छिद्र कापडीची असावी ति पण अगदी दाट म्हणजे ३० टक्के उन येईन अशी नाही तर ७० टक्के उन येईन अशी असावी. दाट कापडाचे शेड केल्यासही हवा खेळणे बंद होते. झाडांची वाढ मंदावते व बाग रोगाला बळीसुध्दा पडते.

हे शेड माहे १ मार्च ते ३० जून ( पाऊस सुरू होई पर्यंत) असू द्यावे. कारण उन्हाळा सुरू झालेला असतो. दोन वेळेस पाणी देवूनही बागेला पाण्याची कमतरता जाणवते कारण प्रखर उन्हामुळे वाढणारे तापमान हे झाडांना मारक ठरते. हे कापड बागेच्या चारही दिशांना तुम्ही लावू शकता. पण बाराही महिने नसावे याची काळजी घ्यावी.

अधिक पावसामुळे माती वाहून जात नाही. हो फक्त आपण कुंडीच्या, वाफ्याच्या घशा पर्यंत शिगोशिग माती भरली असेन तर ती बाहेर पडते. त्यात पाणीही साचते. पण आपण गच्चीवरची बाग तंत्राने ( नारळशेंड्या, पालापाचोळा व २० टक्के माती) कुंडी वाफा भरला असेन तर एक कणही माती वाहून जात नाही. उलट पाण्याची जिरवण्याची क्षमता काहीपटीनी वाढते.

शेड करावे असल्यास खूप काही खर्चाची गरज नसते. बरीच मंडळी आता सारेच काही कायमस्वरूपी, चिरस्थाळी, निरंतरतेच्या, टिकावूनपणाच्या आवेशात येऊन भल्यामोठ्या खर्चाचे व मजबूतीचे शेड तयार करतात. शेड हे कमी खर्चात तयारकरता येते. आपल्याला आवश्यक असलेल्या चारही बाजूना ब्रॅकेट पाईप अथवा एल शेप अंगेल भिंतीच्या कडेला ठोकून घ्यावेत( प्लिंप्थ वालचा बेस म्हणून वापर करू नये) चारही बाजूने जी. आय तार जी हार्डेवेअर मधे विकत मिळते. तिसुध्दा अगदी जाड नसावी. कारण पिळ देतांना ती तुटण्याची शक्यता अधिक असते. तर मध्यम गेजची घ्यावी. तिला चारही लोखंडी पाईपला अथवा अंगेलला लावू घ्यावी. थोडक्यात ताण तयार करून द्यावा. व त्यामधे आडवे उभे दिशेने काही तारांचा अथवा काथ्यांचा मंडप तयार करावा.

असा मंडप जून ते फेब्रुवारी पर्यंत वेल वाढवण्यासाठी उपयोगात येतो. व मार्च ते मे पर्यंत हिरवे कापड टाकण्यासाठी उपयोगात येतो. मंडपाची किंवा अशा शेडची उंची ही आपण टाचा उंचावून एक हात वर करून जेवढी उंच जाईल तेवढीच त्याची उंची असावी. या पेक्षा अधिकच्या उंचीवर मंडप अथवा हिरव्या कापडाचे शेड केल्यास त्याचा उपयोग करतांना स्टूलची गरज लागते. व स्टूलवर उभे राहून काम केल्यास अपघाताची शक्यता वाढते. या सार्यांचा सारासार विचार करून शेड अथवा मंडपाची आखणी, बांधणी करावी.

लेख आवडल्यास नक्कीच आमच्या नावासाहित व संकेत स्थळासहित पुढे पाठवा. काही माहिती हवी असल्यास फोन करा.

गच्चीवरची बाग, संदीप चव्हाण, नाशिक. www.gacchivarchibaug.in

9850569644 / 8087475242

गच्चीवरची बाग updates साठी गच्चीवरची बाग नाशिक page like करा .. link https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


How to care terrace garden in rainy season

vertical garden 1 1 (18)

How to care terrace garden in rainy season by गच्चीवरची बाग, नाशिक.

पावसाळ्यात गच्चीवरची बागेची विशेष तर्हेने घ्यावयाची काळजी…

टेरेसवर आपण बाग फुलवली असल्यास पावसाळ्यात विशेष तर्हेने काळजी घेणे गरजेचे असते.

  • टेरेस नेहमी स्वच्छ ठेवा, शक्यतो खराट्याने झाडून घ्या. टेरेसवर पडलेल्या पालापाचोळा हा एक गोळा करून पोत्यात अथवा बादलीत किंवा झाडाच्या मुळांशी टाका.
  • टेरेसवर काही ठिकाणी पाणी थोडेफार साचत असल्यास जमेल तसे पाणी खराट्याने काढून टाका.
  • जेथून पाणी वाहून जाते तो पाईप, अथवा ति जागा स्वच्छ, विना अडथळाअसावी याची काळजी घ्यावी. तेथील आजू बाजूला असलेल्या रोपांच्या पिशव्या, कुंड्या बाजूला करून घ्या.
  • बरेचदा जेथे कुंड्या, वाफे नसतात तेथे उन्हाळात टेरेसवरील सिमेंटला पापडी येण्याची शक्यता असते. अशा वेळेस त्या ठिकाणीची वाळी, सिमेंटची पापडी काढून टाका. त्यात कोरडे व्हाईट सिमेंट टाका. त्यावर टोपली ठेवून द्या म्हणजे पाऊस आला तरी त्यास नुकसान न पोहचता वाळून कडक होऊ शकते.
  • सात आठ दिवस सलग रिमझिम पाऊस येत असल्यास टेरेस वर शेवाळ येण्याची सुरवात असते. यावरून पाय घसरून पडण्याची शक्यता असते. अशा ठिकाणी जाड मिठ टाकावे. नंतर खराट्याने झाडून घ्यावे.
  • गच्चीवरील झाडांवर, रोपांवर या काळात पाने खाणार्या अळीचे प्रमाण वाढते. अशा वेळेस पावसाची उगडीप झाल्यानंतर उग्रवासाचे पदार्थाचे पाणी टाकून फवारणी करावी. उदाः जिवामृत पाणी, गोमुत्र पाणी, मिठ पाणी, तंबाखू पाणी, ताक पाणी, चूना पाणी यांची फवारणी करावी.
  • निरक्षण शक्ती वाढवावी. निरिक्षणात आलेल्या अळ्या या वेचून फेकून द्याव्यात. गोगलगायीचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता असते अशा वेळेस त्या वेचून फेकून द्या किंवा त्यावर तंबाखू पावडर टाकावी.
  • उन्हाळ्यात उन्हापासून बचावासाठी हिरवे कापड लावले असल्यास ते काढून टाका. बागेत हवा खेळती राहू द्या. कारण बागेत हवा खेळती नसेल तर कीड वाढण्याची शक्यता असते.
  • कुंड्यामधे पाणी साचत असल्यास कुंड्याचे खालील छिद्र ही मोठी करावीत अथवा लोखंडी सळई टाकून कुंडीत तळाशी साचलेला गाळ काढून टाकावा म्हणजे अधिकच्या पाण्याचा निचरा होईल.
  • कुठे पाणी साठत असल्यास ते उपडे करून ठेवावेत म्हणजे डासांची निर्मीती होणार नाही.
  • वेलवर्गीय बियांची लागवड केली असल्यास वेळेतच त्यास मंडप तयार करा त्यास दिशा द्या. म्हणजे वेलाचा गुंता व पसारा हा आटोपशीर असेन.
  • किचन वेस्ट कंपोस्टींग करत असाल तर त्यात पावसाचे पाणी जाणार नाही याची काळजी घ्या.
  • कुंड्यामधून माती ओव्हरफ्लो होत असेन तर मूठ-मूठ भर माती काढून ति दुसरीकडे संग्रहीत करा.
  • नव्या बियाणं लागवड करा. १० ते १५ दिवसात उगवल्या नाहीत तर नवीन लागवड करा.
  • वाफा किंवा कुंडीच्या बाहेर आलेली गांडूळे ही पुन्हा वेचून तेथेच टाका.
  • पावसाळ्यात कुंड्यामधील जास्तीचे पाणी वाहून जाते त्यासोबत पाण्यात खत व इतर द्रव्येही वाहून जातात. अशा वेळेस शक्य असल्यास हे पाणी संग्रहीत करा. पाऊस लांबणीवर पडला तर हे पाणी पुन्हा झाडांना देता येते.

गच्चीवरची बाग, नाशिक. संदीप चव्हाण,

9850569644 / 8087475242

http://www.gacchivarchibaug.in

IMG_20190301_155819_761

जाहिरात: उपलब्ध जागा, उपलब्ध वस्तू व उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा वापर करून घरच्या घरी विषमुक्त भाजीपाला पिकवा. गच्चीवरची बाग पुस्तक (व्दितीय आवृत्ती)
घरपोहोच by post 240/-
WTS app 9850569644 / 8087475242

http://www.gacchivarchibaug.in/gacchivarchi-baug.html

गच्चीवरची बाग updates साठी गच्चीवरची बाग नाशिक page like करा .. link

https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


लेखः ५/३९ गच्चीवरची बाग G2G, (V:2, E:1) पुस्तक

सदर लेख लोकसत्ता- चतुरंग पुरवणीत प्रकाशीत झाला आहे. जवळपास ३९ लेखांची लेखमाला प्रकाशीत झाली आहे. बाग प्रेमीसाठी सादर करत आहे.

4 (9).jpg५) गच्ची/गॅलरीतील बाग

५) गच्ची/गॅलरीतील बाग५) गच्ची/गॅलरीतील बाग

बाग फुलवण्यासाठी टेरेस हा सर्वोत्तम पर्याय आहे. स्वच्छ ऊन, स्वच्छ वारा व ऐसपस जागा, निवांतपणा ही टेरेसची वैशिष्टय़े असतात. टेरेसवर प्रतिकूल परिस्थिती (कडक ऊन, उष्ण वारा, माती नाही) असली तर ती नियंत्रित नक्की असते. टेरेसचे वॉटर प्रूफिंग केले असेल तर खबरदारी म्हणून ५०० मायक्रॉनचा प्लॅस्टिक पेपर सर्वात तळाशी वापरून, त्यावर सरळच्या सरळ लांब विटाचे वाफे साकारता येतात. टेरेसचे बांधकाम थोडे जुने किंवा गळतीची शक्यता वाटल्यास टेरेसवर १ इंच जाडीचा सिमेंट काँक्रीटचा थर द्यावा. त्यावर विटा रचाव्यात व त्यावर प्लॅस्टिक पेपर अंथरून विटांचे वाफे तयार करावेत.

टेरेसप्रमाणे फ्लॅटच्या बाल्कनी/गॅलरीत अशी बाग फुलवता येईल. अगदी ५ बाय १० इतकी जागा असेल तरी चालते. अशा जागेच्या नियोजनासाठी शक्य असल्यास लोखंडी पायऱ्यांची मांडणी करून घ्यावी. प्रत्येक पायरी ही ८ इंच रुंदीची असली तरी चालते. २ फुटांच्या रुंदीच्या मांडणीत ८ इंचाच्या ३ पायऱ्या करता येतात. येथे आयताकृती/सपाट बुडाच्या मातीच्या, प्लॅस्टिकच्या कुंडय़ा किंवा नर्सरी बॅगही रचून ठेवता येतात.

बाल्कनी/गॅलरीला सुरक्षा म्हणून लोखंडी ग्रिल लावता येते. याचाही कल्पकतेने वापर करून कुंडय़ा ठेवण्यासाठी पायरी किंवा कुंडी बसेल अशी गोल रिंग करून घ्यावी. कुंडय़ा, पिशव्या हलवताना सहजपणा येतो.

गच्चीवरची बाग, संदीप चव्हाण, नाशिक.

आपल्याला लेख आवडल्यास नक्कीच लाईक, शेअर करा.. आमच्या पर्यावरण कार्याचा, नावाचा उल्लेख करावा. ही विनंती…

व्हिडीओ पहाः देशी गाय-गच्चीवरची बाग नाशिक

============================================================================

टीपः १) सदर लेख लोकसत्ता- चतुरंग पुरवणीत पूर्व प्रकाशीत झाला आहे. जवळपास ३९ लेखांची लेखमाला प्रकाशीत झाली आहे. सदर लेखमालेचे पुस्तक रूपात (Version 2, Edition 1) प्रकाशीत करणेकामी सर्वप्रकारचे प्रकाशन संस्कार पूर्ण झाले आहेत. पंरतू पैशाअभावी पुस्तक प्रकाशीत करणे अडचणीचे आहे. पर्यावरण हेतूसाठी काही आर्थिक मदत करू इच्छित असल्यास आपले स्वागत आहे. आपले नाव आर्थिकमदत म्हणून पुस्तकात प्रकाशीत केले जाईल.. (आमची कोणतीही संस्था नाही. हे व्यक्तिगत व कौटुंबिक पातळीवर पर्यावरण संवर्धनाचे काम चालू आहे)

२) सद्य स्थितीत गच्चीवरची बाग (Version-1, Edition 2)- व्दितीय आवृत्ती हे पुस्तक विक्रीसाठी उपलब्ध आहे. लोकसत्ता -चुंतुरंग पुरवणीत प्रकाशीत केलेले लेख हे ग.बा. २०१३ आवृत्तीपेक्षा वेगळया स्वरूपाची मांडणी केली आहे.

गच्चीवरची बाग, संदीप चव्हाण, नाशिक.

http://www.gacchivarchibaug.in

Email: sandeepkchavan79@gmail.com

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


How to grow garden…

Picture  with name 44.jpg

बाग कशी फुलवावी…

बाग म्हटली की त्यासाठी जागा, रोप फुलवण्यासाठी कुंड्या व भरण पोषणासाठी साहित्य हे गरजेचे असते.

बरेचदा आपण ते सारेच खर्चिक बाब म्हणून ते टाळत असतो. पण म्हणतात ना.. इच्छा तेथे मार्ग.. उपलब्ध जागेत, उपलब्ध वस्तूत व उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनात फुलांची, शोभेच्या झाडांची अगदी भाजीपाल्याची बाग फुलवता येते. बाजारात कुंड्याचे असंख्य प्रकारात म्हणजे सिमेंट, माती, प्लास्टिक, बॅग्ज स्वरूपात उपलब्ध आहेत.

तसेच विविध आकारात गोल, चौकोनी, आयताकृती, लांबोळक्या स्वरूपात उपलब्ध होतात. जागेच्या उपलब्धतेनुसार हॅंगीग, भिंतीवर(व्हर्टीकल) मांडणी करता येईल यानुसारही उपलब्ध होतात. कुंड्यासाठी खत, कोकोपीठही उपलब्ध असते. यापैकी आपण निवड करता येते.

पण ही झाली खर्चिक बाब. खर्च जरूर करावा पण गरजेनुसार, आवडीनुसार. पण कमी खर्चातही आपल्याला सहजतेने उपलब्ध जागेनुसार घरात, घराच्या आवतीभोवती. विंडो ग्रील, हालच्या खिडकीत, किचन समोरील खिडकी, पायरी, टेबल यावर सुध्दा बाग फुलवता येते.

कुंड्या म्हणून शितपेयाची बाटली, दुधाची पिशवी, लेडीज पर्स, नारळाची कंरवटी, छोट्या नर्सरी बॅग्ज अगदी जे जे मिळेत की ज्यात बिया, रोपं रूजतील वाढतील, अशा साहित्याचा कल्पकतेने वापर करता येतो. शेवटी कुंडीतील रोप हे किती सुंदर वाढलय, हिरवगार आहे यावरून कुंडीची शोभा वाढते.

बरेचदा माती, खत कुठुन आणावयाचे हा प्रश्न असतो. अगदी शुन्य मातीतही आपण बाग फुलवू शकतो. पण त्यासाठी आपल्याला थोड्या पेशन्सची, धिराची गरज असते. माती थोडीफार म्हणजे कुंडीच्या आकारमानाच्या २० टक्के माती उपलब्ध असेन तरी चालते. माती ही शक्यतो लाल रंगाची असावी. काळी माती असेन तर त्यात मुरूम, लाल माती, वाळू मिश्त्रीत करता येते.

कुंडी कशी भरावीः एक फूट उंचीची कुंडी कशी भरावी यासाठी पुढील प्रमाणे प्रमाण देत आहे. ते कुंडीच्या उंचीनुसार बदलू शकतो. कुंडीला खाली तळाशी पाण्याचा निचरा होण्यासाठी भोकं असावीत. त्यावर नारळाच्या शेंड्याच्या चार इंचाचा थर द्यावा, त्यावर वाळवलेले किचन वेस्ट (प्रि-कुक्ड म्हणजे भाज्याची सालं, काड्या), पालापाचोळा यांचा आठ इंच थर द्यावा. त्यावर खत मिश्त्रीत मातीचा दोन इंच थर टाकावा. एकादे झाडं लावावयाचे असल्यास कुंडी दिलेल्या प्रमाणे अर्धी भरून त्यात हुंडीतील झाडं मधोमध लावावे त्याभोवती सुका कचरा भरून वरून २ इंच मातीचा थर दयाव. पाणी मोजके द्यावे, पाणी जास्त दिल्याने कुंडीतील आवश्यक घटक वाहून जातात.

कालांतराने कुंडीतील झाडं रिपोटींग करण्याची गरज असते. वरील प्रमाणे भरलेल्या कुंडीतील माती ही भुसभूशीत, रवाळ, वजनाला हलकी पण उत्पादक असते. याच मातीचा पुन्हा वापर करून आपण दोन ते तीन कुंड्या पून्हा वरील प्रमाणे भरू शकतो.

बागेसाठी खत म्हणून घरच्या घरी कंपोस्टींग करता येते. आपल्याकडे कचरा किती निर्माण होतो, त्यासाठी जागा किती उपलब्ध आहे. यानुसारही बाजारात किंवा घरच्या घरी कंपोस्टीग सेटअप तयार करता येतात. अगदी माठ, जूनी बादली, टब, कापडी पिशवी, बास्केट ही वापरता येते. फक्त त्याचं विज्ञान, त्यामागील तंत्र, मंत्र शिकून शिकून घेणं गरजेचे आहे. अगदीच जमलं नाही तर त्याला वाळवून कुंडयामधे भरण पोषण म्हणून त्याचा वापर करता येतो.

आपल्याला जसे नास्ता, जेवणात विविध प्रकारचे घटक लागतात. तसेच झाडांना पोषणासाठी केवळ एकच प्रकारचे खत वापरून चालत नाही. त्यातही विविधता असावी, उदाः शेणखत, गांडूळखत, लिंबोळी खत, राख, खरकटे पाणी, गोमुत्र, जिवामृत, खरकट्या अन्नाचे फंरमेंट केलेले पाणी अशी विविधता आपल्याला साधता येते.

आणल्या कुंड्या, भरली माती व खत की झाडे जगतात असे मुळीच नाही. आपल्याला त्यासाठी अभ्यासाची गरज असते. त्यासाठी अनुभवी लोकांशी बोलावं, इंटरनेटवरही मराठीतही बरीच माहिती, युट्यूबवर व्हीडीओ उपलब्ध आहेत. हा अभ्यास रोज थोडा थोडा करावा व त्याला सरावाची जोड दिल्यास आपल्याला बाग फुलवता येते. यातील महत्वाचे शिकण्याचे का असा प्रश्न स्वतःला विचारावा, उदाः एकादे झाडं चांगले का वाढले, अचानक का पिवळे पडेले, पाणी जास्त झाले की कमी झाले. झाडांना उन, सावली किती आवश्यक आहे. असे प्रश्न विचारल्यास घरात थोडी चर्चा केल्यास त्यातून स्वतःला बरेच काही शिकता येते. एकादे झाडं, हे कशापासून उगवतं म्हणजे बियापासून, फांद्यापासून की कंदापासून याचाही अभ्यास गरजेचा असतो. अर्थात तो रोजच्या निरीक्षणातून आपल्याला साध्य होतो.

बागेची निगा राखण्यासाठी मी रासायनिक खतांचा, फवारणीचा वापर शक्यतो टाळावा. त्यासाठी आपल्या पारंपरिक उग्र वासाच्या पदार्थापासून कीड नियंत्रक तयार करेन, उदाः दही पाणी, लसून पेस्ट पाणी, हिंग पाणी, गोमुत्र पाणी याची फवारणी ही दर सात ते पंधरा दिवसांनी करावी. म्हणजे कीड ही दूर राहते. अगदीच जमले नाही तर हातात धरता येईल अशा एक लिटरच्या पंपात पाण्याचा फवारणी केली तरी झाडे ही धूळमुक्त होतात. त्यांची प्रकाश संश्लेषंणाची प्रक्रीया उत्तम होते. झाडे ही स्वतःचे अन्न स्वतःत तयार करतात. व झाडे निरोगी राहण्यास मदत होते.

घरात, खिडकीत छोटं छोटं झाडं लागवड करता येतात. त्यात शोभेची झाडे, निवडूंग कमी पाणी, कमी सुर्यप्रकाश, यावर जगणारी, प्राणवायू देणारी झाडे निवड करता येतात. दोन महिने फुलं देणारी फुलं झाडं तसेच घच्या घरी, कोथंबिर, मेथी, पुदीना, अळूची पाने अशी सहज येणारी पालेभाजी लागवड करता येते.

झाडांच्या सहवासात वेळ जातो. डोळ्यांना सुखवतं, मन शांती देतं, थकवा घालवत. समाधान पावतं. निसर्गाच्या सानिध्यात, सहवासात बरच काही शिकता येते. आपल्याला छोट्याश्या प्रयत्नांनी वाढत्या प्रदुर्षणावर मात करता येते.

=============================================================

IMG_20181114_190053_227

पालापाचोळा, किचन वेस्ट, चला फुलवूया बगीचा बेस्ट. घरच्या घरी फुलवा भाजीपाल्याचा मळा… घरच्या घरी भाजीपाल्याची बाग फुलवण्यासाठी वाचणीय, उपयुक्त, संग्रही ठेवावं, वाढदिवसाला भेट द्यावी अशी गच्चीवरची बाग पुस्तिका… २४० रू. बाय पोस्ट घरपोहोच… 9850569644

============================================================

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक.

www.gacchivarchibaug.in 9850569644 /808747524

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.

लेखावरून १५ जून १९ रोजी प्रकाशीत झालेली बातमी…

4 FB sakal news 15 06 19 edited.jpg


Smart City: Swachmev Jayate

वाढते शहरीकरण व दाट लोकवस्तीमुळे कचर्याची समस्या गंभीर होत चालली आहे. कचरा ही निरोपयोगी, त्याज्य, अपायकारक व गंभीर बाब आहे व त्याचा व आमचा काडीमात्र काहीही संबध नाही असं काही नागरिक समजतात. कचरा ऊचलणे, त्याची विल्हेवाट, व्यवस्थापन ही प्रशासनाची जाबाबदारी आहे असे समजून नागरिक यातून आपली जबाबदारी झटकून घेतात. कचरा ही आरोग्याशी संबधीत बाब असल्यामुळे व कल्याणकारी राज्य, प्रशासनाची ची जबाबदारी असल्यामुळे त्यावर वेगवेगळे उपाय योजले जातात. यातील सर्वात लोकप्रिय उपाय म्हणजे घराघरातून कचरा गोळा करणे, तो वाहून नेणे व कुठेतरी एकत्र टाकून देणे, त्यासाठी नागरिकांनी भरलेल्या कराचा मोठा ”अ[न]र्थ” आहे. [खर्च केला जातो.] पण खरी समस्या येथेच आहे. कचरा विक्रेंद्रीत पध्दतीने त्याचे व्यवस्थापन झाले पाहिजे. विक्रेंद्रीकरण म्हणजे काय तर कचरा आहे तेथेच त्याची व्यवस्था लावणे, व्यवस्था व विल्हेवाट ही दोन वेगवेगळया संकल्पना आहेत. विल्हेवाटीपेक्षा व्यवस्थापन हे सहज सोपे, कमी कालावधीत परिणाम देणारे असते. कचरा हा विविध प्रकारचा असतो. सर्वसामान्यपणे कचरा सुका ओला, जैविक अजैविक, असे प्रकार पडतात. ज्याला भंगारात पुर्नविक्रीचे मुल्य असते तो विकला जातो. पण ज्या कचर्याला मुल्य नसते ते फेकले जाते. वाढत्या शहरीकरणामुळे निर्माण होणारी कचर्याची समस्या विचारात घेवूनच ”गच्चीवरची बाग” या सामाजिक उपक्रमाने पर्यावरण संवर्धनासाठी एक सृजनशील पाऊल उचलेले आहे. अर्थात लोकांना केवळ त्याचे खत करा असे न सांगता जैविक कचर्याचा विषमुक्त भाजीपाला निर्मीतीसाठी वापर करणे असे सांगणे, त्यासाठी प्रेरीत करणे हे खरे आनंददायी, लोकसहभाग देणारे व परिणामकारक असा उपक्रम आहे.

गच्चीवरची बाग या उपक्रमात उपलब्ध जागा, उपलब्ध वस्तू व उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोतांचा वापर केला जातो. त्यासाठी प्रेरीत केले जाते. वाढत्या शहरीकरणामुळे निसर्गाला बाजूला सारत मानव वस्ती दाटू लागली. त्यामुळे निसर्ग हा परिघावर लोटला गेला. त्यात जागेचा अभाव आलाच. पण झाडांना जगण्यासाठी हवा, पाणी, प्रकाश यांची गरज असतेच. ती आपण माणूस म्हणून शोधू शकतो किवां शहरातही ती उपलब्ध होतेच. याचा विचार केला तर आपण घराच्या अवतीभोवती बाग बगीचा सहजपणे जगवता येतो, यात शंका नाही. घर, फ्लॅट, बंगला, इमारती येथे उपलब्ध होणारा सुर्यप्रकाश येणारी जागा आपण बाग फुलवण्यासाठी उपयोगात आणता येते.

उपलब्ध वस्तू म्हणजे ज्या गोष्टीत सहजतेने फेकून देतो त्यात माती, पालापाचोळा भरून बिज रोवता येईल अशी कोणतीही वस्तू, उदाः दूधाची पिशवी, शितपेयाच्या बाटल्या तर माती सिमेंट्च्या कुंड्या पर्यंत वस्तूत आपण बाग फुलवू शकतो. शक्यतो. टाकावू असलेल्या वस्तू भंगारात न देता त्या अंतापर्यंत वापर करणे हे एका अर्थाने प्रदुर्षण रोखण्याची पहिली पायरी आहे. दर वेळेस नवीन वस्तू आणणे म्हणजे त्याची कचरा निर्मीतीत भर पडण्यासारखी आहे. त्यामुळे गच्चीवरची बाग या संकल्पनेत उपलब्ध वस्तूचा वापर करावा.

उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोत.. म्हणजे पालापाचोळा, वाळलेला ग्रीन किचन वेस्ट, नारळाच्या शेंड्या, ऊसाचे चिपाट हा होय. सर्वसाधारण पणे आपण कुंडी किंवा वाफा भरण्यासाठी शंभर टक्के मातीचा व थोड्याफार खताचा वापर केला जातो. त्याने कुंडी जड होते. पण वरील नैसर्गिक स्त्रोतांचा कुंडी वाफा भरण्यासाठी वापर केल्यास त्यातून कचर्याचे सहजतेने व्यवस्थापन होते. अशा पध्दतीने फुलवलेला बाग बगीचा हा अधिक तजेलदार, हिरवागार, टवटवीत तर असतोच पण त्यात येणारी फळे, फुले, भाजीपाला हा रासायनिक शेतीतील उत्पन्नापेक्षा अधिक चवदार व सत्वयुक्त असतो.

अशी गच्चीवरची बागेची संकल्पना असली तर शहरी परसाबाग म्हणूनही ती अंमलात आणता येते. सामाजिक, आर्थिक, पर्यावरणीय, सांस्कृतिक अभिसरण घडवून आणणारी ही संकल्पना सर्वदूर पसरावी यासाठी प्रयत्नरत आहे. इच्छुकांना फक्त फोनवर निशुल्क मार्गदर्शनाची सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. जेणेकरून लोकांनी ही स्वच्छमेव जयते ची चळवळ व्हावी. रसायनमुक्त भाजीपाला, निसर्ग निर्माण करावा या सदिच्छेसह.

लेखक – संदीप चव्हाण, नाशिक. ९८५०५६९६४४, sandeepkchavan79@gmail.com

http://www.gacchivarchibaug.in

You Tube Chaneel पहा..

सदर लेख विकासपीडिया या संकेतस्थळावर पूर्वप्रकाशीत झाला आहे.

वाचकांची प्रतिक्रिया….

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


लेखः ३/३९ गच्चीवरची बाग G2G, (V:2, E:1) पुस्तक

सदर लेख लोकसत्ता- चतुरंग पुरवणीत प्रकाशीत झाला आहे. जवळपास ४० लेखांची लेखमाला प्रकाशीत झाली आहे. बाग प्रेमीसाठी सादर करत आहे.

4 (14).jpg३) उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने.(साधन संपत्तीः)

३) उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने.(साधन संपत्तीः) ३) उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने.(साधन संपत्तीः) ३) उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने.(साधन संपत्तीः) ३) उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने.(साधन संपत्तीः) ३) उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने.(साधन संपत्तीः) ३) उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने.(साधन संपत्तीः) ३) उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने.(साधन संपत्तीः) ३) उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने.(साधन संपत्तीः) उपलब्ध नसíगक संसाधने म्हणजे काय तर घरातील ओला नसíगक/ जैविक कुजणारा कचरा, परिसर व बागेतील सुका पालापाचोळा, नारळाच्या शेंडय़ा..रसवंतीवर मिळणारे उसाचे चिपाड, खरकटे पाणी अर्थात हे वापरावयाचे एक वेगळे व्यवस्थापन विज्ञान तर आहेच पण त्याचे घरच्या घरी उत्तम खतही तयार करता येते.

अर्थात हे खतही विविध प्रकारे व सहज सोप्या-साध्या तंत्रातूनही साध्य करता येते. यातून ‘गारबेज टू गार्डन’ ही संकल्पनाही प्रत्यक्षात उतरवता येते. घरातील कचरा बागेसाठी व बागेतील उत्पन्न घरासाठी अशी चांगली सांगड घालता येते. असा हा बाजार मुक्त पर्यायाचा विचार केल्यास आपली बाग आनंदाने फुलते, बहरते आणि त्याचा हळूहळू परतावा मिळू लागतो.

गच्चीवरची बाग, संदीप चव्हाण, नाशिक.

आपल्याला लेख आवडल्यास नक्कीच लाईक, शेअर करा.. आमच्या पर्यावरण कार्याचा, नावाचा उल्लेख करावा. ही विनंती…

व्हिडीओ पहाःZero waste-City Farming

============================================================================

टीपः १) सदर लेख लोकसत्ता- चतुरंग पुरवणीत पूर्व प्रकाशीत झाला आहे. जवळपास ४० लेखांची लेखमाला प्रकाशीत झाली आहे. सदर लेखमालेचे पुस्तक रूपात (Version 2, Edition 1) प्रकाशीत करणेकामी सर्वप्रकारचे प्रकाशन संस्कार पूर्ण झाले आहेत. पंरतू पैशाअभावी पुस्तक प्रकाशीत करणे अडचणीचे आहे. पर्यावरण हेतूसाठी काही आर्थिक मदत करू इच्छित असल्यास आपले स्वागत आहे. आपले नाव आर्थिकमदत म्हणून पुस्तकात प्रकाशीत केले जाईल.. (आमची कोणतीही संस्था नाही. हे व्यक्तिगत व कौटुंबिक पातळीवर पर्यावरण संवर्धनाचे काम चालू आहे)

२) सद्य स्थितीत गच्चीवरची बाग (Version-1, Edition 2)- व्दितीय आवृत्ती हे पुस्तक विक्रीसाठी उपलब्ध आहे. लोकसत्ता -चुंतुरंग पुरवणीत प्रकाशीत केलेले लेख हे ग.बा. २०१३ आवृत्तीपेक्षा वेगळया स्वरूपाची मांडणी केली आहे.

गच्चीवरची बाग, संदीप चव्हाण, नाशिक.

http://www.gacchivarchibaug.in

Email: sandeepkchavan79@gmail.com

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


one Tree एक झाड…

164500_XL.jpgजागतिक पर्यावरण दिनानिमित्त वनराईत झाडांच्या वाढदिवसा निमित्त पुन्हा पुन्हा आलेल्या वृक्षप्रेंमीसाठी…

एक झाड…

एक झाड लावू त्या दूरच्या वनराईत

देवू त्याला पाणी, देवू त्याला खत..

करू साजरा त्याचा वाढदिवस

आता दरवर्षीच

त्याला जगवू..त्याला वाढवू,

पून्हा पून्हा भेटू आपण,

त्याच्या काळजीच्या निमित्ताने तरी

देवू उजाळा त्याच्या निमित्ताने आपल्या सोबतच्या क्षणांची, करू उजळणी आठवणीनींची

जरा आपल्या नात्याची,

त्याच्या सावलीत, त्याच्या आंबट गोड फळांच्या चवीने

जपू आयुष्याच्या आठवणी…

कारण…

कारण…

एक झाड तूझ्या माझ्या आठवणीच,

एक झाड आपल्या जूळलेल्या नात्याचं

एक झाड आपण ठरवून जपलेल्या नात्याचं

एक झाड एकमेंकाकडून घेतलेल्या वचनाचं

एक झाड आपल्या पहिल्या वहिल्या प्रेमाचं

एक झाड आपल्या अचानक झालेल्या भेटीचं

एक झाड आपल्या लग्नाचं

एक झाड आपल्या लग्नाच्या पहिल्या वाढदिवसाचं

एक झाड आपल्या घरात आलेल्या सोनपावलांच

एक झाड आपल्या सोन्याचं.. सोनपरिचं

एक झाड आपल्या ठरवून केलेल्या मैत्रीचं

एक झाड आपल्या मित्रांच्या मैत्रीचं

एक झाड आपल्या यारीचं

एक झाड आपल्या यशाचं

एक झाड आपल्या ठरवलेल्या नात्याचं

एक झाड कदाचीत पुन्हा भेटू या वचनाचं

एक झाड फक्त नि फक्त माझं

एक झाड आईच

एक झाड भावाचं

एक झाड बाबांच

एक झाड…तिचं- माझं…

एक झाड त्याचं नि माझं

एक झाड.. बर्याच आठवणींच..

एक झाड सर्वांचच

 

एक झाड न संपणार्या आठवणीचं

एक झाड आपल्या अस्तित्वाचं

एक झाड ….

फक्त झाड लावू, एवढचं नाही…

झाडानं फूलवलेलं आपल नातं

जपू… वाढवू…

देवू त्यालापण आठवणींच पाणी, नि भेटीच खत

करू साजरा त्याचा वाढदिवस दरवर्षी…

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक

 

 

 

 

नातं काहीही असो…

झाडं हे निमित्तमात्र

 

 

 

 

 


Product & Services list…

गच्चीवरची बाग उत्पादने व सेवा यादी…

sandip chavan 5x3

visit us: http://www.gacchivarchibaug.in http://www.organic-vegetable-terrace-garden.com

wts app 9850569644       call 8087475242
अ. क्र. उत्पादने… Product Name Code volume
अ. द्र्व्य संजीवक
जिवामृत Jiwamrut JM Litter
गोमुत्र  Goumutra Gm Litter
वर्मीवॅश Warmivash Wm Litter
आ) कीड नियंत्रक
दशपर्णी Dashparni DS Litter
इ) पुस्तक
गच्चीवरची बाग Gacchivarchi Baug GB E/Book
तुम्हाला माहित आहे का?  Tumhala Mahit Aahe Ka TMAK E/ Book
Organic Vegetable Terrace Garden  E-book
ई)  खत
तंबाखू पावडर Tobacco TOB Kg
शेणखत Cow dunk Manure Sk Kg
१० कंपोस्ट खत Compost Khat Ck Kg
११ गांडूळखत Varmi Compost Gk Kg
१२ निमपेंड Nim cake NP Kg
१३ शेण Cow Dunk CD Kg
१४ राख  Aash AS kg
उ) कंपोस्टीग सेटअप
१५ किचन वेस्ट जिवाणू खत  Composting bio Culture  CBC kg
१६ 3- माठ Earthen Pots EP
१७ विटांचे वाफे 3×3 feet Bricks Composter -single BC-s
१८ विटांचे वाफे 5×5 feet Bricks Composter-double BC-D
१९ डेव्हील डायजेस्टर -ड्रम Devil Digester All In 1 DD Drum
२० ग्रोव्हर प्लस कंपोस्टर ड्रम Grower plus composter G + C Drum
ऊ)  सेवा- services
२१  मार्गदर्शन ( Family) consultancy GC
२२ कार्यशाळा (Group)  Workshop/ seminar WSP
२३ बाग देखभाल Garden Maintenance  GW
२४ बागेला जैविक फवारणी Spraying work SW
२५ कुंड्या पूर्नभरण Pots repotting PR
२६ भाजीपाला प्रकल्प Vegetable Setup VS
अं इतर साहित्य…
२७ भाजीपाला रोपे saplings Sp
२८ लाल माती red soil RS Bag
२९ पालापाचोळा Biomass BM Bag
३० नारळशेंड्या Coconut Coir CC Bag
३१ तांदुळाचे तूस Rise Husk RH Bag
३२ भाजेलेल्या विटा Bricks BC
३३ प्लास्टिक पेपर Plastic Paper  PP
३४ प्लास्टिक ग्रो बॅग्ज्स Plastic grow bags PB
३५ पालापाचोळा बारिक करणे  shredding Services SS
३६ ग्रीन शेड बनवणे. Green Shed  Gs
३७ बिज बॅंक   Seed Bank (Small & Big)  SB
३८ बिज उगवण किट Seeds Grower SG
३९ तयार भाजीपाल्याची  क्रेट्स  grown Vegetable Creates  VC
४० बि-बियाणे vegetable seeds  VS 10 Gram

लेखः २/३९ गच्चीवरची बाग G2G, (V:2, E:1) पुस्तक

सदर लेख लोकसत्ता- चतुरंग पुरवणीत प्रकाशीत झाला आहे. जवळपास ३९ लेखांची लेखमाला प्रकाशीत झाली आहे. बाग प्रेमीसाठी सादर करत आहे.

4 (15).jpg२)गच्चीवरची बाग – उपलब्ध जागा आणि वस्तू …

उपलब्ध जागाः कुंडीतील बाग फुलवण्यासाठी उपलब्ध जागा व वस्तू कोणत्या तर आपण राहतो त्या ठिकाणी जी जागा उपलब्ध असेल ती. उदा गच्ची, बाल्कनी, खिडकी, इमारतीतीलमधील जिना, फ्लॅटच्या दाराबाहेरील छोटासा कोपरा किंवा घर-बंगला-अपार्टमेंट, शाळा, कंपनीच्या परिसरातील कोणतीही उपलब्ध जागा.

उपलब्ध वस्तूः आता उपलब्ध वस्तू म्हणजे काय तर बाजारात प्लॅस्टिक, माती, सिमेंटच्या विविध आकाराच्या, रंगीबेरंगी कुंडय़ा व प्लॅस्टिकच्या बॅगाही उपलब्ध असतात. प्रथम आपल्याला कुठे बाग फुलवायची याचे नीट नियोजन करावे.. जागेचा अधिकाधिक वापर कसा करता येईल याचा विचार करावा.. व त्याप्रमाणे कुंडय़ाचे प्रकार, त्यातील सहज हाताळता येतील, अशा कुंडय़ाची किंवा पिशव्याची निवड करावी.

हा झाला एक सरळधोपट पण खर्चीक मार्ग.. आपल्याला आत्ताच यावर खर्च नाही करायचा, असे ठरवले असेल तर तसेही अनेक वस्तूंत बाग उत्तमरीत्या फुलवता येते.. दुधाची पिशवी, वेताचे करंडे, टोपल्या, तुटलेले टब, गळक्या बादल्या, माठ, प्लॅस्टिकचे उभे आडवे काप केलेले ड्रम, सिमेंटच्या गोण्या, विटांचे वाफे किंवा टाकाऊ बॅनर.. अगदी तुटलेल्या बेसिनपासून ते बुटापर्यंत व पाण्याच्या बाटलीपासून तर पाणी शुद्ध करणाऱ्या एखाद्या निकामी प्युरिफायपर्यंत.. कापडाच्या पिशवीपासून तर तेलाच्या डब्यापर्यंत.. अगदी केळीच्या कापलेल्या खांबापासून तर प्लॅस्टिकच्या तीन इंच पाइपापर्यंत.. व लाकडाच्या खोक्यापासून तर पृष्ठय़ापर्यंत.. म्हणूनच उपलब्ध जे जे.. ते ते आपले.

 फुलांची, फळझाडांची, भाजीपाल्याची बाग फुलवायची म्हणजे बागेसाठी प्रामुख्याने लाल माती, कोकोपीट, गांडूळ व इतर खते, तयार रोपे, बी- बियाणे आणणे, याशिवाय पर्याय नाही, असे आपण मानतो. पण यांना खूप सारे पर्याय आहेत व ते सहज साध्य आहेत.

गच्चीवरची बाग,  संदीप चव्हाण, नाशिक.

आपल्याला लेख आवडल्यास नक्कीच लाईक, शेअर करा.. आमच्या पर्यावरण कार्याचा, नावाचा उल्लेख करावा. ही विनंती… 

व्हिडिओ पहाः Organic Terrace Farming by Sandip Chavhan, Nasik, Maharashtra

============================================================================

टीपः १) सदर लेख लोकसत्ता- चतुरंग पुरवणीत पूर्व प्रकाशीत झाला आहे.  जवळपास ४० लेखांची लेखमाला प्रकाशीत झाली आहे. सदर लेखमालेचे पुस्तक रूपात (Version 2, Edition 1) प्रकाशीत करणेकामी सर्वप्रकारचे प्रकाशन संस्कार पूर्ण झाले आहेत. पंरतू पैशाअभावी पुस्तक प्रकाशीत करणे अडचणीचे आहे. पर्यावरण हेतूसाठी काही आर्थिक मदत करू इच्छित असल्यास आपले स्वागत आहे.  आपले नाव आर्थिकमदत म्हणून पुस्तकात प्रकाशीत केले जाईल.. (आमची कोणतीही संस्था नाही. हे व्यक्तिगत व कौटुंबिक पातळीवर पर्यावरण संवर्धनाचे काम चालू आहे)

२) सद्य स्थितीत गच्चीवरची बाग (Version-1, Edition 2)- व्दितीय आवृत्ती हे पुस्तक विक्रीसाठी उपलब्ध आहे. लोकसत्ता -चुंतुरंग पुरवणीत प्रकाशीत केलेले लेख हे ग.बा. २०१३ आवृत्तीपेक्षा वेगळया स्वरूपाची मांडणी केली आहे.  (सदर लेख  मालिका पुस्तक स्वरूपात – रंगीत आवृत्ती प्रकाशीत करण्यासाठी आर्थिक मदतीची गरज आहे. आपण अर्थ सहाय्य केल्यास पुस्तिका इतरांपर्यंत पोहचवण्यास नक्कीच मदत होईल. आपले योगदान सन्मानपूर्वक पुस्तकाच्या प्रथम पानावर प्रकाशीत केले जाईल, आपले छोटेसे योगदान ही आमच्यासाठी बहूमुल्य असणार आहे)  

गच्चीवरची बाग,  संदीप चव्हाण, नाशिक.

http://www.gacchivarchibaug.in

Email: sandeepkchavan79@gmail.com


लेखः १/३९ गच्चीवरची बाग G2G, (V:2, E:1) पुस्तक

सदर लेख लोकसत्ता- चतुरंग पुरवणीत प्रकाशीत झाला आहे. जवळपास ३९ लेखांची लेखमाला प्रकाशीत झाली आहे. बाग प्रेमीसाठी सादर करत आहे.

2 (44).jpg१)सुरवात…

शहरातील रोजच्या धावपळीचा, त्याच त्याच कामांचा ताण आणि शीण येतोच. मनाला विरंगुळा म्हणून कधी वाचन करतो तर कधी चित्र वाहिन्यांवर फेरफटका मारत असतो. पण मन.. मन तसंच राहातं.. एकटं.. उदास.. शिणलेलं.. काही तरी शोधत असतं.. पण सापडत नाही.. ते सैरभैर धावतच असतं. मनातले विचार काही वेळ का होईना पण बाजूला ठेवून निवांतपणा, आनंदाचे दोन क्षण अनुभवता येईल असं काही तरी हवं असतं. ते सापडतं..

खिडकीतून दूरवर दिसणारे किंवा बागेतील एखादे झाड किंवा इतरांच्या गॅलरीत निरागसपणे डोलणारी रंगीबेरंगी फुलं पाहून.. आपल्याला थोडं निवांत वाटतं, मन सुखावतं.. डोळ्यांना बरं वाटतं. आणि नकळत आपल्याकडेही असं एखादं कुंडीत फुलाचं झाडं असावं असा विचार मनात येतो..

विचार मनात आला की बुद्धी आपल्याला सावध करते. तर्क करून ते खोडून काढते.. कशाला कट कट.. कुंडय़ा आणा, झाडं आणा.. रोज रोज पाणी घाला.. खत घाला, कीड पडते.. बरं त्याविषयी विचारायला जावं तर कुणाला विचारावं असे एक ना अनेक प्रश्न.. जाऊ दे असं म्हणून.. खिडकीतून समोरचीच झाडं बघून विषय सोडून देतो.पण ही कुंडीतील बाग फुलवणं आपल्या, कुटुंबाच्या आरोग्यासाठी हितावह आहे. बाजारात रासायनिक खतांचा मारा झालेली भाज्या-फळे असताना, घरची ताजी-टवटवीत भाजी तीही सेंद्रिय पद्धतीने फुलवता येईल, हा विचारही करायला हवा ना! चला तर मग, घरच्या घरी सकस भाज्या कशा पिकवू शकतो ते पाहूया अधिक विस्तृतपणे.

गच्चीवरची बाग, संदीप चव्हाण, नाशिक.

आपल्याला लेख आवडल्यास नक्कीच लाईक, शेअर करा.. आमच्या पर्यावरण कार्याचा, नावाचा उल्लेख करावा. ही विनंती…

व्हीडिओ पहाः Nashik : Plantation On Roof top Of building

============================================================================

टीपः १) सदर लेख लोकसत्ता- चतुरंग पुरवणीत पूर्व प्रकाशीत झाला आहे. जवळपास ४० लेखांची लेखमाला प्रकाशीत झाली आहे. सदर लेखमालेचे पुस्तक रूपात (Version 2, Edition 1) प्रकाशीत करणेकामी सर्वप्रकारचे प्रकाशन संस्कार पूर्ण झाले आहेत. पंरतू पैशाअभावी पुस्तक प्रकाशीत करणे अडचणीचे आहे. पर्यावरण हेतूसाठी काही आर्थिक मदत करू इच्छित असल्यास आपले स्वागत आहे. आपले नाव आर्थिकमदत म्हणून छापिल पुस्तकात प्रकाशीत केले जाईल.. (आमची कोणतीही संस्था नाही. हे व्यक्तिगत व कौटुंबिक पातळीवर पर्यावरण संवर्धनाचे काम चालू आहे)

२) सद्य स्थितीत गच्चीवरची बाग (Version-1, Edition 2)- व्दितीय आवृत्ती हे पुस्तक विक्रीसाठी उपलब्ध आहे. लोकसत्ता -चुंतुरंग पुरवणीत प्रकाशीत केलेले लेख हे ग.बा. २०१३ आवृत्तीपेक्षा वेगळया स्वरूपाची मांडणी केली आहे.

(सदर लेख  मालिका पुस्तक स्वरूपात – रंगीत आवृत्ती प्रकाशीत करण्यासाठी आर्थिक मदतीची गरज आहे. आपण अर्थ सहाय्य केल्यास पुस्तिका इतरांपर्यंत पोहचवण्यास नक्कीच मदत होईल. आपले योगदान सन्मानपूर्वक पुस्तकाच्या प्रथम पानावर प्रकाशीत केले जाईल, आपले छोटेसे योगदान ही आमच्यासाठी बहूमुल्य असणार आहे)

गच्चीवरची बाग, संदीप चव्हाण, नाशिक.

http://www.gacchivarchibaug.in

Email: sandeepkchavan79@gmail.com


Gold भी…Saving भी…

piggy-bank-2889046_1280.jpg

आता जिंका सोनं, रोख बक्षीसं व गार्डन कीट गीफ्टस…

दिव्य मराठी, नाशिक या आघाडीच्या वृत्तपत्रासोबत २०१४ या वर्षी गच्चीवरची बाग या स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले होते. या स्पर्धेला मिळालेल्या अद्भूतपूर्व प्रदिसाद व यशानंतर भाजीपाला व बाग प्रेमीसाठी बक्षीसांची नवीन बाग प्रोत्साहन योजना आम्ही घेवून आलो आहोत. भाग्यवंत विजेत्यांना मिळणार ५ ग्रॅम सोनं, रोख बक्षीसं व गार्डेन कीट स्वरूपातील गीफ्ट्स मिळणार आहेत.

घर म्हटलं की त्याच्या टापटीप, सौंदर्यात, त्याच्या देखभालीत महिलांचा सहभाग हा कौतुकास्पद असतो. त्याच बरोबर आपल्या घरातल्यांची सर्वतोपरी आरोग्याची काळजी घेणं हे सुध्दा त्यात आलंच. घराचे, घरातले व सभोतालचे सौदर्यं वाढावे यासाठी आपण सुंदर झाडांची, फुलांची बाग फुलवतो. त्याच बरोबर आरोग्यदायी भाज्या फुलवणारी बाग सुध्दा फुलवतो. रासायनिक खत व फवारणीमुळे बाजारात मिळणार्या भाज्या या बेचव व गंभीर आजारांना आमंत्रित करणार्या असतात. या जाणीवेतूनच आपण घरच्या घरी भाज्या पिकवण्याचे, बागेला नैसर्गिक खत, द्राव्य खतं व फवारणी करत असतो. निसर्गाच्या काळजीसोबत आपल्याला आपल्या घरच्यांची काळजी करत असतो.

या सार्या पर्यावरण पुरक मुद्यांना प्रोत्साहन मिळावे म्हणून गच्चीवरची बाग नाशिकच्या बागप्रेमीच्या भाग्यवंत विजेत्यांना, सोनं, रोख बक्षीसं व गार्डन कीट –गीफ्टस जिंकण्याची संधी घेवून येत आहे.

गच्चीवरची बाग नाशिकमधे गेल्या सहा वर्षापासून पूर्णवेळ भाजीपाला उगवून देण्याचे तंत्र, मंत्र, ज्ञान-विज्ञान बाग प्रेमींना शिकवत आहोत व ते प्रत्यक्षात आणत सुध्दा आहोत. या सार्या निसर्ग संवर्धनाच्या कार्यात नाशिककर प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष रित्या जोडले गेले आहेत. त्यांच्या सहकार्यानेच गच्चीवरची बाग हा सामाजिक उद्मशील उपक्रम पुढे जात आहे. मागील सहा वर्षात आमच्या सोबत जवळपास सहा प्रकारचे बागप्रेमी कुटुंब जोडले गेले आहेत.

  • विटांच्या वाफेत भाजीपाल्याची बाग फुलवणे…
  • पूर्वी केलेल्या विटांच्या वाफेचे पूर्नभरण करणे…
  • कुंड्या रिपॅटींग करणे….
  • बागेचे व्यवस्थापन करणे….
  • नैसर्गिक खत, द्राव्य खतं व बागेसंदर्भातील साहित्य खरेदी करणे.
  • रेफरंस मार्केटींग करणे…

या सहा प्रकारात वर्ग बाग प्रेमी वर्ग तयार झाले आहेत. या सहाही प्रकारातील बागप्रेमींना आम्ही बक्षीसं जिंकण्याची संधी घेवून आलो आहोत.


भाग्यवंत विजेत्यांची योजना का करत आहोत.

आम्ही गेल्या सहा वर्षापासून नाशिकमधे भाजीपाला पिकवून देण्यासाठी कार्यरत आहोत. आम्हाला आमचे कामाचे महत्व समजून घेत व त्याला व्यावसायिकतेची जोड दिल्यामुळे हे पर्यावरणपुरक काम विस्तारण्यासाठी अनेक जाहिरात संस्था निमंत्रीत करत असतात. आपल्या कार्यक्रमाची पेड जाहिरात करून इच्छुकांपर्यंत पोहचण्यापेक्षा इच्छुकांचाच थेट फायदा कसा होईल, या साठी काही करता येईल का या विचारातून ही भाग्यवंत योजना आम्ही आणली आहे.

  • विटांच्या वाफेत बाग फुलवणेः विटांच्या वाफ्यात आपण फोर लेअर फार्मिंग (पालेभाज्या उत्पादन करू शकता. यात २० टक्के माती व ८० टक्के पालापाचोळाचा वापर केला जातो. आपण गुंतवणूक केलेल्या वेळेच्या गुणोत्तरात आपण भाज्यां मिळवू शकता. या योजनेत आपल्या घराच्या आजूबाजूला, टेरेसवर आपण किमान १०० चौरसफूटांची भाजीपाल्याची बागचे सेटअप इंन्स्टॅलेशन करून त्यात भाज्या पिकवणे, फूलवणे गरजेचे आहे.
  • पूर्वी केलेल्या विटांच्या वाफेचे पूर्नभरण करणेः मागील सहा वर्षात विटांच्या वाफ्यात भाजीपाला पिकवणारे अनेक समाधानी कुटुंब आहेत. पण ही वाफे पुन्हा नव्याने व आमच्या पध्दतीने भरणे गरजेचे असते. म्हणजे त्यातून भाज्या उत्पादनांचे चक्र अव्याहत सुरू राहते. त्यांना या निमित्ताने विटांचे वाफ्यांचे आमच्याकडून पूर्नभरण करता येईल.
  • कुंड्या रिपॅटींग करणेः वर्षानुवर्ष आपल्याकडे बाग कुंड्यामधे बाग फुलवलेली असते. कुंड्या मातीने जड झालेल्या असतात. त्यातील एकादे झाडे मेले तरच आपण कुंडी नव्याने भरली जाते. पण आमच्या तंत्राप्रमाणे ५० ते ७० टक्के माती काढून जूनेच झाडं किंवा नव्याने झाडे लागवड केली जातात. कुंड्या वजनाने हलक्या होतात. बाग तजेलदार, हिरवीगार व फुलाने बहरते. या योजनेनुसार आपण आपली बाग रिपॅटींग आमच्याकडून करून घेवू शकता.
  • बागेचे व्यवस्थापन पहाणेः आम्ही नाशिकमधील गॅलरी, बाल्कनी, विंडो गार्डन, टेरस गार्डन व किचन गार्डनचे व्यवस्थापन पाहतो. दर पंधरा दिवसांनी किंवा महिण्याने याची विषमुक्त पध्दतीने बागेचे व्यवस्थापन करत असतो. यातील व्यवस्थापनात सातत्य असणे गरजेचे असते.
  • नैसर्गिक खत, द्राव्य खतं व बागेसंदर्भातील साहित्य खरेदी करणेः काही बाग प्रेमी जागेच्या अभावी व वेळेच्या उपलब्धतेनुसार आपली छोटी बाग स्वतःच फुलवत असतात. त्यासाठी लागणारे नैसर्गिक खत, द्राव्य खते व इतर साहित्य आम्ही पुरवत असतो. थोडक्यात ते आमच्याकडून वर्षभर काही ना काही खरेदी करत असतात. त्यांना सुध्दा वर्षाखेर खरेदीवर सुट मिळणार आहेत.
  • रेफरंस मार्केटिंग… आम्ही पर्यावरण संरक्षणासाठी लोकसहभागाने काम करत आहोत. घरच्या कचर्याचे खत करा असं सांगण्यापेक्षा त्याचे व्यवस्थापन करा व त्यातून विषमुक्त भाज्या पिकवा असे पटवून दिल्यानंतर लोक सहभाग वाढलेला आहे. गारबेज टू गार्डन असेलेली ही संकल्पना आपल्या नाशिकरांना, महाराष्ट्र व भारतभरातील बाग प्रेमींना आवडेलेली आहे. त्यांनी केलेल्या कामाचे कौतुकांतूनच गच्चीवरची बाग हा उपक्रम वाढत चालला आहे. आता या पुढे या योजनेत सहभागी करून आपल्यालाही त्यांचाही फायदा देणार आहोत. या अतंर्गत आपल्याला पांईट नुसार गुणांकन केले जाईल व त्याच्या एकून संखेनुसार पांईट्सधारकांना रिटर्न गीफ्ट मिळणार आहे. हे रिर्टन गीफ्ट हे गार्डन कीट स्वरूपात असेल.

वरील सर्व भाग्यवंत विजेत्यानी आमचे कडून भाजीपाला, बाग फुलवून घ्यावी. तसेच या सोबत आम्ही वेळोवेळी बागे संदर्भात येणार्या अडचणीत तंत्र- मंत्र, ज्ञान- विज्ञान समजून सांगणरच आहोत. थोडक्यात शिकवणं हे सुरू राहणारचं आहे.

  • विटांच्या वाफेत बाग फुलवणेः दोन भाग्यवंत विजेत्यास अनुक्रमे ३ व २ ग्रॅम असे एकून ५ ग्रॅम सोन्याचे मंगळसुत्र (दोन वाट्या व मनी) देण्यात येईल.
  • पूर्वी केलेल्या विटांच्या वाफेचे पूर्नभरण करणेः दोन भाग्यवंत विजेत्यास रिपॅटींग साहित्य खर्चावर ५० टक्के सवलत किंवा १०००-१००० रूपयांचे रोख बक्षीस देण्यात येईल.
  • कुंड्या रिपॅटींग करणेः दोन भाग्यवंत विजेत्यास बागे संदर्भात उपयुक्त असे १००० रूपयांचे साहित्य देण्यात येईल.
  • बागेचे व्यवस्थापन पहाणेः दोन भाग्यवंत विजेत्यास एका वेळेचे बाग व्यवस्थापन निशुल्क करून देण्यात येईल. किंवा ५००- ५०० रुपयांचे रोख बक्षीस देण्यात येईल.
  • नैसर्गिक खत, द्राव्य खतं व बागेसंदर्भातील साहित्य खरेदी करणेः दोन भाग्यवंत विजेत्यास वर्षभराच्या साहित्य खरेदीवर १० टक्के सवलत देण्यात येईल. (पैसे स्वरूपात किंवा गार्डन किट स्वरूपात)
  • रेफरंस मार्केटिंगः दोन भाग्यवंत स्पर्धकांना पांईट नुसार १०००- १००० रूपयांचे रोख रक्कम किंवा तेवढ्याच किमतीचे गार्डन गीफ्ट देण्यात यईल.

स्पर्धेची सुरवात येत्या १ जून पासून २०१९ पासून होणार आहे. त्याचा बक्षीस, रोख रक्कम व गीफ्टस वितरण ५ जून २०२० परर्यावरण दिनाच्या रोजी होईल.

१ते ६ प्रकारातील दोन भाग्यवंत विजत्यांची निवड ५ जून २०२० रोजी आपल्या समक्ष चिठ्ठी निवडून केली जाईल. जे ५ जून रोजी २०२० रोजी गैरहजर असतील त्यांच्या बदली दुसरी चिठ्टी निवड करून तेथेच बक्षीस दिले जाईल.

६ व्या प्रकारातील स्पर्धकांचे रेफरंस मार्केटिंग बद्दलचे पांईट वर्षभर नोंद केली जाईल व त्याचा मासिक अहवाल आपल्याला पाठवला जाईल. त्यांची अग्रक्रमांनुसार पाच स्पर्धकांतून दोन भाग्यवंत विजेत्यांची निवड ही चिठ्ठी उचलून केली जाईल. ६ व्या प्रकारात नाशिक बाहेरील व्यक्तिही सहभागी होऊ शकतात.

६ व्या प्रकारातील स्पर्धकांना खालील मुद्दयानुरूप १-१ पांईट व एक बोनस पांईट असे १० पांईट्स चा एक रिवार्ड दिले जातील. ज्यांचे रिवार्ड जास्त त्या पाच स्पर्धाकांमधे भाग्यवंताची निवड केली जाईल.

  • Experience & Knowledge Sharing specific on our Efforts
  • Donation to our work or Deshi cow
  • Purchase material from us (books, seed, Garden kit, Extra)
  • Want to arrange Pay seminar
  • Forward on social media (Facebook & Wts app Groups)
  • Inform to reporter
  • Arrange Social Camping
  • Write article on our work
  • Subscription, join, follow or Members on Social media & websites

कुटुंब किंवा कुटुंबातील एकच स्पर्धक आपले नाव व १ ते ६ या पैकी एकाच योजनेत नोंदवावे,

आपला सहभाग १ जून २०१९ पासून wts app 9850569644 या क्रंमाकावर नोंदू शकता.

आपल्याला सविस्तर माहिती फोनवर दिली जाईल. १-४ योजनेतील बागेसंदर्भातील माहिती व योजनेतील सहभागबदद्ल आपल्याला Pay Consultancy – on site दिली जाईल.

सुंदर नाशिक – हरित नाशिक करण्यासाठी या योजनेत प्रायोजक म्हणून म्हणून इच्छुक व्यक्ति, दुकानदार सहभागी होवू शकता. (त्यांच्या व्यवसायाची जाहिरात आमच्या सोशल मिडीयावर जोडलेल्या हजारों ग्राहकमित्रापर्यंत पोहचवता येईल)

More Information:

संदीप क. चव्हाण, नाशिक.

www.gacchivarchibaug.in www.organic-vegetable-terrace-garden.com

https://gacchivarchibaug.business.site

wts app: 9850569644 call : 8087475242

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


“की फरक पैंदा”?

<a href=”http://Image%20by Gordon Johnson from Pixabay.wordpress.com/2019/05/ekg-2069872_1280.png” target=”_blank” rel=”noopener”>

ekg-2069872_1280.png

“की फरक पैंदा”?“क्या फरक पडता है”। “काय फरक पडतो”? असे आपले रोजच्या जीवनात कुठे ना कुठे एकदा तरी म्हणत असतो. एकाद्या व्यवहारात आपण तडजोड करतो तेव्हा हे वाक्य हमखास आपल्या डोक्यात येते. आता “की फरक पैंदा है” असं आणि आपल्या गच्चीवची बागेचा येथे का संबध असं आपल्या मनात आले असणार.. आलेच पाहिजे.. कारण अत्तर सोडून आपण कुत्रिम सुंगध वापरतांना सुध्दा फरक पडत असेन तर आपल्या रोजच्या जगण्यात ज्या भाज्या बाजारातून ताटात येतात. त्याचा सुध्दा आपल्या शरिरावर नक्कीच फरक पडत असतो.गेल्या सहा वर्षापासून रसायमुक्त भाजीपाला पिकवून देण्याचे नाशिक मधे पूर्ण वेळ काम चालू आहे. त्याआधी घरच्या गच्चीवर विषमुक्त भाज्या पिकवण्याचे प्रयोग चालू होते. काही ना काही रोजची भाजी मिळत होती. रोजच्या डोळ्यासमोरच्या भाज्या खाल्यामुळे घरातल्या छोट्या छोट्या आजारावंर होणारा खर्च बराच आटोक्यात आला होता. पण मागील वर्षी घरच्या बागेकडे दुर्लक्ष केले (खर तर या काळात इतरांच्या ठिकाणी भाज्या उगवण्याचं प्रमाण वाढलं होत) त्यामुळे साहजिकच घरी उगवलेल्या भाज्या या ताटात येणं कमी झालं. (त्याचा परिणाम काय होणार याचा अंदाज होता पण प्रयोग करून पहायचं होत) आणि झाला तसचं. घरच्या भाज्या खाणं कमी म्हणजे जवळ जवळ नाहीच झालं. नि दिवाळीमधे बायकोला हायपरटेशंनमुळे आठवडा भर अडमीट कराव लागलं. नको तेवढा पाण्यासारखा पैसा दवाखान्यात खर्च झाला. मनस्ताप झाला तो वेगळाच. (कळत असूनही विषाची परिक्षा घेतली) त्या काळात काम बुडालं ते नुकसान वेगळचं. तसंच शरिरात रासायनिक औषधांचा मारा झाला तो वेगळाच. घरी भाज्या न पिकवणं हे एकूणच महागात पडलं होतं.शक्यतो रोज संध्याकाळी वरण भात हा ठरलेला असतो. इतर कडधान्याच्या भाज्याही होतातच. (बाजारातल्या ताज्या भाज्या पेक्षा कडधान्यात कमी विषतत्व असतात. कारण बाजारात आलेल्या भाज्यावर रसायनं मारून २४ तासाच्या आत त्या शिजवून पचवलेल्या असतात. रेसुड्यू फ्री नसतात) त्यामुळे घरच्या हिरव्या भाज्या आठवड्यात तीन –चार असल्यातरी पुरेशा होतात. पण त्याहीकडे दुर्लक्ष केलं तर काय होतं. याचा मला चांगलाच अनुभवाचा चटका लागलाय.आपण बाजारातून रोजच्या भाज्या खातो त्यात कुठेना कुठे त्यात रसायनांचे अंश हे आपल्या पोटात, पचसंस्थेतून रक्तात मिसळतात. त्यातल्या त्यात आपलं रोजचा व्यायाम नसतोच. त्यातून हायपरटेशंन सारख्या गोष्टी घडतात. मी प्रयोग म्हणून केलेला हा प्रयत्न करतांना मी पण असेच म्हणालो होतो की काय फरक पडतो. पण फरक पडतो…. घरी उगवलेल्या भाज्या या मूठभर असल्यातरी तरी त्या औषधांच काम करतात. नि बाजारातल्या भाज्या स्लो पाईझनचे काम करतात. तेव्हा निवड तुमची आहे. ‘’की फरक पैंदा’’ म्हणून बेफिकीर होऊन चालणार नाही…. एकादे वस्त्र हे जसे सुक्ष्म धाग्यानीं विणून तयार होतं. तसचं आपल शरीर, आपलं जगणं सुध्दा छोट्या छोट्या प्रयत्नांनीच समृध्द, सुदृढ होत असतं. ते आपल्या लक्षात येत नाही… घरी भाज्या पिकवणे व त्यांचे सेवन करणे हा सुध्दा सुक्ष्म धागा आहे. जर तो विस्कटला तर आपलं शरीर ही कापड विस्कटल्या प्रमाणे तक्रार करू लागतं. एक वेळ कापड बदलवता येईल. पण जीवात जो पर्यंत प्राण आहे. ते काहीही करून बदलवता येत नाही… हे लक्षात घेवूनच आपल्या रोजच्या जगण्यात, धडपडण्यात घरच्या भाज्या घरीच पिकवण्याचा प्रयत्न करा. हळू हळू त्यात मास्टरकी येणारच.

वरील चित्रफितीत दाखवल्या प्रमाणे आम्ही जमीनीवर किंवा गच्चीवर विटांच्या वाफे बनवून रसायनमुक्त भाज्या पिकवून देतो.लेख आवडला तर नक्की लाईक,शेअर, व कंमेट करा…संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग नाशिक.9850569644/ 8087475242www.gacchivarchibaug.in

जाहिरात: उपलब्ध जागा, उपलब्ध वस्तू व उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा वापर करून घरच्या घरी विषमुक्त भाजीपाला पिकवा. गच्चीवरची बाग पुस्तक (व्दितीय आवृत्ती)
घरपोहोच by post 240/-
WTS app 9850569644 / 8087475242
http://www.gacchivarchibaug.in

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


Insects Control: कीडनियंत्रण

catapillar-664250_1280.jpg

बागेत फवारणी, केव्हां, कधी..कशी.

निसर्गाला जपण्यासाठी आपण घरा, दारात फळा, फुलांची व भाजीपाल्याची बाग फुलवतो. रासायनिक खते व रासायनिक फवारणी सोडून देणे हे तर सर्वात्तम अशी निसर्गाची सेवा म्हटली पाहिजे. त्याएवजी आपण नैसर्गिक किडनियंकं फवारणे सर्वात्तम आहे. रासायनिक खतं ही कीडनाशक आहेत तर नैसर्गिक औषधे फवारणे हे कीडनियंत्रक म्हणून वापरता येतात.

कीड नियंत्रक व कीड नाशक यात दोन टोकांचे अंतर आहे. कीडनियंत्रण म्हणजे कीडीला पळवून लावणे, तिच्या प्रजनन चक्राच्या गतीत बाधा आणणे किंवा गती कमी करणे होय. तर कीड नाशक म्हणजे कीड संपवून टाकणे, मारून टाकणे, तिचा नाश करणे. कीडीचा नाश करणे एका अर्थाने जैवविवधतेत केवळ बाधाच नाही तर ती साखळीच तोडून टाकण्यासारखे आहे. जीव जीवस्य जीवनम् ही आपली संस्कृती आहे. ती रासायनिक फवारण्याने नष्ट होते. त्याने मातीतील सुक्ष्म जीवांणूचाही नाश होतो. व माती नापिक बनते.

तर कीड नियंत्रणात त्यांना ठराविक पिकावरून हाकलून लावले जाते. त्यांची घरे ही मोठ्या झाडांवर, जंगली झुडुपांवर आहे. त्यांना आमच्या बागेत लुडबुड करू नये म्हणून मारलेले उग्र वासाचे, गंधाचे द्रव म्हणजे कीड नियंत्रक होय. कीड ही उग्र गंधाला धोका समजते. उग्र गंधामुळे त्याच्या प्रजनन चक्रात बिघाड होतो. तर अशी उग्रवासाची कीड नियंत्रकं हो घरच्या घरी तयार करता येतात.

तर आपण कीड नियंत्रकांची माहिती घेवू या..

गोमुत्र हे उग्र, तिव्र गंधाचे नैसर्गिक द्रव्य आहे. जीवामृत हे नैसर्गिक घटकांपासून तयार केलेले उच्च जीवाणू युक्त द्रावण आहे. दशपर्णी सुध्दा हे उग्र व विविध गंधाचे कडवट द्रावण आहे. या सार्यामुळे कोणत्याही सजीव प्राण्याला धोका पोहचत नाही. जेवढा रासायनिक फवारणीमुळे पोहचतो.

आज रासायनिक कीडनाशकांची तिव्रता वाढत चाललीय पण कीड मरत नाही. उलट ती वाढत जाते. याचे कारण म्हणजे कीडींचे आयुष्य हे अल्पकाळ असते. पहिल्या पिढीने पचवलेले थोडेफार विष हे पुढील पिढी जास्त प्रमाणात पचवू लागते. म्हणूनच एन्डोसंल्फान, राऊंडअप सारखी इतर कीड व तण नाशकांची तिव्रता वाढवूनही कीड जात नाही. माणसं नुसती गंधाने मरतात पण कीड नाही. हे सत्य समोर आले आहे.

याच तंत्रात कीड नियंत्रक हे प्रभावी ठरतात. पण त्यातही विविधता असणं गरजेचं आहे. आपण फक्त बागेला एकच प्रकारचे कीड नियंत्रक वापरत असाल तर ते चूकीचे आहे. कारण काही काळ कीड त्याला प्रतिसाद देईलही पण पुन्हा ती वाढू लागेल. कारण आधीच्या पिढीने ते पचवायची क्षमता मिळवलेली असते. अशा वेळेस आपणास दर पंधरा दिवसांनी वेगवेगळी फवारणी केली पाहिजे.

  • गोमुत्र पाणी २) जीवामृत पाणी ३) चुना पाणी ४) हिंग पाणी ५) साधे पाणी ६) निमार्क फवारणी ७) निमतेल-साबणाचे मिश्त्रण किंवा फक्त साबण पाणी फवारणी (पालेभाजीवर करू नये) ८) लिंबू पाणी इत्यादी.

अशारितीने फवारणीत विविधता ठेवल्यास कीड ही नियंत्रणात, आटोक्यात राहते. ठराविक कालावधीनंतर ओळखू न येणारा गंध आल्याने त्या आपले मुक्कामाचे ठिकाण इतरत्र हलवतात.

जीवामृत फवारणी ही सुर्योद्य ते सुर्यास्त दरम्यान करावी कारण ते संजीवक म्हणून काम करत असते. त्यातील जीवाणूंची संख्या ही केवळ उन्हातच वाढते. तर फवारणी ही सायंकाळी ५-६ वाजेनंतर करावी. कारण त्याचा तिव्र गंध हा उन्हाच्या प्रखरतेत सुकून जात नाही किंवा त्याचे बाष्फीभवन होत नाही. तसेच बरीचसी कीड ही निशाचर असते म्हणजे रात्रीच्या वेळेस त्या अन्न शोधण्यासाठी बाहेर पडतात.

महत्वाचे म्हणजे फवारणी हेच केवळ बागेतील कीड नियंत्रणाचे तंत्र नाही हे आवर्जून लक्षात घ्या.. आपण अर्जिणावर किंवा असीडिटी वर औषध घेताहेत नि खाणं चालूच ठेवलं तर औषधाचा परिणाम होत नाही तसेच झाडाला पाणी जास्त होणं, पाण्याची योग्य वाफसा न होणारी घट्ट माती मुळाशी असणं, पाणी योग्य रित्या निचरा न होणं हे लक्षणेही लक्षात घेवून त्यावर उपाय करणं गरजेचं आहे.

तसेच कीड नियंत्रण हे करतांना कीड कोणती आहे हे लक्षात घेणं गरजेचे आहे. रसशोषक कीड, पानं खाणारी कीड (अळी) की विषाणूजन्य कीड आहे हे लक्षात घेणं गरजेचं आहे. त्यांचा ठराविक असा काळ नसतो. त्यामुळे वरील कीडनियंत्रक ही आलटून पालटून फवारल्यास कीडीच्या त्रासापासून मुक्तता होते. तसेच मित्र कीटक ओळखता आली पाहिजेत. मुंग्या, मधमाशा, गांडूळ, कंपोस्ट खतातील कीडे ही आपली मित्र आहे. काही मंडळी कीडमुक्त मातीत झाडे जगवतात. अशी माती ही कालातरांने निर्जीव व नापिक बनते. सुपिक माती बनवण्यासाठी निसर्गाला हजारो वर्ष लागलीत. ही माती सुंगधी व सुपिक बनण्यासाठी हजारो सुक्ष्म जीवांचे, कीडीचे खतात रूपंतार झालेले असते. हे विसरता कामा नये.

सारीच कामे माळ्याने करावीत असे मुळीच नाही. तो फक्त आपल्या बागेचे पालकत्व स्विकारू शकतो. बागेचे मातृत्व हे त्या त्या कुटुंबानेच स्विकारायचे असते. मधल्या काळात बागेची काळजी हे कुटुंबानेच घेतली पाहिजे. तरच आपली बाग छान, टवटवीत व सुंदर होईल.

लेख आवडल्यास नक्कीच शेअर, कंमेट व लाईक करा.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक. ९८५०५६९६४४

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


End Use: waste management…

0 (45)

If any article uses till End Use that the best method for waste management…

कचरा व्यवस्थापनाची सोपी पध्दत म्हणजे एकदया वस्तूचा शेवटपर्यंत वापर करणे हे होय.

आजच्या आधुनिक जीवनशैलीत वापरा व फेका हे तंत्र वापरले जातेय. पण आपल्या रोजच्या जगण्यातून कचरा किती निर्माण होतो. याचा आपण कधी विचार केलाय… बरं एकादी नवीन वस्तू बाजारात येणं म्हणजे तिचा प्राथमिक वापर संपला की ती फेकून दिली जाते. एकतर त्या पूर्नवापरासाठी भंगारात जातात किंवा फेकून किंवा सडवत तरी ठेवल्या जातात. हा एक प्रकारे पर्यावरण दूषीत करण्याचा प्रयत्न आहे. पण आपण थोडा विचार केला त्याबरहुकुम कृती केली तर नक्कीच फेकले जाणार्या वस्तूचा पूर्नवापर करणे शक्य आहे. आपल्या आजूबाजूला अशा अनेक गोष्टी असतात की ज्याचा सृजनशीलतेने वापर केला तर नक्कीच पर्यावरण संरक्षणात हातभार लागू शकतो.

एकदा गौतम बुध्दानी आपल्या शिष्याला काही प्रश्न विचारले. की शेतात उत्पादीत होणार्या कापसापासून काय करशील… तर त्यांनी कापसापासून- कापड- कापड वापरून झालं ती त्याची रजई(गोधडी) बनवणार. गोधडी जिर्ण झाली की त्यापासून पाय पुसणं बनवणार, तेही जिर्ण झाले की त्यापासून दिव्याची वात बनवणार.. किती मोठा विचार आपल्या पूर्वजांनी पेरून ठेवला आहे… पण आपलं लक्ष त्याकडे नाहीच आहे….

आपल्या दोन पिढ्या आधी आजोबाची धोतरं, व आजीची नववारी साड्या या गोधड्या बनवण्यासाठी वापरल्या जात असे. त्यांच्या आठवणी गोधडीच्या रूपात जपल्या जात होत्या व त्यांचा आर्शिवाद रूपी पांघरून सदैव आपल्या अंगावर असावं याची किती सुरेख पणे गुफंन केलली होती.. आज आपण हे सारं विसरत चाललोय. अर्थात आता धोतरं व नववारी वापरल्या जात नाही. हे खरं असलं तरी जे आहे त्याचा तरी आपण सृजनशिलतेने वापर विनीयोग करतो का…

सकाळी उठल्यापासून दात कशांन घासावेत अथपासून ते रात्री झोप कोणत्या गादीवर घ्यावी इथपर्यंत सांगणारी माध्यमं व त्याला जगवणारी औद्योगीकता ही आपलंच जीवन कसं जगावं हे ठरवत असतील तर प्रदुर्षण हे होणारचं. या प्रदुर्षणावर आता नवी इंडस्ट्री तयार होतेय हे आपल्या पैकी बरेच जणांना माहीत नसेन. जागतिक व्यापाराची दिशा कोणती असावी ही प्रगत राष्ट्रातील उदयोजक ठरवत असतात. आधी आरोग्याचे, खाण पानांचे आता पर्यावरणसंबधी प्रश्न तयार करायचे व त्यावर खर्चिक उपाय शोधायचे व विसनशील देशाकडून पैसा वळवायचा हे सारं त्यांच्याकडून शिकावं. असो..

प्रोडक्ट डिझाईनचे शिक्षण देणारी अनेक संस्था तयार झाल्या आहेत. यातून बाहेर पडणारी इंजिनिअर्स हे लोकांची गरज पाहून त्यानुसार वस्तूची निर्मिती करतात. व गरज संपली किंवा ते वापरात थोडीही अडचण आली के पडून राहते किंवा भंगारात जाते. खरं तर आपली वस्तू ही बहुपयोगी असली पाहिजे. तर त्या प्रोडक्ट डिझाईनेचे यश समजले पाहिज. आपली वस्तू ही शेवटच्या वापरापर्यंत लोकांच्या डोळ्यासमोर राहिली तर आपली जाहीरात होत राहणार पण हे कितीजण लक्षात घेता हे माहित नाही.

आज बाजारात अशा अनेक गोष्टी कंपोस्टर म्हणून आल्या आहेत. घरटी एकतरी यंत्र बाजूला पडेलेले दिसते. याची कारण काहीही असले तरी त्याचा दुसरा उपयोग नसल्यास ते भंगारात विकले जाताहेत. येथेच कचरा व्यवस्थापनाची खरीं गंमत येथेच आहे. उदाः तुम्ही अशी तेलाची कॅन बनवा की त्याला अशी छोटी वस्तू जोडली की त्यापासून बागेसाठी झारी तयार करता येईल. आपला ब्रॅंड शेवट पर्यंत लोकांच्या डोळ्यासमोर राहिलही, रिसायकल मुळे पुर्ननिर्मीत होणारे प्रदुषण टळेल किंवा ते लाबवलं जाईल व लोकांना त्याचा पूरेपूर वापर करता येईल. असा जर सर्वांगीन आपण विचार करू लागलो तर आपला नखभर कचराही बाहेर जाणार नाही…

दुसरे उदाहरणं पाहता येईल. जपान देशातील संशोधीत प्रवासी वाहतुकीसाठीची रिक्षा हे वाहन आज कायदेशीर रित्या भंगारात निघाल्या तरी लोकं त्याचा भाजीपाला, थंडपेय, अशा अनेक गोष्टीचा व्यवसाय करतांना दिसतात. लोकांमधे सृजनशीलता असतेच. पण काही अंशी रिक्षा हे वाहन बनवणार्या तंज्ञाचीही आहे. अर्थात अशा प्रकारचा अंतीम व बहुपयोग असे वाहन त्यांच्या हातून तयार झालेय हे त्यांनाही ठावूक नसेल…. असो…

आम्ही घरी तयार होणार नैसर्गिक कचरा हा घरीच जिरवतो. सर्वात आव्हानात्मक वाटणारा खरकटे अन्नाचा प्रश्नही सोडवला.. त्याचीही बागेसाठी पूरेपूर वापर करतो. तसेच वापरलेले बूट, लेडीज पर्स सुध्दा छोटी छोटी रोपं जगवण्यासाठी वापर केला आहे. अशा अनेक गोष्टी आपल्या आजूबाजूला आहेत. ज्यांचा आपण सृजनशीलतेने वापर केला तर नक्कीच पर्यावरणाचं संरक्षण करण्यात मोलाचा वाटा ऊचलू शकतो.

स्वयंघोषीत सौंदर्यांचार्य म्हणतात की गाडगे, मडके, बुट, लेडीज पर्स, ट्रव्हल बॅग्ज यात काय बागेचे सौदंर्य फुलते का.. बाबांनो सुंदर दिसणार्या हजारो प्रकारच्या कुंड्या बाजारात आजही आहेत. पण त्यात लावलेलं झाडं हे टवटवीत नसेल, परत परत कोमजून जात असेल तर बाबांनो बागेचे सौदंर्य हे कुंडीवरून नाही त्यातील झाडांच्या तजेदलदार पणावरून, फुलांवरून ठरवायचे असते. पण या सोकाल्ड बाग पंडीताना कसं समजवणार…. बरं अशा वस्तूंचा वापर करण्याने आपल्यातील सृजनशीलता वाढीस लागते व सृनजशीलता बागकाम करण्यातूनही वाढीस लागते. पण हे त्यांच्या “पा” नाही कळणार नाही. असो…

… तुम्हाला लेख आवडला तर नक्कीच शेअर, लाईक व कंमेन्ट करा..

आपणास सदर लेख पूर्नप्रकाशीत तसेच इंग्रजी भाषेत भाषांतरीत करावयाचे असल्यास नक्की करा. फक्त आम्हाला कळवा…

गच्चीवरची बाग, नाशिक. ९८५०५६९६४४,

http://www.gacchivarchibaug.in

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


ASK WHY- Versatile learning tool

question-mark-3255140_1280

ASK WHY: Most versatile learning tool

शिकणं ही प्रत्येक सजीव प्राण्याची उन्नत, बहुमुखी व निरंतर चालणारी प्रक्रिया आहे. माणूस प्राणी ही मरणापर्यंत शिकतच असतो. ति त्याची गरज आहे. तो कधी अनुभवाने शिकतो, चुकांमधून शिकतो किंवा अपघातानेही शिकतो. अशी शिकण्याची प्रक्रिया नेहमी सुरूच असतो. अर्थात त्यात व्यक्तिपरत्वे ती स्वप्रेरणा किंवा बाह्य प्रभोलनाने शिकत असतो. तर यात शिकण्यातील गतीनुसार तो फास्ट लर्नर्स किंवा स्लो लर्नर्स ठरत असतो. असो पण शिकणं महत्वाचे. आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे अनुभवच हा खरा गुरू असतो. तशा शिकण्याच्या पध्दती अनेक आहेत. ते त्या त्या व्यक्तिच्या पिंडाप्रमाणे बदलत राहतो. पण या सर्वांन मधे एक समान गोष्ट आढळते ती म्हणजे प्रश्न विचारा, का…. ?हीच तर महत्वाची गोष्ट व ती सांगण्यासाठीच हा लिखीत प्रयत्न… ( बघा लिहणं जमलय का)

तर का? हा एक मेंदूला केवळ चालना देणारा नव्हे जाग करणारा शब्द आहे. एकादी गोष्ट आपण जेव्हां स्वतःला व इतरांना का ? म्हणून विचारतो तेव्हा त्यातून वैचारिक प्रक्रिया होतांना दिसतात. बर या का ? मागे आपल्या विज्ञान, तार्किकता, वर्गवारी, तुलना अशा शिकण्याच्या पध्दती मदत करत असतात. कार्यकारण भाव लक्षात येते व त्यातून शिकण्याचा वेग वाढतो, ज्ञान निर्मीती होते व ते निर्णयाप्रत पोहचण्यास मदत करते. तर निर्णय हा कृतीला प्रविण (सुरवात) करत असतात.

अशी ही शिकण्याची कडीबध्द शृखंला आहे. जपान देशात तर लहान मुलांना का ? हेच विचारायला शिकवतात. त्याची पुस्तक असतात. त्याने मुलं वैज्ञानिक पध्दतीने विचार करायला शिकतात. तर आता हा का ? गार्डनिंगच्या विषयात मधेच का ? आला असा प्रश्न तुम्हाला प़डला असणार. सांगतो….जरा… सावकाश जावू…

तर आपण हौशेन बाग फुलवायला घेतो. कुणी सांगीतल, कुठून ऐकलं वाचलं की तसं बागेत प्रयोग करून बघतो. काही वेळेस झाडं, कुंड्यातील रोपं, चांगली प्रतिसाद देतात. तर काही वेळेस अजिबात देत नाहीत. अर्थात हे कुणाचं सांगितलेलं चुकीच असतं असं मुळीच नाही. ते त्या त्या स्थल कालानुसार बरोबरही असतं. पण यात चुक आपलीच असते असे माझं म्हणणं आहे. कुणी आपल्याला काही बागेत सुचवलं तर ते का सुचवतो. त्यामागचे वैज्ञानिक कारण काय, त्याचा झाडांवर नेमकी काय प्रक्रिया होणार, कशी वाढ होणारं अशी काही विचार प्रक्रिया करतो का….. तर बरेचदा नाही.

कधी कधी त्या व्यक्तिचा हेतू तपासतो. ( हेतू म्हणजे बरेचदा आर्थिक देवाण घेवाणीचा असतो) पण का ? हा प्रश्न विचारत नाही. हा का ? विचारायला शिकलं पाहिजे. भले ते स्वतःला विचारा. भले त्याची उत्तरे लगेच मिळणार नाही. पण आपला मेंदू झोपेतही हे शोधकार्य करत असतो हे बरेचजणांना माहित नसेलही. पण हे खरं आहे. आपल्या बागेत एकादे झाडं चांगले फूलले, फळं, फूल आली तर का आली असं कघी विचारले का ? आपल्या मनाला… किंवा एकादे झाडं वाळले, सुकले, मरून गेले तर त्यालाही का म्हणून विचारलंय.. .. तर नाही. आपण फक्त लक्ष्यावर लक्ष केंद्रीत करतो आपण वस्तूप्रधान विचार करतो. विषय प्रधान नाही. तर येथे विचारलेला का ? हा विषयालाच हात घातलो. त्यातून अनेक प्रश्नांची उत्तरेही मिळतात व ती शाश्वत, ठोस मिळतात. त्या का वरच गच्चीवरची बाग उभी राहतोय. फक्त का हा प्रश्न बागेविषयीच विचारा असं अजिबात नाही. आयुष्यात पडणार्या प्रश्नांना का ? म्हणून विचारा, त्याची उत्तरे मिळतीलच पण तुम्हाला सुरवातच नाही तर सराव सुध्दा निसर्गाच्या सानिध्यात करावा करावा लागेल. कारण निसर्ग ही सुध्दा एक गुरू आहे. त्यामुळे गार्डिनिंग करा व का ? विचारत रहा… बागे संदर्भात बरीच प्रश्नांची उत्तरे तुम्ही स्वतः शोधलेली असतील. राेपांना लागणारे खत, पाणी, उन, वारा या सार्याच गोष्टीची उपलब्धता, प्रमाण अशी उत्तरे आपल्याला निरिक्षणातून मिळतील पण सर्वात आधी का हे विचारणे गरजेचे असेन. त्यामुळे आपले इतरांवरचे अवलंबित्व बर्याच अंशी कमी झालेले वाटेल. अंधपणाने इतरांच्या सुचना अामलात आणण्यापेक्षा का विचारून डोळसपणे त्यातील प्रक्रिया समजून घेणे हे नेहमी प्रेरणादायी ठरतं. बागसंदर्भात तर अगदी उपयोग होतो. आणी अगदी अडलात तर आम्ही आहोतच आपल्या मदतीला.

मला वाटतं हा का आपल्या जीवनात किती व्यापला आहे. हे आपल्या लक्षात आले असेलच. तेव्हा आपल्याला हा लेखही का आवडला या विषयी लाईक, शेअर व कंमेट लिहायला विसरून नका…

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक.

http://www.gacchivarchibaug.in

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


Seedling: बिजांकूर… शोध नाविण्याचा…

bean-plant-2348098_1280.jpg

बिजांकूर….नव काही शोधून काढायला

सर्व बाल दोस्तांना गच्चीवरच्या बागेचा नमस्कारकाय म्हणता…? सुट्टी सुरू झाली ना… मग मज्जा! गावाला जायचं! वेगवेगळे खेळ खेळायचे!. तुमचं बर बुवा टी.व्ही,वर कार्टून, चित्रपट पाहता येतात, मोबाईलवर गेम खेळता येतो. पोहायला जाता येतं. संगीत, नाटक, नाच, बॅडमींटन, पोहण असे काय काय क्लासेस लावता येतात. आमचं असं नव्हत बुबा. त्यावेळी कसले टी.व्ही नि कसले मोबाईल. आम्ही उन्हातान्हात हुंदडायचो, माकडा सारखं झाडावर उड्या काय मारायचो. कच्च्या कैर्या खायच्या, चिंचेच पन्ह प्यायचं. झालंच तर कोयी जमा करून त्यांचा खेळ खेळायचा. असं आमचं नियोजन असायचं. पण या नियोजनालाही प्लॅनिंग असायचं बरंका.. या सुट्टीत काय करायचं अशी यादीच करायचो. अर्थात तुम्हीही प्लॅनींग करतातच म्हणा…मग इतरांपेक्षा नवं काही करायचं का?. तुमची तयारी असेल तर मग सांगतो. आमच्या यादीतला एक गंमतीशीर खेळ सांगतो. खेळ म्हणजे ते करता करता नव नवीन माहिती कळायची.दिसेल त्या बिया गोळा करायचो. त्यात साचवून ठेवायच्या. मग काय… त्या मातीत लावून बघायचो. कोणतं बियाणं कधी येतं?, त्याला किती वेळ लागतो?. सुरवातीची पाने किती असतात ?. मग त्याची वेल होते की झुडूप ?. असे बरच काही काही करायचो. म्हणूनच तर निसर्गाची आवड तयार झाली. मला तर बाप्पा असं काही मातीत रूजवून ते उगवून येतांना जाम मजा याचची. तुम्हालाही अशी मजा अनुभवायची असेल तर मग करा सुरूवात… पण एकदम गूपचूप. आपलं प्लॅनिंग लगेच सगळ्यांना कळू दयायचं नाही. अर्धी तयारी झाली की सांगायचे. मग करायची सुरवात…

  • पहिल्यांदा आपल्या घरात काय काय बिज (बिज म्हणजे धान्य, कडधान्य, तेलबिया आहेत त्याची यादी करायची. घरातल्या मोठ्याची मदत घेतली तरी चालेल. (हसत खेळत, रमत दोन दिवसात तयार होते यादी)
  • त्या बिजांची वर्गवारी करायची. म्हणजे धान्य कोणतं, म्हणजे तृणधान्य की कडधान्य.

एकदल की व्दीदल. तेलबिया, ( त्यातही एकदल व्दीदल येतं बरका..) अशी वर्गवारी करायची..

  • मग या सर्व बिजांची चिमुटभर किंवा चमचाभर मापाचं पुडके तयार करायची. त्यावर नावे टाकून ठेवायची. उगाच मोठ्याना पून्हा पुन्हा विचारून आपलं हसं करून घेण्यापेक्षा काय ते एकदाच त्यावर नाव टाकून ठेवायची. ( आपल्यालाही काही स्वाभिमान आहे की नाही.)

ही बियाणं मग रूजवून बघायची. मूठभर माती बसेल अशी श्रीखंडाची, आम्रखंडाची नाही तर आईसक्रीम, एवढचं काय चहाचे, ताकाचे, पाण्याचे कागदी पेलेही चालतील. त्यांना छिद्र करायची. (मोठ्याची मदत घ्या नाही तर पुन्हा काय वेडेचाळे चाललेत म्हणून रागवायचे. असो …तर मूठभर माती गोळा केलेल्या वस्तूत टाकायची. थोडं बिया पेरून त्याला उन्ह सावलीत ठेवायची. रोज पाणी द्यायचं. नि त्याचं निरीक्षण करायचं. बि उगल नाही तर हार मानायची नाही… ते का उगलं नाही याचा शोध घ्यायचां… नि आपल्या माहितीत अनुभवांची भर टाकायची. नि आपणंही हुशांर आहोत, आम्हालाही त्यातल कळतं हो म्हणून थोरा मोठ्यात शाबासकी मिळवायची. मग लागताहेत ना कामाला .. छे छे कामाला कशाला नव काही शोधून काढायला.संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग ९८५०५६९६४४ , 8087475242 http://www.gacchivarchibaug.in

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


Fast Food? TMAK Book 5/636

menu-3206749_1280.jpgमुलं पालेभाज्या खायला नाक का मुरडतात? फास्ट फूड, जे अबाल वृध्दांना का आवडत? थोडा विचार तर करा… संदर्भः तुम्हाला माहित आहे का? पान. न.१२ कोट न. ५/६३६“अहो आमची मुलं भाज्या खायलाच नाही म्हणतात”. अशी प्रत्येक गृहदक्ष असलेल्या आईची तक्रार असते. आपण फक्त तक्रार करतो. त्यावर उपाय शोधत नाही. अर्थात त्यावर आजच्या बाजारातील उत्पादनांनी बेमालूम तोडगा काढलाय. मुलांना अमूक तमूक पोषणासाठी आमची उत्पादने वापरा. मग काय आपण ती रासायनिक दुधात देवून त्यांना वाढवत असतो. किंवा मुलांना समजायला लागल की दुकानात मिळाणारी दोन मिनटांत तयार होणारा किंवा पॅक्ड असणार्या उत्पादनांना बळी पडतात. त्यात “तेढा है लेकीन मेरा है” पासून तर कुरकुरे, चिप्स पासून सारेच आले. स्वच्छतेचे नियम धाब्यावर बसवून तयार केलेले पदार्थ व तेही कनिष्ठ अशा प्लास्टिकच्या वेष्टनात मिळायला लागलेत.बरं हे फक्त मूलंच खात नाही. आपल्या मोठ्यांच्या जिभेलाही त्याची चव लागली की ते खावेसे वाटते. बरं ते एवढंस खावून पोट भरणं सोडाच खाल्ल्याचे समाधानही मिळत नाही. अर्थातच त्यात त्यांनी अशा प्रकारचे रसायनं मिसळेली असतात. की ते खात रहावसं वाटतं. याला चटक लागणं नाही तर व्यसन लागणं म्हणतात. तर अशी ही उत्पादने वय झालेल्यांनाही आवडतात. जसे मूलांना कार्टुन बघावसं वाटतं तसेच वृध्दांनाही आवडतं. त्यातलं ढिशुम ढिशुम…पाहण्यातून अबाल वृध्द सारेच आनंद लुटतात. कारण लहान मूल व वृध्द मंडळी याची आवड निवड सारखीच होत जाते. काही वृध्द व्यक्ती तर दुकानात मिळणारी साखरेच्या गोळ्या खातांना पाहिली आहेत. असो…आपण कर्ते म्हणून याचा विचार केला पाहिजे. फक्त वयच तसं आहे म्हणून तो प्रश्न बाजूला सारण्यासारखा नाही. हे सारं चटपटीत खावंस वाटणं हे सारं रासायनिक प्रिर्झेव्हेटीवची कमाल आहे. जी आपल्याला घातक असतात. आपल्या परंपरेत असे फास्ट फूड नाहीच काहो? दोन मिनटातं तयार होणारी पदार्थ. शेवया, पोहे, मुरमुरे, ओली भेळ, राजगिरांचे लाडू… पण हे सारं आपण लक्षात कुठं घेतो. तर असो… मुद्दा होता. मुलं भाज्या खात नाही..माझा एक अनुभव आपल्याला सांगावासा वाटतो…दहा वर्षापूर्वी नुकतीच बागेला गच्चीवर सुरवात केली होती. टेरेसवरच्या बागेत चार टोमॅटो पिकले होते. ते खाली किचनमधे बायकोला आणून दिले. तिनेही नुकतेच बाजारातून टोमॅटो विकत आणले होते. बाजारातले व घरचे टोमॅटो तिने एकत्र करून फ्रिज मधे ठेवून दिले. माझा मुलगा बाहेर खेळून आला व त्याला टोमॅटो खावसा वाटला. बायकोने त्याला घाई गडबडीत हाताला आला तो टोमॅटो त्याच्या हातात दिला. त्याला तो खूप आवडला. त्याला दुसरा खावासां वाटला. तिने दुसरा दिला. पण या वेळेस त्याने तोंडातून थूंकून टाकला. छि… काय हा टोमॅटो, म्हणून खेळायला गेला.नंतर यावर घरात चर्चा झाली. मी जरा चौकशी केली असता. असे लक्षात आले की पहिला टोमॅटो त्याने जो खाल्ला, त्याला आवडला तो बागेलतला विषमुक्त होता. तर दुसरा हा बाजारातला होता. बघा मुलांना खाण्यांच्या बाबतीत जी नैसर्गिक चव आहे त्याला ते किती पटकन प्रतिक्रीया देतात. (बाजारातल्या भाज्या न खाणं म्हणजे त्याला चवच नसते हे मुख्य कारण आहे) आपण मोठ्यांच्या जिव्हा आता बोथट झाल्या आहेत. त्या त्या भाजीचे महत्व आहे म्हणून गिळलं नाही गेलं तरी ते पोटातं ढकलतो आहोत. नेमकं मुलाना काय आवडतं त्याचा कुत्रीम इंसेन्स पॅक्ड् फूड मधे बेमालूमपणे मिसळेला असतो. जो मोठ्यांच्या लक्षात येत नाही. पॅक्ड फूड खाण्यानेच भारतातील मूलांचे लठ्ठपणाचा आजार वाढतोय. गुबगुबीत असणं वेगळं व अंगावर सुज असणं वेगळं हे आपल्या लक्षात येत नाही किंवा जाणून बूजून त्याकडे दुर्लक्ष करत आहोत.घरच्या भाजीचा दुसरा एक अनुभव आहे. आम्ही एका ताईंच्या घरी भाजीपाल्याची बाग फूलवयाला सुरवात झाली. त्यात पान कोबी (कॅबेज) ही लागवड केला. पण घरातली आठवतील जाणारी मुलगी म्हणाली काका बागेत पान कोबी नका लावू. मला अजिबात आवडत नाही. त्या ताईही म्हणाल्या की जागा अडेल व तसेही कुणाला आवडत नाही म्हणून लागवड करूच नका. मी त्यांना आग्रह केला. घरचा पानकोबीची चव वेगळीच असते. एकदाच त्याची भाजी करा. यथासावकाश कॅबेज मोठा झाला. त्यांनी कढईत फोडणी दिली. घरातील मुलगी केवळ फोडणी दिल्याबरोबर भाजीच्या नुसत्या सुंगधाने तो तिला पहिल्यांदा खावासा वाटला. यातच घरच्या भाजीचे महत्व लक्षात येते.एकूणच काय हरकत आहे. चार कुंड्यामधे चार भाज्या लावयाला. आपल्याला निसर्गाची घडी बसवून दयावयाची आहे. बाकी सारं काम निसर्गच करणार आहे. माझा अनुभव असा सांगतो की घरचा एक टोमॅटो सुध्दा आपल्या जेवणातील वरण हे चवदार बनवू शकते. बघा… प्रयत्न करून. जमेलच.

लेख आवडल्यास नक्कीच लाईक, शेअर करा.cc tmak COVER.jpg

लेखाच्या आरंभी असलेले स्वलिखीत, स्वअनुभवीत, स्वः चिंतीत असलेल्या बागबगीचा, आरोग्य, पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन संदर्भातील मोजक्या समर्पक शव्दातीत, बागप्रेमीनी फेसबूकवर लाईक्स केलेल्या मराठी- हिंदी भाषेतील डोळे उघडणार्या व कृतीला प्रवृत्त करणार्या ६३६ बोधपर वाक्यांचा संग्रह असलेले तुम्हाला माहित आहे का? पुस्तक. फक्त २०० रू. ( पोस्ट खर्चासहित)पुस्तक माहिती- (PDF Download)पुस्तक माहिती (Video)Online खरेदीसाठी लिंक पहा..पुस्तकाबद्दलची या पूर्वी प्रकाशीत झालेली माहिती वाचा…http://www.gacchivarchibaug.inटीपः अशाच टीप्स वाचण्यासाठी व्हाट्स अप करा… ९८५०५६९६४४

वाचकांची प्रतिक्रिया


Don’t theft: TMAK 4/636

castle-1789929_1280म्हणतात की दुकानातल्या उसन्या उडदावर देव पूजू नये. तसेच परक्याच्या बागेतील चोरलेल्या फुलांवर देव पूजू नये… स्वतःच बाग फुलवा.. संदर्भः तुम्हाला माहित आहे का? पान. न.१२ कोट न. ४/६३६आपण माणूस म्हणून अजून बरेच विकसीत होण्याचे बाकी आहोत. श्रध्देने रोज देव पुजतो. पण त्यासाठी दुसर्यांच्या बागेतील फूल, न विचारता किंवा चोरून देवपुजा केली जाते. खरंच काहो अशाने देव पावेल का? आपल्याला तरी समाधान मिळेल का…?मराठीत एक म्हण आहे. पुजेसाठी लागणारे उडदाचे चार दाणे आपण दुकानदाराकडे मागवून पुजा केली तर ती पुजा तरी कुणाची लागू होईल. तसेच फुलांचे आहे. ति बाग फुलवणार्या व्यक्ती खरचं सकाळी सकाळी तरी चांगले चार शब्द फुल तोडून नेणार्यासाठी वापरतील का…?अगदीच अपरिहार्यता असेल तर गोष्ट वेगळी आहे. बागेला जागाच नाही असेही कधीच होणार नाही. काहीना काही पर्याय नक्कीच असतात. आपण शोध घेतो का? मुळातच काही माणसांमधे आळसंच तेवढा भरलेला असतो. पुरूष असतील तर हातावर तंबाखू चोळत बसून राहतील, टी. व्ही. पाहत बसतील व महिला असतील तर चारचौघी एकत्र बसून सुख दुखाःपेक्षा हिच तिच किंवा सुनेचं, जावयाचं बोलत बसतील.. पण एकादी कुंडी दारात, खिडकीत ठेवून चार फुलं पुजेसाठी येतील याची तसदी घेत नाही.. फूल चोरून आणण्यात गंमत वाटतही असेल पण समाधान नाही पावणार. मूलं ही लहाणपणी आंबे, बोरं चोरून खाण्यात जी मजा असते. ती मजा फूलं चोरण्यात नक्कीच नाही. अशा असमाधानाने केलेली पूजा तरी कशी लागू होईल.तेव्हा विचार करा. घरात जेष्ठ मंडळीकडून पुजेसाठी फूलं कुठून येतात याच भान घरातल्या कर्त्यांनी ठेवलं पाहिजे. त्यांना चार कुंड्या आणून द्या, झाडं लावण्यास, त्यांची काळजी घेण्यास प्रेरीत करा. तेवढचं त्यांच मनही निसर्गात रमेल. निसर्गासारखा दुसरा मित्र नाही, आनंद व मंनोरंजन देण्यासारख निस्रर्गाची दुसरी देन नाही. चार कुंड्यात झाडं लावण्यानं तेवढच टिव्हीच्या रिमोट वर कुणाचा रिमोट असावा यावरून भांडण होणार नाही. निसर्गाच्या निर्वाज्य प्रेमाने घरातही आनंद पसरले. समाधान मिळेल. चार कुंड्या घरा दारात फुलवण्यानं शुध्द हवा मिळेल, पर्यावरणासाठी काहीतरी मदत होईल. तसही कुठं कुंड्या विकत आणून आपल्याला बाग फुलवायची आहे. आपल्याकडे उपलब्ध असलेला पालापाचोळा, नारळाच्या चार शेंड्या, वाळलेलं किचन वेस्ट नि ते भरण्यासाठी एक लिटरच्या शितपेयाच्या बाटल्या, दुधाच्या, पिठाच्या पिशवा, जूने माठ सहज वापरता येतात की.. सुरवात करा… बघा पटलं तर आम्ही आहोतच…संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक. ९८५०५६९६४४, ८०८७४७५२४२

लेख आवडल्यास नक्कीच लाईक, शेअर करा.

====================================================================

cc tmak COVER.jpg

लेखाच्या आरंभी असलेले स्वलिखीत, स्वअनुभवीत, स्वः चिंतीत असलेल्या बागबगीचा, आरोग्य, पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन संदर्भातील मोजक्या समर्पक शव्दातीत, बागप्रेमीनी फेसबूकवर लाईक्स केलेल्या मराठी- हिंदी भाषेतील डोळे उघडणार्या व कृतीला प्रवृत्त करणार्या ६३६ बोधपर वाक्यांचा संग्रह असलेले तुम्हाला माहित आहे का? पुस्तक. फक्त २०० रू. ( पोस्ट खर्चासहित)

========================================================================

तुम्हाला माहित आहे का? पुस्तक माहिती- (PDF Download)

पुस्तक माहिती (Video)

तुम्हाला माहित आहे का? Online खरेदीसाठी लिंक पहा..

पुस्तकाबद्दलची या पूर्वी प्रकाशीत झालेली माहिती वाचा…

 

http://www.gacchivarchibaug.in

टीपः अशाच टीप्स वाचण्यासाठी व्हाट्स अप करा… 9850569644

वाचकांची प्रतिक्रिया….


Fertile soil: उपजाऊ माती म्हणजे काय?

”सुपीक माती म्हणजे काय, सुपिक माती कशी बनवायची, तिचे निर्देशक (indicators) काय ही सारी प्रश्न कधी ना कधी आपल्या सार्यांना बागकाम करतांना पडलेली असणारच.”

plant-4036130_1920

लाखो वर्षानंतर तयार (म्हणजे उत्पादक) झालेल्या जमीनीवर माणूस शेती शिकला. बियाणं पेरायचं कधी कसं, केव्हां हे म्हणजे तो उगवायला शिकला. व हे वर्षानुवर्ष सुरू राहिलं. पण त्याला आता मातीच सुपिक कशी करायची हे मोठं शिकण्याचं आवाहन त्यापुढे उभ राहिलयं. मागील शतकात जागतिक महायुध्दात वापरून उरलेली घातक रसायने वापरायची कुठे याचा मोठा प्रश्न बड्या देशातील बड्या कंपन्यांना पडला. त्यांनी ति विकसनशील देशात शेती उत्पादन वाढीसाठी वापरावयाचे ठरवले. झालं तर मग… ति वापराचे परिणाम आपण सारेच भोगत आहोत. कधी नव्हे तो मूळ प्रश्न तयार झालाय तो म्हणजे माती सुपिक कशी करायची. कधी नव्हे तो मनूष्य प्राणी आता मातीच्या नापिकतेला,सामोरा जातोय. शेतीच्या शिकण्याच्या प्रवासात हा MAN Made प्रश्न पहिल्यांदाच तयार झाला. कि मातीही नापिक होवू शकते. नि तो कामाला लागला.
जो स्वतः शेती करतो. शहरात राहून गाडग्या- मडक्यात, कुंड्यात भाज्या उगवू पहातो त्याला मातीच्या नापिकतेचा नेहमी प्रश्न पडतो.

तर सुपिक मातीची काही लक्षणं पाहू या..
१) माती वजनाला अंत्यत हलकी लागते.
२) तिला (किंवा त्यात पाणी टाकल्यानंतर) वळवाच्या पहिल्या पावसासारखा सुंगध येतो.
३) दिसायला अगदी काळी भोर, भुरभूरीत चहापत्ती सारखी वाटते.
४) बागेसाठी वापरल्यास ति उत्पादक असल्याचं लक्षात येतं.

उत्पादक माती तयार करण्यासाठीचे टप्पे,
२० टक्के लाल माती, ८० टक्के पालापाचोळा (सुका नैसर्गिक, नारळाच्या शेंड्या, उसाचे चिपाट असा कुजणारा कचरा) यांत वर्षभर भाज्या उगवणं, एकार्थाने ते कंपोस्ट, वर्मी कंपोस्ट करणे, हे वर्षभरानंतर चाळून त्यातील जाडा भरडा अवशेष काढून टाकणे. (दुसर्या कुंडीसाठी वापरणे) या चाळलेल्या खतात कंपोस्ट खत, वर्मी कंपोस्ट खत, शेणखत (शेणखतावरील लेख वाचावा) व निमपेंड यांचे मिश्त्रण केले आहे. यातील ओलावा टिकावा म्हणून देशी गायीचे गोमूत्र, जिवामृत टाकले जाते. वरील सार्या प्रक्रियेत विविध प्रकारचे जीवाणूंचे संवर्धन होते त्यांचा मातीतील अस्तित्व वाढते.
अशी ही उत्पादक खत विक्रीसाठी उपलब्ध आहे. (५ किलो पॅकींग-१००रू.)

लेख आपणास उपयोगी, इतरांना उपयुक्त वाटल्यास नक्कीच लाईक व शेअर करा.

गच्चीवरची बाग, नाशिक.

9850569644

http://www.gacchivarchibaug.in

IMG_20190422_111033_287.jpg

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.



Garden material wts app sale goup

vertical garden 1 1 (18)

आपली फळा, फुलांची, भाजीपाल्याची बाग हिरवीगार, टवटवीत व शाश्वत रितीने वाढावी तसेच ती रसायनमुक्त असावी असे वाटेत असल्यास आपण या ग्रुपमधे सहभागी होऊ शकतता. गच्चीवरची बाग, नाशिक या ग्रुपव्दारे बागकाम साहित्य विक्री हेतूसाठी ग्रुप तयार करण्यात आला आहे.

या ग्रुपमधे स्वतः अॅडमीन – संदीप चव्हाण आहेत व केवळ तेच संदेश पाठवू शकतील. ही विक्री केवळ नाशिक व नाशिकरोड परिसरासाठी उपलब्ध होणार आहे. आपणास ग्रुपच्या नावानुसार (एरिया नुसार नावे दिली आहेत) आपण स्वतःहून सहभागी होऊ शकतात. आपल्याला ग्रुप मधे सहभागी न होता वैयक्तिक संदेश हवे असल्यास गच्चीवरची बाग –संदीप चव्हाण 9850569644 यांच्याशी जोडू शकता.

नाशिक व नाशिकरोड वगळता इतर कुणास सहभागी होण्याची इच्छा असल्यास वरील मो. क्रंमाकावर संपर्क करावा.तसेच बागेसंबधी आपणास काही चौकशी करावयाची असल्यास संपर्क साधू शकता. (फोनवर निशुल्क मार्गदर्शन केले जाईल)

एकापेक्षा अधिक ग्रुप मधे सहभागी झालेले आढळल्यास ग्रुपमधून वजा करण्यात येईल याची नोंद घ्यावी.विक्रीसाठी काय काय उपलब्ध आहे. याची यादी आम्ही वेळ, ठिकाण (पत्ता) दिंनाक यानुसार प्रकाशीत करू.

साहित्य वापराविषयी माहिती साठी 9850569644 संपर्क साधावा.

ठरलेली ठिकाणेः नाशिक शहरः आकाशवाणी केंद्र, पंचवटी, मेरी म्हसरूळ, गोविंद नगर, इंदीरा नगर, पाथर्डी फाटा, नाशिकरोडः उपनगर, बिटको पांईट( दत्त मंदीर रोड)

विक्री साठी साहित्य यादी…

१) जिवामृत – १ लिटर २० रू. ( संजीवक व फवारणी- कीड नियंत्रण)

२) देशी गायीचे गोमुत्र १ लिटर २० रू. ( संजीवक व फवारणी- कीड नियंत्रण)

३) दशपर्णी १ लिटर ५० रू. लिटर ( फक्त फवारणी- कीड नियंत्रण)

४) वर्मी वाॅश १ लिटर ५० रू लिटर ( संजीवक व फवारणी- कीड नियंत्रण)

५) तंबाखू पावडर १ किलो . ५० रू. ( वर खत व कीड नियंत्रण)

६) निमपेंड १ किलो ५० रू. (वर खत व कीड नियंत्रण)

७) उत्तम प्रतीचे खत ( कंपोस्ट, शेणखत व उपजावू मातीयुक्त खत एकत्रीत) ५ किलो. १०० रू.

८) पुस्तकः गच्चीवरची बाग (Version:1, Edition 2) २५० रू.

९) पुस्तक ः तुुम्हाला माहित आहे का? (Version:1, Edition 1) २०० रू.

१०) राख ः १ किलो. ५० रू. (वर खत व कीड नियंत्रण)

११) घरच्या घरी कंपोस्ट खत तयारकरण्यासाठी बायोकल्चर १ किलो. १००रू.

१२) कंपोस्ट खत २ किलो. ४० रू. ( वर खत)

१३) गांडूळ खत २ किलो. ४० रू. ( वर खत)

१४) नर्सरी बॅग्ज १२ नग १८० रू.

१५) मातीची गोणी ( २ पाट्या) ६०)

वरील साहित्य घरपोहोच डिलेव्हरी चार्जेस व्दारे पोहचवले जातील.

Aera नुसार Wts app Group वर Join होण्यासाठी ….

१) आकाशवाणी केंद्र, गंगापूर रोड.

२) पंचवटी परिसर, नाशिक

३) मेरी म्हसरूळ, नाशिक

४) गोविंद नगर, नाशिक

५) इंदीरा नगर, नाशिक

६) पाथर्डी फाटा, नाशिक

नाशिकरोडः

१) उपनगर, नाशिक रोड

२) बिटको पांईट( दत्त मंदीर रोड)

More information _

www.gacchivarchibaug.in

www.organic-vegegatble-terrace-garden.com


Terrace gardens with organic farming a fad

By -TNN Gayatri Deshmukh

vertical garden 1 1 (18).JPG

Terrace gardens with organic farming a fad
Terrace gardens are the next big thing in Nashik. With people aiming to not only beautify their place but also spread the message of organic farming, this has caught the fancy of most Nashikiites.
Thirty-four-year-old Sandeep Chavan has made a 150 sq feet terrace garden at his place and focuses on organic farming. He even gets visitors who take his advice on farming. “One can easily grow the basic vegetables like cauliflower, brinjal, tomatoes, leafy vegetables on their terraces. I also guide people on making organic fertilizers at home without spending much time. Awareness about organic vegetables is also increasing among people,” said Chavan.There are several people like Chavan who have made terrace gardens a fad in the city. Ranjani Gehani, a retired banker, has been nurturing her terrace garden for the last couple of years. She said, “We have now got a professional to help us with our terrace garden. We dry the kitchen waste and make fertilizers out of it. About four days a week, we eat the vegetables which grow in our terrace garden. I am quite proud of the aloe vera plants growing in our garden. I even grow herbs like lemon grass and mint and make herbal tea from it.”
In fact, the concept of terrace gardens has become so strong that most people looking to buy a place are looking for a bigger terrace to accommodate a terrace garden. Vikram Matlani, a banker, is a case in point. “I rejected a few places because they did not have a terrace. I want to develop a terrace garden as it is essential to have the presence of trees and plants around us.”
 “The popularity of terrace gardens has drastically increased these days.”
Terrace gardens are also looked upon as a psychological need of people. Dr Supriya

Aagashe, a clinical psychologist said, “People are advised to talk to trees. I have my own terrace garden the fertilizers for which I make out of vermiculture. The response to the demos of terrace gardens has also gone up considerably.”

Terrace gardens are also proving to be beneficial for the improving the environment. A translator and writer by profession Vandana Atre, said, “I have a terrace garden for the past seven years. It is an amazing feeling to see birds make nests in your terrace gardens.”


Treasure of the heart & soul

lavender-823600_1920Treasure of the heart & soul

मला आठवतयं…मी दहावी बारावीला असेन. तेव्हा गंगापूरस्थित निम्रल ग्राम निर्माण केंद्रांची ओळख झाली होती. तेथील शेती, मातीचे घर, शहराच्या जवळ असूनही निर्सगाची साथ संगत, कचर्याचे व्यवस्थापन, अहिसांत्मक मुल्य, त्यामागील शाश्वत, ठाम त्तत्वबैठक इ. मूर्त, अमूर्त सारे अनुभवयास मिळाले. जीवन जगतांना तयार होणारा विविध तर्हेचा कचरा त्याची विल्हेवाट लावण्यापेक्षा त्याचे व्यवस्थापन करणे सोपे आहे हे उमजले. अगदी मानवी मलमूत्रापासून, कागदापासून, काडी कचर्यापासून  विविध तर्हेच्या कलात्मक, पर्यावरणपुरक वस्तू कशा तयार कराव्यात, त्या केवळ शोभेच्या वस्तू न राहता त्या रोजच्या वापरात कशा आणता येतील याचा मूळ विचार नि.ग्रा.नि.केंद्रातून मिळाला. मला आठवतय त्यांनी पुस्तकाचे खोली माझ्यासाठी खुली ठेवली होती. केव्हांही जावून वाचत असे. तेथील कामाचे खूप कौतुक व आपल्यापणा वाटायचा… त्यांचे हेच विचार आपल्याही जीवनाचा अविभाज्य भाग होतील असं कधी वाटलं नव्हंत. अवघड आहे असे वाटण्यापेक्षा मला नेहमीच त्याचे आकर्षण वाटायच. आज त्यांनी रूजवलेले विचार माझ्याही जीवनाचा एक अविभाज्य भाग झालयं. असं मला ठाम वाटतयं.

कचरा निर्माणच होवू नये असे अशी जीवनशैली जगणं हे खूप महत्वाचं आहे. म. गांधीजीचं स्वराज नावाचं पुस्तक वाचनात आलं. भाऊ नारवेकराचं जीवनगाथा वाचण्यात आली. विनोबा भावेची पुस्तक वाचली. म. गांधीनी किती जणानां प्रेरणा दिली आहे. खर स्वराज्य हे राजसत्तेच्या हस्तांतरणातून नव्हे तर स्वःच्या सम्यक वर्तनातून येणार आहे हा म. गांधीचीच्या जगण्याचा मतितार्थाने माझे जगणं सार्थक केलं आहे असे मला वाटतय. (मोहनचंद गांधी अनेक अर्थानी जगणं जगला. त्याचं सर्वच जगण हे प्रत्येकालाच भावेल असं नाही. पण प्रत्येकाला काहीतरी भावावं असं त्यात नक्कीच आहे.)

शहरी जीवनशैली ही जीवाला वीट आणणारी व्यवस्था आहे. अनेक समस्यांना जन्माला घालणारी आहे. पण आता शहरात जन्मलो. मला लाख वाटत असले तरी खेड्यात घरची मंडळी येणार नाही. आणि मलाही एकट्याला जाता येणार ही अपरिहार्यता जेंव्हा लक्षात आली तेव्हा नाशिक मध्येच राहयचे ठरवले. शहरातील कचर्याची समस्या व  शेतीची अनामिक ओढ मला स्वस्थ बसू देत नव्हती. नाशिकस्थित एका माध्यम संस्थेत काम करतांना जगण्याच्या काही मर्यादा लक्षात येत होत्या.. आपलं मातीतलं मूळ शोधण्याच्या ओढीने एक दिवस राजीनामा दिला.  शहरातील कचर्याची समस्या व शेती यांच्या समन्वयातून शहरी शेतीचा अर्थातच गच्चीवरची बागेचा जन्म झाला. या विषयावरच काम करण्याचे ठरवले. अर्थात याची बिज पेरणी नि.ग्रा.नि. केंद्रातून खूप पूर्वी झाली असली तरी त्यास अकुंरण्यास बराच काळ गेला. आपल्याही असं काही करायचं आहे. ठोस, शाश्वत, निरतंर, जे मला व इतरांनाही नेहमी प्रेरणादायी ठरेल. आणि या विचारातूनच गच्चीवरची बाग हा कार्यक्रम सर्वदूर फूलत चाललाय. बघता बघता त्यास विविध माध्यमांची जोड व साथ मिळत गेली. आता हा विचार महाराष्ट्रात पोहचलाय. हौशी लोकांना सोशल मीडियाव्दारे निशुल्क मार्गदर्शन करू लागलोय.

गच्चीवरची बाग अर्थातच शहरी शेती करतांना बाजारातून काहीच विकत आणायचे नाही. असा ठाम निश्चय केला होता. आपल्याकडे जे काही उपलब्ध आहे त्याचा वापर करत बाग फुलवायची असे ठरवले होते. त्यास आज माझ्याच नव्हे तर अनेकांच्या बागेतून त्यास मूर्त स्वरूप येवू लागले आहे. अर्थातच हाही विचार स्वराज पुस्तकातून मधून मिळाला. अंबर चरख्यावर सूत कताई, गाय पालन, घरातील ओला कचरा व परिसरातील सुक्या कचर्याचे व्यवस्थापन, सायकलचा ऊपयोग करणे, प्लास्टिक, फास्टफूड, प्रोसेस्ड फूड कमीत कमी वापरणे किंवा टाळणे, कचरा होणार नाही याची दक्षता घेणे. असे अनेक भौतिक बदल जरी माझ्यात झाले तरी समोरच्याचे प्रथम ऐकून घेणे हा बदल माझ्या जडणघडणीस खूप महत्वाचा ठरला. प्रत्येक गोष्ट ही काटेकोरपणे समजून घेणे, ती अंमलात आणणे. शंभर टक्के प्रयत्न केले तरच ते कुठेतरी काही टक्यांपर्यंत साध्य करता येते याचा अनुभव घेता आला.

जीवनशैली कशी असावी, त्यासाठी काय करावे , काय करू नये हे शिकवणारा हा जीवनउत्सव खरोखरच जीवनाचा आनंदी उत्सव आहे. गरज ही शोधाची जननी असली तरी आपल्या गरजा मर्यादीत ठेवून जगणं गरजेचं आहे. आपल्याला जसा या पृथ्वीवर जगण्याचा हक्क व अधिकार आहे तसाच निर्सगातील इतर जीवांनाचाही तेवढाचं आहे.  पण दूर्दैवाने हम करे सो कायदा किंवा धरती सिर्फ मेरे बाप की म्हणत मानव स्वतःच शेखचिल्लीप्रमाणे आपली  मानवजात नष्ट करायला निघाली आहे.

गरज, हौस, चैन, हव्यास याला लगाम घातलाच गेला पाहिजे. अर्थात हे बाहेरून होणार नाही. आपण सम्यकविचाराने हे आचरणात आणलं पाहिजे तरच ही बहूप्रसवा धरणीमातेचा विविधांगी ठेवा आपल्याला पुढील पिढीपर्यंत पोहचवता येईल. नाहीतर एकदिवस स्वछंदी, स्वतंत्र विचार करणारी मानवजातही पुस्तकात वाचण्यातील कथा बनेल व आपलं आयुष्य हे कुणीतरी मानव निर्मीत रोबोट हाताळतांना जाणवू लागेल. अर्थात आजच्या प्रगत तंत्रज्ञानाने त्याचे पाऊलं ही पाळण्यात दिसू लागले आहेतच. आधुनिक प्रश्नांची निर्मिती ही या यांत्रिकीकरणाने, तंत्रज्ञानाने निर्माण केली आहेत व आपण या आशेवर आहोत की यांची उत्तरे ही तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीतच, वापरात लपलेली आहेत. पण हा केवळ भ्रम आहे असे म्हणावेसे वाटते. हे मानवजातीला उमजेपर्यंत बराच उशीर झालेला असेन यात शंकाच नाही.  अर्थात विज्ञान, तंत्रज्ञान चूकीचं आहे असं मुळीच नाही. त्याचा मर्यादीत वापर करत सावधपणे पुढे सरकंण गरजेचे आहे. त्याचे सर्रास अंधानुकरण ही धोक्याची घंटा आहे. यासाठी जीवन उत्सव व त्यातील कार्यरत मंडळी ही वाट दाखवण्याचे काम करतेय. अशा या जीवन उत्सवातील विचारांना आचारांना किमान समजून तर घेवू या…नव्हे घेतलंच पाहिजे. मला खात्री आहे हे आचरण सोपं नाही… पण अवघड मात्र नक्कीच नाही. कारण शेवटी हे आपल्या येणार्या पिढीच्या भवितव्याचा विचार त्यात लपलेला आहे. त्याचा साक्षात्कार माझ्याप्रमाणे आपल्याला होवो ही सदिच्छा…

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक.

www.gacchivarchibaug.in


its Enough? TMAK 3/636

ad-nauseum-1562850_1280.jpg

झाडे लावा, झाडे जगवा, चळवळ गरजेचीच, पण सिमेंटच्या जंगलातील वैराण वाळवंटरूपी टेरेसही हिरवाईने सजवणे तेवढेच गरजेचे.

संदर्भः तुम्हाला माहित आहे का? पान. न.१२ कोट न. ३/६३६

पर्यावरणाचं महत्व हे सर्वच जाणत आहेत. ज्यांना रोजच्या भाकरीची चिंता पडली आहे. ते रोजच्या भाकरीच्या शोधात आहेत. त्यामुळे ते व ज्याचं पोट भरून सात पिढ्या बसून खातील एवढलं कमवलं आहे अशा दोन वर्गातील मधील जो वर्ग आहे. तो म्हणजे आपण मध्यमवर्गीय.. तो जगाची सारीच चिंता वाहतो तसेच आपले कर्तव्य ही जाणतो. पर्यावरणाचं भान असणारा व त्यासाठी काही करू इच्छिणारा हाच तो मध्यमवर्ग. या वर्गाचा पूर्वीही व आता पर्यावरण संरक्षणात बर्यापैकी सहभाग वाढू लागलाय. म्हणजे आपल्या बरोबर आपली जीवसृष्टी वाचावी, ति पुढील पिढीपर्यंत पोहचावं म्हणून संसार सांभाळून शक्य तेवढं करत आहेत. परोपकार, भूतदयेची भावना असलेली ही मंडळी झाडं कशी वाढतील यातही सहभाग घेत आहेत. काही मंडळीना झाडं लावण्याची हौस असते. पण ती जगवणे हे आपले कर्तव्य आहे हे मानणारी मंडळी अहोरात्र रक्ताचे पाणी करून झाडं, वनराई जगवताहेत. त्याला आता चळवळीचे स्वरूप येवू लागले आहे. हे सध्याची खूप जमेची बाजू आहे. आणि हे सारं करणार्या व्यक्तिंना, गटाला खरंच खूप धन्यवाद, की तुम्ही आमच्या वाटेचाही प्राणवायू तयार करत आहात. …

हे सारं महत्वाच आहेच… ही झाली पर्यावरण वाचवण्यासाठीच्या अनेक आघाडीपैकीची एक आघाडी, एक पुढाकार, मग तेवढा पुढाकार पुरेसा का?, झाली आता झाडे लावून, जगवून मग संपल का आपलं काम? नाही ना… औद्योगीक क्रांतीनंतर मानवप्राण्याने आपल्या स्वतःसाठी इतरांचही बरंच ओरबाडलं आहे आपण ते एका रात्रीत नि एका प्रयत्नात ते भरून येण्यासारखं नाही. पर्यावरण हानीची जखम फार मोठी आहे. ती भरण्यासाठीसुध्दा प्रत्येकाला व सामुहिकपणे बरेच प्रयत्न करावे लागणार आहेत. आपण ज्या शहरात राहतो. त्या शहरात पर्यावरणाला विरोधी असे साहित्य म्हणजे सिमेंटच्या वाळंवटातच राहतो असे म्हणा ना… जरा कडक उन्हात, सुर्य माथ्यावर असतांना टेरेसवर गेलं की सारे चटके कळतात. अधिक उंचावर गेलं की हे सारं शहरभर दिसतं. टेरेस वर कितीतरी जागा रिकामी, ओस पडली आहे. किंबहूना वाया जात आहे. आपण हे सारे हिरवाईने फुलवली तर! ही कल्पना नाही आहे. काही लोक यासाठी प्रयत्न सुरू केलेत. आणि गच्चीवरची बाग, नाशिक तर पूर्णवेळ काम करत आहे. झाडं ही आपल्यासाठी पब्लिक आक्सीजन हब आहेत. तर आपल्या बाल्कनीत, टेरेसवर लागवलेली चार कुंड्यातली झाडं ही सुध्दा प्राईव्हेट आक्सीजन हब आहेत. त्यामुळे फक्त झाडं जगवून चालणार नाही तर आपल्या घराच्या, आजूबाजूला छतावर बाग फुलवणं खूप गरजेचं आहे.

मध्यंतरी ठाणे या शहरात गच्चीवरची बागचे प्रदर्शन आयोजीत केले होते. तेथे त्यांना याची गोडीच नव्हती. विचारपुस केली असता कळाले की कळाले की अपार्टमेंट मधे खिडकीत, बाल्कनीत अशी कुंड्यात झाडे लावण्यास मनाई आहे. कारण रंग दिलेल्या भिंती खराब होतात. नाशिक मधील एका अपार्टमेंट मधला अनुभव तर त्याहून भयंकर आहे. सामूहिक मालकी असलेले टेरेसवर, ते कुटुंब वरच्या मजल्यावर राहत होते त्याला लागूनच वरच्या टेरेस वर बाग फुलवण्याची इच्छा होती. तर बाग फुलवत असेलेल्या कुटुंबाला इतरांनी हाताघाईवर येत त्याला मनाई केली. का तर ती सामूहिक मालकी आहे. कुणा एकट्यानेच का बागेचा आनंद घ्यावा… कुणा एकट्याने विषमुक्त भाज्या का खाव्यात, अशा जेलेसीपायी ते इतरांना पर्यावरणाचा जपू पाहणार्या इच्छुक मंडळीना आडकाठी केली. असल्या आडमुठेपणाला काय म्हणावं..?. माझ्या निरिक्षणात असे आले आहे की अशी बाग फूलण्यास विरोध करणारी मंडळी मानसिक रोगांना बळी पडलेली असतातच पण ते आपल्या कुंटुबातील सदस्यांनाही त्यात ओढतात नि कौटुबिक विनाश करून घेतात. मुळातच गच्ची, बाल्कनीत बाग फुलवणार्यांना विरोध करणारी मंडळी खरंच समाधान जगणं सोडाच… मरत तरी असतील का हो..?. अशी चिंता नेहमी सतावते. वातावरणात किती उष्मा वाढलाय. जिवाची काहीली होतेय. काही माणसं निसर्गाच्या जवळ जाण्यासाठी आसूसलेली असतात. अशा कामांनाही विरोध होत असेल तर मला वाटत ही विरोधी करणारी मंडळी आंतकवादीच आहे. जे Suicide Bom बनून समाजात फिरत आहेत. कायद्याची भाषा, अवास्तव तार्किक (अकलेचे तारे) म्हणणं मांडतात. भिंती खराब होण्यापेक्षा आज प्राणवायूची, शुध्द हवेची जास्त गरज आहे. हे कसे त्यांना कळत नाही. असो.. जे वांच्छिल ते ते लाभो….

लेख आवडल्यास नक्कीच लाईक, शेअर करा.

cc tmak COVER.jpg

लेखाच्या आरंभी असलेले स्वलिखीत, स्वअनुभवीत, स्वः चिंतीत असलेल्या बागबगीचा, आरोग्य, पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन संदर्भातील मोजक्या समर्पक शव्दातीत, बागप्रेमीनी फेसबूकवर लाईक्स केलेल्या मराठी- हिंदी भाषेतील डोळे उघडणार्या व कृतीला प्रवृत्त करणार्या ६३६ बोधपर वाक्यांचा संग्रह असलेले तुम्हाला माहित आहे का? पुस्तक. फक्त २०० रू. ( पोस्ट खर्चासहित)

पुस्तक माहिती- (PDF Download)

पुस्तक माहिती (Video)

Online खरेदीसाठी लिंक पहा..

पुस्तकाबद्दलची या पूर्वी प्रकाशीत झालेली माहिती वाचा…

http://www.gacchivarchibaug.in

टीपः अशाच टीप्स वाचण्यासाठी व्हाट्स अप करा… ९८५०५६९६४४


हो गया यार… अब क्या करे…

heart-3280747_1920.jpg

हो गया यार… अब क्या करे…

गच्चीवरची बागेचे (गारबेज टू गार्डन) हे व्रत नाशिककरांपर्यंत पोहचावे म्हणून सुरवातीच्या काळात धडपडत होतो. नाशिककरांसाठी रसायनमुक्त व गारबेज टू गार्डन भाजीपाला उगवण्या संदर्भात स्पर्धा आयोजनाचे प्रपोजल तयार केले. ते घेवून मी प्रत्येक वर्तमान पत्राच्या दारोदारी फिरलो. कल्पना तशी सोपी होती. मी नाशिककरांसाठी निशुल्क (पदरचे पैसे खर्च करून, मानधन, शुल्क न घेता) कार्यशाळा घेईन. त्या बदल्यात इच्छुक वर्तमानपत्राने कार्यशाळा पूर्वीचे व नंतरची बातमी करावी व सदर कार्यक्रम संयुक्त उपक्रम असेल. पण कुणीच दाद दिली. कोण्या एका जेष्ठ पत्रकाराने म्हटलेच आहे की केवळ काम चांगल असून उपयोग नसतो. त्याच्या बातम्या करणारी मित्र त्या त्या वर्तमान पत्रात असावी लागतात. त्याचा प्रत्यय दिव्य मराठी या वर्तमानपत्रासोबत आला.

दिव्यमराठी या नव्याने नाशिकमधे प्रकाशीत होणार्या वर्तमानपत्रातील पत्रकार हेंमत भोसले यांना ही कल्पना खूप भावली. त्यांनी निवासी संपादकाशी बोलणी घडवून आणली नि त्या वर्षभरात सात आठ निशुल्क कार्यशाळा झाल्या. नाशिकरांनी अपेक्षेपेक्षा जास्त प्रतिसाद दिला. बातम्या यायला लागल्या तशा लोकांचे प्रश्न, विचारणा वाढू लागली. घरच्या बागेला लोक भेटी देवू लागले.

fb of img033.jpg

पत्रकार मित्र हेमंतने गच्चीवरची बाग विषयी कार्यपरिचय देणारी बातमी तयार केली. तो वार रविवार होता. हेमंतने दिव्य मराठी मधे प्रकाशीत केलेल्या माझ्या कामाच्या बातमीचे नाव होते. – प्रेम केले ते भाज्यांवर, पेपर दारात होता खरा.. पण मी सकाळी गच्चीवरच्या बागेतच, टेरेसवर रमलो होतो. फोन वाजला. संदीप सर आपली बातमी छापून आली आहे. बातमी खरचं छान झाली आहे. गच्चीवरून धावत येवून बातमी वाचली. मित्र हेंमत भोसले यांनी बातमी खरंच सुंदर लिहली होती. बातमी लोकांपर्यंत पोहचली खरी.. मी बायकोला नाचतच बातमी दाखवली. तिने बातमी वाचली. तिने बातमीचे शिर्षक वाचले प्रेम केले ते भाज्यावरं —पुढे काही वाचलेच नाही. कारण तिला बातमीचे शिर्षक आवडले नव्हते. तर बातमी कशी आवडेल. बातमीच्या शिर्षकानुसार संदीप माझ्या शिवाय आणखी कोणावर प्रेम करू शकतो म्हणजे गच्चीवरच्या बागेवर हे तिला पटलेच नव्हते. ती रागावून बसली. असा कसा तुमचा मित्र, अशी काय बातमीचे टायटल देतात. पण माझे गच्चीवरची बागेवर किती प्रेम आहे. हे मित्र हेंमतला जास्त कळालं होतं. (मला हे जास्त भावलं होतं कारण त्याला माझी पॅशन कळाली होती.) बायकोसाठी हा मोठा धक्का होता. (खरं तर पुढे जावून बरंच काही अर्पण होणार आहे याची तिला कल्पना नसावी) बायकोला कळून चुकलं (नि सारं जगजाहिर झालं याच तिला जास्त त्रास होत होता) की संदीपच्या आयुष्यात आपण एकटेच नाही आहोत. संदीपला गच्चीवरची बाग नावाची दुसरीच जिवा भावाची, जवळची मैत्रीण आहे. घरात एकतर्फी वाद झाला… पाय, भांडे आपटून झाली. खरं चूक माझीच होती. एवढ्या आनंदाने तिला बातमी दाखवयलाच नव्हती. तशी ती माझ्या कोणत्याच निर्णयात, कार्यपध्दतीत खोलवर लक्ष घालत नव्हती. पण तिचा पूर्ण पांठिबा असतो. तरी पण बातमीच्या शिर्षकाने घरात अबोला सुरू झाला होता. आपलचं चुकल म्हणून मी माफी मागू लागलो. (संसारात काहीही झालं तरी नवर्याचच चुकत व त्याने लगेच माफी मागीतली पाहिजे हे विवाहित पुरुषांनी दिलेल्या सल्ला वाचल्याची आठवण झाली) मी तिची मनधरणी करत होतो. पण तिचा ठाम विश्वास होता की या बातमीचे टायटल संदीपनेच हेंमतला पुरवले असावे. कारण गच्चीवरची बाग हे नाव उपक्रमाला ठेवण्यामागे, एकाद्याचे मुल्यांकन करण्यासाठी योग्य शब्द वापरण्यामागे संदीपचा हातखंडा आहे हे ती जाणून होती.) मी लाख समजावून सांगीतल की बातमीचं टायटल काय, यातील कोणतच वाक्य माझं नाही आहे. बातमीतील शब्द न शब्द १०० टक्के सत्य असली तरी मित्र हेमंतने बरोबर हेरली होती. पण काय करणार. तिने अबोला धरला. सात दिवस तो काही जाईना. त्यात आमचं लव्हमॅरेज… तिच्या पेक्षा मी कुणावर जास्त प्रेम करू शकेन हे गच्चीवरची बाग संकल्पना माझ्या डोक्यात येईपर्यत मलाही कल्पना नव्हती… पण म्हणतात ना. हो गया यार… अब क्या करे…त्याला काही पर्याय नाही. अशी माझ्या दुसर्या प्रेमाची गोष्ट. दिवसाचे चोविस तास त्यातच असतो. मी कुटुंबाला वेळ देवू शकतं नाही हे तिच म्हणंण बरोबर आहे. पण हा फर्स्ट जनेरेशन उदयोग आहे. तो उभा केलाच पाहिजे. सारंच काही एकट्याला बघावं लागतं. रेशमाच्या बारिक वस्त्रासारखी विण असलेले गच्चीवरच्या बागेचे काम मलाही भितीदायक वाटतं. पण आपल्या पॅशनच प्रोफेशन झालं (पुर्ण वेळ काम करून सहा वर्ष झाली, लढाईच्या मैदानावर अजूनही उभा आहे) यातच मोठं समाधान आहे. कर्ज असलं तरी ते फेडण्याची धमक नाशिककरांनी मला मिळवून दिली आहे.

हेच काम झिब्मांब्वे देशातील हरारे देशात करण्याची संधी होती. जमीन द्यायला तयार होते. पण माझं प्रेम कुटुंबावर व नाशिककरांवर होतं. म्हणूनच तर नाशिकला परतलो होतो. व गच्चीवरची बाग नाशिक मधे जोमानं फुलतय याचा हेवा नाशिकपेक्षा बाहेरच्या शहरातील मित्रांना, बाग फुलवू इच्छिणार्या खूप वाटतोय. ते व्यक्तही होतात. यातच मला प्रेरणा मिळतेय.

लेख आवडला तर नक्कीच लाईक व शेअर करा…

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, 9850569644

Email: mindblowingsandip@yahoo.co.in

http://www.gacchivarchibaug.in

वाचकांची प्रतिक्रिया


shuk, shuk गाडी बाजूला घ्या..

INTEX AQUA LIONS X1+_09042019_064255

साधारण तीन चार वर्षापूर्वीची गोष्ट असावी. गच्चीवरची बाग या समाजोपयोगी उद्योग नेटाने पुढे नेणायचा विचार पक्का केला होता. त्यावेळेस सारं बिर्हाड हे टू व्हीलरवर असायच. बिर्हांड म्हणजे वर्तमान पत्रात प्रसिध्द झालेले लेख, बातम्या याचा अल्बम तयार केला होता. (आज अल्बम सोबत लॅपटॅप ही असतो) इच्छुकांनी पे कंन्सलटंसीसाठी बोलावलं की पाठीवर बॅग घेवून टू व्हीलवरवर जायचं. (आजच्या सारखा मल्टीपल युजेसाठी वापरला जाणारा छोटा हत्ती नव्हता, मल्टीपल युजेस म्हणजे बहुपयोगी गाडी, ही गाडी कधी अवेरनेस व्हॅन तर कधी स्टॅलवर साहित्य विक्री तर कधी बागेसाठी नवीन सेटअप तयार करण्यासाठी साहित्य वाहून नेण्यासाठी तर कधी कुटुंबासाठी फोर व्हीलर म्हणून वापर केला जातो)

तर छोटा हत्तीमुळे काम सोप्प झालयं पण खर्च वाढलाय … असो.. तर मुद्दा टू व्हीलरवरच हा सारा उद्योग सुरू झाला तेव्हांची गोष्ट, दिव्य मराठी या वर्तमान पत्राने सुरवातीला गच्चीवरची बाग संकल्पना नाशिक मधे रूजवण्यासाठी खूप मदत केली होती. नंतर त्यांच्या policys बदलल्या नि एका क्षणात पाच वर्ष एकमेंकासाठी पर्यावरणावर नाशिककरांसाठी काम करण्याचे स्वप्न भंगले. अर्थात दिव्य मराठीमुळेच गच्चीवरची बाग या कामाचा नाशिक मध्ये पाया रचला गेला. प्रिसिध्दी होत होती तो पर्यंत लोकांचे बोलावणे येत होते. पण नंतर अपेक्षीत प्रतिसाद कमी होता. या कामाची जाहिरात करण्याची ऐपत नव्हती (आजही नाही आहे, कमाई पेक्षा खर्चच जास्त आहे म्हणा) मग जाहिरात करायची कशी हा विचार डोक्यात होताच…

0 (5)

मी या संकल्पनेला लोकांपर्यत पोहचवण्यासाठी खूप भूकेला होतो. (आजही ही आहे) पण मार्ग सापडत नव्हते. ( आज अनेक मार्ग आहेत) तर भूकेपणीच स्वप्न खूप पडतात. तर या भूकेपायी आपले भविष्यातील कार्यलयात नेमप्लेट कशी असेल याचा विचार करत होतो. नेमप्लेट तयार करून आपल्या कार्यालयात (अजूनही कल्पनाच आहे म्हणा) नाहीतर घराच्या ( ते पण सध्या बॅकेचेच आहे अजून) दरवाज्यावर लावता तर येईल, म्हणून एक नेमप्लेट तयार केली. नेमप्लेट तयार करून आणली.. नेमप्लेट मधे गच्चीवरची बाग असे नाव आहे. यातला र हा इंडीयन रूपीजचा आहे. हे नेमप्लेट बनवणार्या व्यक्तिला निट समजून सांगतीले. नेमप्लेट तयार झाली. घराच्या दारावर लावायचे ठरवले खरे…पण डोक्यात विचार आला.. अरे ही पाहणार कोण… कारण दिव्यमराठीत बातमी येणे बंद झाल्यापासून घरच्या गच्चीवरची बाग बघायला कुणीच येत नव्हते. लोकांना समजावे व अनायसे जाहीरात व्हावी म्हणून ही नेमप्लेट पाठीवरच्या बॅगेलाच चिटकवली.. मग काय….झालं ना भाऊ,,,, आपली कमी पैशात जाहीरात सुरू.. खूपच आनंद झाला. सिग्नल वर थांबलो की लोक बॅगेवरची नेमप्लेट वाचायचे, विचारापुस करायचे.. कधी कधी फोटो सुध्दा काढून घ्यायचे व नेमप्लेटवर दिलेल्या मो. नं. संपर्क साधायचे.. मला माझ्याच डोक्यातून आलेल्या या कल्पनेची मलाच गंमत व कौतुक वाटायचं. आता छोटा हत्तीवर स्मार्ट सिटीसाठी स्मार्ट उपक्रम अशी जाहीरात आहे. पण आजही बॅगेवर नेमप्लेट आहे. पाठीवरची बॅग जूनी झाली, पण नेमप्लेट नव्या बॅगेला नेमप्लेट तशीच आहे. (आपली पहिली सुरवात कशी विसरायची) आजही ही नेमप्लेटचे लोकांना कौतुक वाटते. अशी नेमप्लेट लावणारा कदाचित मी पहिलाच असेल. माझा एक पत्रकार मित्र हेमंत भोसले या नेमप्लेटला ताम्रपट असे म्हणतोय. बातम्या काढण्यात, लिहण्यात जसा तरबेज आहे तसाच एकाद्या बातमीला लेखाला, प्रसंगाला समर्पक नाव देण्यात निश्नांत आहे. (हेमंतने दिव्य मराठी मधे प्रकाशीत केलेल्या माझ्या पर्यावरण कामाच्या बातमीचे नाव होते. – ”प्रेम केले ते भाज्यांवर” ,या विषयावर लवकरच लिहील, कारण बातमी लोकांपर्यंत पोहचली खरी.. पण बायकोला कळालं की संदीपच्या आयुष्यात आपण एकटेच नाही आहेत. संदीपला गच्चीवरची बाग नावाची दुसरीच जिवा भावाची, जवळची मैत्रीण आहे. घरात वाद झाला… सात दिवस अबोला..सांगेन कधीतरी)… तर हा ताम्रपट बॅगेवर घेवून मी नाशिकभर फिरायचो.

तर पाठीवरच्या ताम्रपटाने बरीच काम मिळवून दिली खरी.. पण काही प्रसंग असे ओढवले की वर्णन कमी पडेल.

तर असाच एका दुपारी गंगापूर रोडने, भोसला कॅलेजच्या गेट जवळून, आनंदवली गावाच्या दिशेने भर दुपारी टू व्हीलवर घरी येत होतो. आपापले एका बाजूने गाडी चालवत होतो. तर येत असतांना शुक शुक आवाज आला. असे दोन- तीन वेळा झाले, या दरम्यान बरेच अंतर पुढे आलो होतो. मला वाटले असेल कुणी तरी, …गाडीच्या आरश्यात पाहिले माझ्या मागे फक्त त्या बाईच होत्या.. मला कळालं की त्या मलाच शुक शुक करत आहेत. मी चांगलाच घाबरलो. डोक्यात हेल्मेट असूनही अनेक विचार मनात आले… की अरे! आपले कीही चुकले का?, कुणाला धक्का (गाडीचा कट) लागला का?, की.. हेल्मेटमधूनही कुणाकडे पाहण्याचा तिरपा अर्थ काढला गेला की काय..( हेल्मेटमधून हे तिरपे पाहिलेले पण दिसते का?) तर यातल कोणतंच कारण नव्हते. मी गाडीचा वेग वाढवून पळण्याचाच विचार करत होतो. तशा त्या बाई अजूनच जवळ आल्या.. शुक शुक… गाडी बाजूला घ्या… त्यांच बोलणं मला दम दिल्यासारखं वाटलं. एव्हना रस्त्याने येणारी मंडळीनी माझ्याकडे शंकेने पाहिले, माझी खात्री पटली की आता काही खरं नाही.. काही तरी चुक झाली आहे नि या भर रहदारीच्या रस्त्यावर पब्लीक पडी पडणार असं म्हणून घाबरत टू व्हीलर बाजूला घेतली. अहो कधीची शुक शुक करतेय. .. मी डोक्यातला शिरस्त्राण बाजूला करून म्हटलं sorry, ऐकू आलं नाही… काही गडबड नको म्हणून आधीच आपल्याकडून सॉरी म्हणून टाकलं. त्यांनी इट्स ओके! म्हणून बोलण सुरू केलं. ”अहो ही गच्चीवरची बाग नेमप्लेट पाठीवर लावली.. पेपर मधे येते हे तुमचच काम आहे का?”आता माझ्या डोक्यात प्रकाश पडला नि ह्दयाचे ठोके जरा कमी झाले. तर हे सारं शुsक शुssक गच्चीवरच्या बागेसाठी होत तर! त्यांनी माझा मो. नंबर घेतला. (पुढे नंतर त्या मो. न.च काय झालं माहित नाही.) त्या बाई आल्या रस्ती परतल्या. मी जरा थांबून उन्हातच दोन घोट पाणी घश्यात उतरवले. अक्षरक्षाः अंगाला घाम आणणारा असा हा प्रसंग मला आजही लख्ख स्मरणात आहे. (आताही लेख लिहीतांना श्वास कमी जास्त होतोय.. हा लेख लिहून जरा शांत बसलो. तेव्हा दुसराच प्रसंग लिहायला घेतला. एवढा भयानक अनुभवातून गेलो होतो याची कल्पना आली असावी तुम्हाला…

दुसरा प्रसंग असाच होता.. जिवावर बेतण्यासारखा, नाशिकमधील मुंबई नाक्यापासून ते सि.बी.एस पर्यंतचा टू व्हीलरवरच्या प्रवासाचा. (या प्रसंगात वरील प्रसंग सपशेल विसरलेलो.. कारण गाडीवर असलो की लक्ष फक्त समोर, कान व डोळे सतर्क व सारे अवयव बरोबर काम करताहेत ना म्हणजे गाडीवर नियंत्रण करत आहेत ना यावर होते.) गडकरी चौकातला सिग्नल सुटला.. नि एक चांगला धट्टा कट्टा तरूण, टिशर्टच्या बाह्या वर सरकवलेल्या, दंडातल्याच्या बेडक्या टप्पोर्या, व्यायामाने पोसलेल्या, बाऊन्सर असावा तो, गाडी जशी पुढे जात होती. तसा तो बरोबरी करू लागला.. गडकरी चौकातून – सी. बि.एस. पर्यंतच्या चौकापर्यंत तो अगदी गाडीला गाडी खेटवत होता. या दोन चौकादरम्यान तो बरोबरीच करत होता किंबहुना मला थांबवत होता. पण ट्राफिकमुळे त्याच्याकडे लक्ष देणे शक्यच नव्हत. त्याने सी. बी.एस. च्या सिग्नललर गाठलं नि म्हणाला.. गाडी बाजूला घ्या.. मी टरकलोच.. स्वतःला रिकॉल केलं. काही चुकलं का?, भाऊच्या गाडीचा धक्का लागला का?, की भाईला रस्ता दिला नाही ? यातल काहीच नव्हतं. मी जरा घाबरतच गाडी बाजूला घेतली. तो ही बाजूला आला.. आता हा का आपली गच्ची पकडतो असे वाटले. कारण हेल्मेटच्या आत चेहर्यावरचे हाव भाव दिसत नाही ना!. पण तो गच्चीवरची बागेची चौकशी करू लागला. मला हायसं वाटलं.

असे हे प्रसंग जिवावर बेतता बेतला वाचलोय.. ( वाचताय ना तुम्ही)

खरंच… किती क्रेझ, उत्सुकता आहे या नावातच. या ताम्रमपटाने असे दोन अनुभव दिले आहेत. तर याच ताम्रपट जेव्हां पुणे, मुंबईला जातो तेव्हा… ताम्रपट लपवून फिरावे लागते. न जाणे कुणी ओळखीचा मिळेल व वेळ घेतील किंवा उत्सुकता असलेले तेथेच प्रश्न विचारू लागतील. [ कारण सरळ काळाचे भान हरपून लोक प्रश्र्न विचारले आहेत.] एकदा कर तर मी एका रिक्षात बसता बसता कुणा एका रिक्षा चालकाने ताम्रपट वाचला. झालं दोघंही रिक्षा रस्यावर समांतर चालताहेत नि तो माझ्याकडे पाहून प्रश्न विचारतोय नी मी त्यांच्या प्रश्नांना उत्तर देतोय असं बराच वेळ चालू होते. (नशीब वनवेच होता तो) शेवटी सांगीतल की गुगुलवर गच्चीवरची बाग सर्च करा.. सारी माहिती मिळेल. आता या कामाच्या दोन संकेतस्थळ आहेत. स्वतःच एकाद्या रोपाला थोड थोडं समजून उमजून वाढवाव तशी ही संकेतस्थळे विकसीत करत आहे. (इतरांकडून करून घेण्यात पैसा आहे कुठं… असो)

लेख आवडला तर नक्की लाईक, शेअर करा.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, 9850569644


At. Post .. 2/636 तु.मा.आ.का?

मु. पो. स्वयंपाक घर

“पाटा, वरंवटा, चुल्हीवरचा स्वयंपाक, घरचा भाजीपाला कुटुंबाचे आरोग्य राखणं, हे पूर्णवेळ काम, पण आपण ते अर्धावेळपण करत नाही…”

आईच्या हाताने बनवलेल्या जेवणाला किती चव असायची, आजही गावात, एकाद्या खेड्यात, मळ्यात शेतात गेले तर तेथील जेवण किती चविष्ट लागते. आपल्या डोक्यात काही गंध, चवी या कायम स्वरूपी या नोंद झालेल्या असतात. पूर्वी जेवण बनवण्यास बराच वेळ लागायचा. आजच्या घडीला तर कंटाळवाणं काम… खरच आहे ते… पण पूर्वी आजच्या सारखी स्वंयपाक घरात अदयावत अशी साधने नव्हती. सारी कामे ही हाताने, यंत्राच्या पण श्रम शक्तीचा वापर करून तयार केले जायचे. साध्या चार हिरव्या मिरच्या, चार लसणाच्या पाकळ्या, थोडं मीठ टाकून दगडावर किंवा दगडाच्या खलबत्यात ठेसून खाल्ला तरी अप्रतिम चव असायची. एवढचं काय, सकाळी अंगोळीसाठी पाणी तापलं चुल्हीतल्या गरम राखेच्या फुफाट्याच चार हिरव्या मिरची भाजून त्यावर तेल मीठ टाकलं तरी चव लागायची.. आज मेलं भाजीत कुणाकुणाचे मसाले वापरले तरी अन्नाला चव नसते. चव असेलच कशी… कारण भाज्या रसायनं वापरून उगवलेली असतात अर्थातच या सार्यासाठी आपण वेळ देतो का व दिला तर किती हा मोठा प्रश्न आहे.

स्मार्ट किचन मधे अत्याधुनिक यंत्राचा शिरकाव झाला. वेळ वाचला.. तो वेळ आपण नोकरी, उदयोग धंदयासाठी देवू केला. पण आयुष्याची गोळाबेरीज ही सारी अनारोग्यात खर्च होते. कारण आपण यात आपले व आपले कुटुंबाचे आरोग्यच विसरलो. कारण जेवण हा जगण्याचा अविभाज्य भाग आहे हे विसरलो. अन्न हे पूर्ण ब्रम्ह पण त्यासाठीच्या सार्याच गोष्टी आपण आऊट सोर्स करू लागलो. मग त्यातली गुणवत्ता संपुष्टात आली. ( बघा घरी आलेली स्वयंपाकीन बाई किती घाईने स्वयंपाक करते) अर्थातच महिलावंर इतर कामाची जबाबदारी वाढलीत हे खरं आहे. पण त्या सार्या बदल्यात आपल्याला काय मिळतेय. आयुष्याची संध्याकाळ मु. पो. दवाखाना.. असतो. जितके लवकर उगवलं जातं, तितक्याच लवकर शिजवलं जातं, तितक्याच लवकर आयुष्याची दोरी झिजते सुध्दा… कारण स्वयंपाक करणे याला आपण कितीसा वेळ देतोय.

जेवणासाठी पाटा वरवंटा वापरणे, चुल्हीवर स्वयंपाक करणे, त्यासाठी आपल्याच अंगणात पिकवलेला विषमुक्त भाजीपाला खाणे हे तर सर्वात चांगल. या सार्या कामासाठी आपण पूर्ण वेळ दिलाच पाहिजे. तो महिलांनीच द्यावा या मताचा मी अजिबात नाही. स्वयंपाक करणे हे भलेही पारंपारीकरित्या आजही महिलांचेच काम असले तरी आधुनिक जिवनशैलीत ही जबाबदारी पुरूष किंवा महिला यापैकी एकाने अंगावर घेतलीच पाहिजे तरच आपण व आपले कुटुंब हे निरोगी राखू शकतो.

लेख आवडल्यास नक्कीच लाईक, शेअर करा.

cc tmak COVER.jpg

लेखाच्या आरंभी असलेले स्वलिखीत, स्वअनुभवीत, स्वः चिंतीत असलेल्या बागबगीचा, आरोग्य, पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन संदर्भातील मोजक्या समर्पक शव्दातीत, बागप्रेमीनी फेसबूकवर लाईक्स केलेल्या मराठी- हिंदी भाषेतील डोळे उघडणार्या व कृतीला प्रवृत्त करणार्या ६३६ बोधपर वाक्यांचा संग्रह असलेले तुम्हाला माहित आहे का? पुस्तक. फक्त २०० रू. ( पोस्ट खर्चासहित)

पुस्तक माहिती- (PDF Download) Book trailer: तुम्हाला माहित आहे का?

Online खरेदीसाठी लिंक पहा..

पुस्तकाबद्दलची या पूर्वी प्रकाशीत झालेली माहिती वाचा…

http://www.gacchivarchibaug.in

टीपः अशाच टीप्स वाचण्यासाठी व्हाट्स अप करा… ९८५०५६९६४४


innovative way जुsssगाsssड… 

abstract-1484531_1280.pnginnovative way जुsssगाsssड…

गोष्ट किती खरी आहे माहीत नाही. विनोदांच्या अंगाने सांगितल्या गेलेल्या गोष्टीत खरं तर मोठा अर्थ होता. गोष्टीला मी गंभीरतेने घेतल्यामुळे त्याचा मोठा प्रभाव माझ्यावर व माझ्या कामावर पडला आणि गोष्टीत सांगितलेला अर्थानेच सारी गच्चीवरची बाग साकारली आहे असे म्हणण्यास हरकत नाही.

कोण्या एका देशात प्लास्टिक पाऊच मधे वेफर्स पॅकींग केले जात होते. काही पॅकेट्स मधे वेफर्स एेवजी हवा भरलीच जात होती. हे ओळखायचे कसे म्हणून तेथे सेन्साॅंर डेव्हलप केले होते. हे तंत्र खूपच महाग होते. तेथे आपल्या भारतीयाने वर उद्भवलेल्या अडचणीवर कल्पकतेने मात केली. जेथे वेफर्स पॅक होऊन बाहेर येत होते तेथे एक स्टॅंडचा पंखा चालू केला. वजनाने हलके, पण हवाच भरलेले पॅक हे हवेने उडून जावू लागले व वेफर्स असलेले जड पॅकेट्स पुढे पट्ट्यावर मोठ्या खोक्यात पॅँकीग होवू लागले. अशी ही सोपी कल्पना राबवली. जुगाड तंत्र वापरले. खरं तर जुगाड करणे गरजेचे आहे. जुगाडावरच तर सारं जग चालत आलयं असं माझ म्हणणं आहे.

जुगाड या शब्दाची oxford dictionaries मधे सुंदर व्याख्या  दिली आहे… “A flexible approach to problem-solving that uses limited resources in an innovative way.”

गच्चीवरची बाग उद्योग म्हणून विकसीत करतांना अशाच विविध जुगाडी तंत्राचा वापर केला जातो. जेथे शक्य आहे तेथे आम्ही कमीत कमी खर्चातले तंत्र वापरले आहे. बाग फुलवण्यासाठी पालापाचोळा, वाळलेले किचन वेस्टचा वापर करणे, कंपोस्टींगसाठी माठाचा, बादल्यांचा वापर करणे, डेव्हील डायजेस्टर (आल इन वन वेस्ट) डेव्हलप करणे) कमी खर्चात व पाण्यात झाडांना ड्रीप करणे. उन्हाळ्यात बागेसाठी शेड बनवणे. कमी साहित्य वापरल्यामुळे कमीत कमी खर्चात हे काम पूर्ण होते. अशा अनेक गोष्टी आहेत. ज्या सोप्या करून लोकांना सांगत आहोत. विकसीत केल्या आहेत. करत आहोत. अर्थात त्यात विज्ञान कसे काम करते हे समजून घेतले तर आपल्या अनेक पर्याय शोधता येतात. त्यातूनच आम्ही पर्यावरणाच्या संरक्षणासोबत, लोकांना शिकवत व सहभागी करत रोजगाराची पायभरणी करत आहोत.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक. ९८५०५६९६४४

http://www.gacchivarchibaug.in


Nashik resident maintains his own mini vegetable market

| Chitra Rajguru | Edited by: Vinaya Patil

terrace1

Nashik resident has developed a unique terrace garden where he produces organic vegetables.

Sandeep Chavan, with minimal investment, claims to get maximum benefit from his garden. He uses bio-waste as feritliser for his garden and all the used plastic bottles as containers for some tiny plants. Sandeep uses just 2 kg of sand for growing the vegetables. He uses foliage, coconut extract and solid kitchen waste in place of sand. All these materials, he said, has high capacity to hold water.

Sandeep informed iamin that he does not buy any fertiliser for his plants, he himself produces it. “I collect sugarcane extract, coconut extract, liquid kitchen waste, and earthworms in a big drum which has an opening at its base. By adding liquid kitchen waste daily for a period of six months, I produce a liquid fertiliser,” Sandeep said.

He grows different types of vegetables like brinjals, tomatoes, chillies, pumpkins, onions, coriander, curry leaves and much more. He has also created a Facebook group, where he regularly posts about his garden and thus encourages others to follow suit.

garden2.jpg

“What is Swacch Bharat abhiyaan? We take garbage from our area and dump it somewhere else or we burn it which causes pollution. Instead we must use it in this way for producing something. I hardly buy any vegetables. My family eats chemical-free food daily,” Sandeep added.

 

http://www.gacchivarchibaug.in

9850569644

 


Book: तु.मा.आ.का? 1/636 आपण बदलणार कधी?

water-3361540_1920.jpg

शेती, बागबगीचा, किचन, बाथरूममधे

रसायने वापराने नदीची जैवविविधता संपून

प्रदुर्षन वाढते आणि आपण

नदी वाचवण्याच्या फक्त गप्पा करतो.

संदर्भः तुम्हाला माहित आहे का?

पान. न.१२ कोट न. १/६३६

सोशल मिडीयामुळे बर्या वाईट गोष्टीचा प्रचार प्रसार होत असतो. सामाजिक प्रश्नाचा उहापोह, मत मतांतरे होत असतात. यातील एक महत्वाचा प्रश्न चर्चिला जातोय तो म्हणजे पर्यावरण संरक्षणाचा. हा प्रश्न जसा एका दिवसात तयार झाला नाही. तसाच तो एका दिवसात निकाली निघणार नाही. तसेच तो कुणा एकट्यामुळे सुरू केला असेही नाही. त्यात आपल्या सार्यांचेच पाप आहे व त्यावर मात करण्यासाठी आता प्रत्येकालाच त्यात कृतीयुक्त सहभाग नोंदवून त्यावर आपल्याला निश्चितच मात करता येऊ शकते.

नदीला आपण माता समजतो पण तिलाच प्रदुर्षीत करतो. तर परदेशात नदीला नदीच मानतात पण त्याच्या नद्या स्वच्छ सुदंर, जीवनदायीनी असतात. हा फरक आपल्याकडे असला तरी नदी प्रदुर्षणाबद्दल जागृती वाढत आहे. त्यासाठी आंदोलने केली जात आहे. सरकारी पातळीवर संवदेनशीलतेने पाहिले जावे म्हणून दबावगट काम करत आहेत. पण हे खरेच एवढे पुरेसे आहे का?

खरी गंमत पुढे आहे. मुळातच नदी का प्रदुर्षीत होते याचा आपण विचार करतो का, त्याचा आपल्या घरापासून शोध घेतो का ? की केवळ सांडपाणी वाहून नेण्याची उत्तम व्यवस्था नाही, ते नदीच्या पाण्यात मिसळवले जाते एवढेच कारण आहे ? हे कारण लाख सत्य असले तरी नदी प्रदुर्षणाचे केवळ हे एकच कारण नाही… जनहो… आपण एक बोट प्रशासनाकडे, उदयोगांकडे दाखवत आहोत. चार बोट आपल्याकडे आहेत. याच भान आपण ठेवलं तर नक्कीच नदी प्रदुर्षणावर आपण काही केल्याचं समाधान मिळू शकेन.

शेती, बागबगीचा, किचन, बाथरूममधे

रसायने वापराने नदीची जैवविविधता संपून

प्रदुर्षन वाढते आणि आपण

नदी वाचवण्याच्या फक्त गप्पा करतो.

आपण शेत, घरच्या बागबगीचा फुलवतांना कितीतरी रसायने वापरतो. बाथरूम मधे तर भरमसाठ,  हे सारं पावसाळ्यात वाहून नदीत मिसळतात. त्यामुळे तेथील पाणी स्वच्छ ठेवणारे जिवाणू, वनस्पती याला मारक ठरतात. जैवविविधतेची साखळी नष्ट होते व पाणी प्रदुर्षीत होण्यास सुरवात होते. आपण मानवी साखळी करून, आंदोलने करून हा प्रश्न सुटणार नाही. आपण शेती, बाग बगीच्यात रसायनांच्या ऐवजी देशीगायीचे गोमुत्र, वनस्पतीपासून बनवलेले कीड नियंत्रणे आपण वापरू शकतो. घरासमोरच्या हिरवळीला युरिया वापरण्यापेक्षा निमपेंड, जिवामृत वापरले तर हिरवळ ही हिरवीगार होते. व दोनही गोष्टी मातीच्या, पाण्याच्या आरोग्याला आरोग्य प्रदान करतात. तसेच किचन, बाथरूम, फरशी धुण्यासाठी कितीतरी रसयाने वापरले जातात. त्यालाही पर्याय आहेत. जसे भांडे व कपडे धुण्यासाठी राख, रिठा, तुरटीचा वापर करू शकतो. तर फरशी बाथरूम धुण्यासाठी पाण्याबरोबर देशी गायीचे गोमुत्र वापरू शकतो.

आपल्याला सर्वच ठिकाणी, सर्वच वेळेस हे पर्याय असतील असे नाही. काही ठिकाणी हे टाळावे लागतीलही पण आज आपला रसायन वापराचा टक्का हा शंभर असेल तर तो हळू हळू कमी नक्कीच होईल. वरील बोधपर वाक्य हे विचार करण्यासाठीच रचले आहे. खरं तर आपल्या प्रत्येकाकडे नदी वाचवण्यासाठी बरेच काही पर्याय आहेत. कदाचीत आपण ते पाळतही असाल. तर आम्हालाही कळवा आपले प्रयत्न …  आपण चला तर मग फक्त गप्पा मारण्यापेक्षा कृतीशील कामाला लागूया…

cc tmak COVER.jpg

लेखाच्या आरंभी असलेले स्वलिखीत, स्वअनुभवीत, स्वः चिंतीत असलेल्या बागबगीचा, आरोग्य, पर्यावरण, कचरा व्यवस्थापन संदर्भातील मोजक्या समर्पक शव्दातीत, बागप्रेमीनी फेसबूकवर लाईक्स केलेल्या मराठी- हिंदी भाषेतील डोळे उघडणार्या व कृतीला प्रवृत्त करणार्या ६३६ बोधपर वाक्यांचा संग्रह असलेले तुम्हाला माहित आहे का? पुस्तक. फक्त २०० रू. ( पोस्ट खर्चासहित)

पुस्तक माहिती- (PDF Download)

Book trailer: तुम्हाला माहित आहे का?

Online खरेदीसाठी लिंक पहा..

पुस्तकाबद्दलची या पूर्वी प्रकाशीत झालेली माहिती वाचा…

http://www.gacchivarchibaug.in

टीपः अशाच टीप्स वाचण्यासाठी व्हाट्स अप करा… ९८५०५६९६४४

 


Garden: आनंदाचा निरंतर झरा…

वैशाली राऊत/ नाशिक
मी गेल्या वर्षापासून राहत्या घरी भाजीपाल्याची बाग फुलवली आहे.

20150328_074844_143828051

 

मी गेल्या वर्षापासून राहत्या घरी भाजीपाल्याची बाग फुलवली आहे. या वर्षी बागेतून आम्ही रताळी, वांगी, टोमॅटो, मिरच्या, पुदिना, ओवा, मोहरी, मोहरीची पाने, गवती चहा, बोरमिरची अशा अनेक भाज्या घेतल्या. मला बागेच्या कामात माझे पती व मुलगा मदत करतात.
आम्ही बाजारातून कोणतेही खत, औषध विकत आणत नाही. खत म्हणून घरातीलच सुक्या व ओल्या कच-याचे व्यवस्थापन करतो. आमच्या गच्चीवरील या बागेमुळे उन्हाळ्यात गारवा राहतो. पक्षीही घरटी बांधतात व त्यांच्या मुलांना जन्म देण्यासाठी येतात, याचा आम्हाला खूप आनंद वाटतो. आपण माणसांनी त्यांच्या राहत्या जागेत आक्रमण केले त्यांचे उतराई होण्यासाठी ही गच्चीवर फुलवलेली बाग समाधान देते. आमची बाग पाहून शेजारच्या मुलांनीही बाग फुलवण्याची प्रेरणा घेतली आहे. आजूबाजूचेही लोक ती पाहायला येतात. आमची बाग फुलवण्यासाठी गच्चीवरची बाग या संदीप चव्हाण लिखित पुस्तकाची खूप मदत झाली. हे छोटेखानी पुस्तक वाचून त्याची अंमलबजावणी करणे खूप सोपे आहे. हे पुस्तक आम्ही आमच्या नातेवाइकांना वाढदिवसानिमित्त सदिच्छा भेट देतो व त्यांनाही रसायनमुक्त भाजीपाला पिकवण्याचा आग्रह करतो. तसेच इंटरनेटवर व फेसबुकवर ही असे काम करणारी खूप हौशी मंडळी आहेत. वेळोवेळी त्यांचे मार्गदर्शनही घेतो. ब-याचदा कुंड्यांतील सुकी पाने कुंडीतच जिरवतो, त्याचा छान परिणाम दिसून आला आहे.
आम्ही आमची माती पालापाचोळ्याचे कंपोस्टिंग करून घरीच तयार केली आहे. तिला छान सुगंध येतो. शिवाय त्यातून उत्पादकताही वाढली आहे. बियाणे व रोपे, त्यांला मिळणारे मातीतील घटक यांचा छान संयोग जुळून आला तर एका झाडाला भरपूर भाज्या येतात. त्या आम्ही आमच्या शेजा-यांनाही देतो. तेही आमच्या आनंदात सहभागी होतात. अर्थात त्या बदल्यात ते आम्हाला त्यांच्या घरचा नैसर्गिक ओला सुका कचराही देतात.
बरेचदा चांगले फळे देणा-या झाडांची फळे बियाण्यासाठी साठवतो. ते बियाणे इतरांनाही देतो. गावाकडून गावरान बियाणे संकलित करतो. त्यांचे जतन व संवर्धनही करतो. आम्ही रोज सकाळ- संध्याकाळ मोजके पाणी देतो त्यामुळे गच्चीवर पाणी साठून राहात नाही. घरच्या घरी किंवा इतरांना देण्यासाठी टोमॅटो, मिरचीची रोपवाटिकाही तयार केली आहे. आमच्या बागेत फुलं व काही शोभेची झाडे आहेत. तसे लक्ष वेधून घेणारे काही निवडुंग आहेत. कुठून कुठून जमा करून आलेले वाण आम्ही जतन केले आहेत. आता नव्याने बागेत लेट्यूस या परदेशी भाजीची लागवड केली आहे. त्याची छान वाढ होत आहे.
बाग ही आमची निवांत बसण्याची जागा आहे. रखरखत्या उन्हातही तेथे गारवा व हिरवाई डोळ्यांना सुखावते. अशी ही बाग आमच्या जीवनाची अविभाज्य भाग झाली आहे. एखाद दिवशी पाणी दिले नाही तर चुकल्या चुकल्यासारखे वाटते. अशी ही बाग प्रत्येकाने आपल्या घरी फुलवावी व आनंदाचे प्रवासी बनावे या सदिच्छेसह.

http://www.gacchivarchibaug.in 9850569644


less Temperature: गच्चीवरच्या बागेने तापमानात कमी…

<a href=”http://Image%20by Gerd Altmann from Pixabay“>

sun-3313646_1920

गेला उन्हाळा बरा होता… असं आपण प्रत्येक जणच म्हणत असतो. वाढता उन्हाळा हा सारीकडेच चर्चेचा विषय ठरतो खरा.. पण त्यावर कृती मोजकेच लोक करतात. कृतीशुन्य असणारी माणसे केवळ हातावर हात ठेवून वेळ वाया घालवतात. खरं तर अशा मानव प्राण्याची गंमत त्या हळू हळू गरम होणार्या पाण्यात बसलेल्या बेडकासारखी गोष्ट झाली आहे. गरम होणारे पाणी एक दिवस उकळेल व जिव घेईल हे त्याच्या लक्षातच येत नाही. मग तो त्यातच मरून जातो.

आपल्याच सोकाल्ड प्रगतीमुळे मानव आता कधी न परतू शकणार्या अशा जागतिक तापमान वाढीच्या महामार्गावर वेगाने प्रवास करत आहे. खर तर तापमान वाढ ही हिमयुगाकडे वाटचाल करणारी ठरणार आहे. सध्या आपल्या सर्वांनाच ग्लोबल वार्मिंगचे चटके बसू लागले आहेत. पण या विनाशाच्या प्रवासाची दाहकता छोट्या, छोट्या कृतीने नक्कीच कमी करू शकतो. काय आहेत उपाय…

आपण सारेच सिमेंटच्या जंगलात राहतो. पूर्वी मातीची घरे हे उशिरा तापायची व लवकर थंड व्हायची. पण सिमेंट हे लवकर तापते व उशीरा थंड होते. अगदीच विरूध्द गुणधर्म असलेल्या बांधकाम साहित्यात आपण राहतो. पण त्याला काही पर्यात नाही. मग करायचे काय… लवकर तापणार्या सिमेंटला आपण उशीरा तापवता येईल याची नक्कीच उपाययोजना करता येऊ शकते.

20180815_154315

गच्चीवर फुलवा बाग…

गच्चीवर बाग फुलवण्याने तापणारे टेरेस हे १२ ते १४ अंशाने कमी होते. तसेच टेरेसचे आयुष्यमान वाढते. उशीरा टेरेस तापल्यामुळे छताखाली राहणार्या कुटुंबाला लगेचच एसी. वा पंखा लावायची गरज पडत नाही. या सार्यामुळे विजेच्या बिलातही बर्याच प्रमाणात घट होते. तसेच पहाटे वातावरणात गारवा तयार होतो. या सार्यांचा परिणाम विज व पैशाची व पर्यावरणाची बचत करता येते.

वाढत्या व घटत्या तापमानात टेरेस हे आकुंचन व प्रसरण पावत असते. त्यामुळे त्याचे आयुष्यमान कणा कणाने घटत जाते. त्यामुळे टेरेसवरील घोटाईला पापडी धरली जाते व ती स्लॅप पासून वेगळी होते. थोडक्यात अधिक तापमानाला टेरेस तापल्यामुळे एका अर्थाने घराचे नुकसान होते. ते वाचवायचे असेल तर छतावर बाग करण्याशिवाय पर्याय नाही.

छतावर बाग असेल तर असे करा उपाय…
आपण छतावर कुंड्यामधे बाग तयार केली असेल तर अर्धवेळ ऊन लागेल अशा ठिकाणी कुंड्या हलवा. दोन वेळेस पाणी द्या..

  • न हालवता येणारी बाग म्हणजे मोठ्या कुंड्या, वाफे असतील तर त्यावर ३० ते ५० टक्के सुर्यप्रकाश झिरपेल अशा प्रमाणाचे हिरवे कापड टाका. तसेच आपल्या छतावर वारा वाहत असेल तर बाजूने कापड लावा. एक बाजू खुली ठेवा.. हवा खेळती राहिली पाहिजे नाहीतर कीड वाढते. पण वरून कापड लावलेच पाहिजे.
  • आपण नुकतीच बागेला सुरवात केली असेल म्हणजे आपल्या छतापेक्षा बाग ही २० टक्केच जागेवर असेल तर ८० टक्के छताची गरम हवा २० टक्के बागेला करपून टाकेन. त्यामुळे त्याठिकाणी अरेका पामच्या कुंड्याचा अडसर तयार करून वनभिंतासारखी भिंत तयार करा. म्हणजे गरम हवेला अटकाव होईल व आपल्या बाग फुलवण्याच्या प्रयत्नांना यश येईल.

केवळ छतावर, अंगणात पाणी मारून गारवा तयार होणार नाही. हे फक्त पाणी वाया घालवणं होईल. तेच पाणी किंवा त्याही पेक्षा कमी पाण्यात छतावर बाग फुलवली तर छत गार राहण्यात मदत होईल.

पाण्याची टंचाई किंवा पाणी कमी प्रमाणात द्यावयाचे असल्यास आपल्याला पाण्याच्या बाटली व्दारेही ठिबक पध्दतीने पाणी देऊन बाग जगवता येईल. हे उपाय आपण बाल्कनीतही करता येतात.

दुपारच्या वेळेत दारं, खिडक्या बंद ठेवा.. कारण गार हवेची जागा ही गरम होत असते. दारं खिडक्या उघडे असतील तर घर गरम होण्यास वेळ लागणार नाही.

तेव्हा करा काही तरी… नुकतेच उन्हाळा उन्हाळा म्हणून रडत बसण्यात अर्थ नाही.. कृती करण्यात खरी सार्थकता आहे.

अधिक माहितीसाठी .. WWW.gacchivarchibaug.in 9850569644

कमी पाण्यात बाग फुलवण्याचा व्हिडीओ पहा..


Concept: ग.बा.-एक सर्वस्पर्शी संकल्पना

गच्चीवरची बाग हे प्रातिनिधीक नाव आहे. त्यास विविध नावाने ओळखले जाते. पूर्वी यास परसबाग असे म्हटले जात असे.. त्यावरून किचन गार्डन ही संज्ञा नावारूपाला आली. पण जस जसे शहराभोवती लोकसंख्येची दाटी वाढू लागली. त्याप्रमाणे हीच संकल्पना विविध नावाने ओळखली जावू लागली. ही संकल्पना जागा, वस्तूच्या उपलब्धतेनुसार, तिच्या आकारमानानुसार त्यास विविध बिरूदे लागली…जसे की शहरी शेती, टेरेस गार्डन किंवा टेरेस फार्मिंग, विंडो गार्डन, कुंड्यामधील बाग, बाल्कनी गार्डन, सज्जा पर सब्जी, छत पर खेत.. बॅकयार्ड फार्मिंग…वन स्टेप स्व्केअर फार्मिंग,मल्टी लेअर फार्मिंग, रूफ टऑफ गार्डर्निंग , व्हर्टिकल गार्डिनिनग अशी विविध नावे… विविध रूपं… असो.. महत्वाचा भाग म्हणजे तुमच्या कडे उलब्ध जागेत, उपलब्ध वस्तूत उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनात आपल्याला सहज सोपी बाग फुलवता येते. खूप काही करायची मूळात गरजचं नसते. सारं काम करतो तो निसर्ग.. आपण फक्त त्याची फक्त छानसी घडी बसवून दयायची…निमित्त मात्र व्हायचे… या विषयी आपण मागील दोन लेखामध्ये सविस्तर पाहिलेच आहे… तर या लेखात आपण गच्चीवरची बाग ही सर्वस्पर्शी वैश्विक संकल्पना कशी आहे ते समजून घेवू या..

आज पर्यावरण हा बर्निंग इश्यू आहे… ग्लोबल पातळीवर असे अनेक प्रश्न आहेत..पण त्याची पाळमूळ पाहीली तर ती लोकलच आहेत हे विसरून चालणार नाही.. म्हणजेच ग्लोबल प्रश्नाना लोकल उत्तरे शोधली पाहिजेत…गच्चीवरची बाग हे ग्लोबल प्रश्नाला दिलेलं लोकल स्वरूपातलं रामबाण उत्तर आहे असे मला ठामपणे वाटते. यातील तत्वाचा परामर्ष घेतला तरी त्यावरून या संकल्पनेची व्याप्ती सहज लक्षात येईल… कचरा व्यवस्थापन, भूसंवर्धन, विषमुक्त-रसायनमुक्त अन्न निर्मिती, निखळ मंनोरंजन, निसर्गाची साथसंगत.

गारबेज टू गार्डन...हे पहिले तत्व…कचरा नव्हे कांचन ही म्हण आपण पूर्वापार चालू आहे. आज शहरात जैविक कचर्याचा प्रश्न गंभीर झाला आहे. कचर्याच्या विल्हेवाटीत प्रशासनाचा खूप पैसा खर्च होत आहे. अशा कुजणार्या कचर्याची विल्हेवाट लावण्यापेक्षा व्यवस्थापन केले तर नक्कीच त्यातून अमुल्य असा फायदा होतो. खत बनवणार्या खर्चिक साधनांना फाटा देत सोपे सोपे उपाय अंमलात आणले तर आपण सहजतेने… शिकत शिकत घरच्या ओल्या, सुक्या कचर्याचे छान खत काय एक प्रकारे उत्पादक मातीच तयार करू शकतो. अशा प्रकारे पैसा वाचला तर त्याचा फायदा नक्कीच शहरातल्या इतर विकास कामांना होईल याची खात्री वाटते.

भूसंवर्धनः आज कुंड्यामध्ये शंभर टक्के माती वापरली जाते. त्यापेक्षा पालापाचोळा, नारळाच्य शेंड्या, वाळलेलं किचन वेस्ट, घरी बनवलेलं खत याचा वापर केला तर माती फक्त पंधरा ते वीसच टक्के वापरावी लागते. तिही पहिल्या प्रयत्नांत… नंतर मातीची गरजच पडत नाही… आज नाशिक शहराचा विचार केला तर जैवविवधतेने नटलेल्या त्र्यंबकश्वेरच्या पर्वत खोदले जातात. शहर सुशोभित केले जातात. काही वर्षानंतर ही माती फेकून दिली जाते. पुन्हा नवी माती ट्रक भरून आणली जाते. यात मातीचा वरचा थर खरवडला जातो. पावसाचे पाणी त्यामुळे साचत नाही. पावसाच्या पाण्याबरोबर माती वाहून नदया, नाले , धरणे यात येवून साचते… असे अनेक प्रकारे आपण निसर्गाचे नुकसान करत असतो. तेव्हा.. गच्चीवरची बाग साकारण्याचे तंत्र वापरात आणले तर बर्याच प्रमाणात आपण पर्यावरणाचे संरक्षण करू शकतो.

स्मोक फ्री सोसायटी, कॅलनी… आज सकाळच्या वेळेत लोक शुध्द हवा घेण्यासाठी सकाळी सकळी रपेट मारतात. पण नेमक्या याच वेळेस म.न.पा. कर्मचारी पालापाचोळा जाळतांना दिसतात व आपण धुर घेवून घरी परततो. अशा पाल्यापाचोळ्याचेही छान खत तयार करता येते. त्यापासून माती तयार करता येते…

रसायमुक्त अन्नः आज बाजारात रसायनयुक्त खते, औषधे मारून भरमसाठ व कमी वेळात भाजीपाला पिकवला जातो. असा हा भाजीपाला आपलं आयुष्य कमी करतो तसेच विविध आजारांना आमंत्रण देतो..किंबहूना यमसदनाच्या न परतणार्या वारीला पाठवायची गुपचूप तयारी करतो. आजच्या अन्नात पहिल्यासारखी चव, कस राहिला नाही हे आपण सारेच मान्य करतो.. असा हा भाजीपाला आपल्या डोळ्यासमोर व नैसर्गीक पध्दतीने पिकवता आला तर… नक्कीच आपण सुदृढ आयुष्य जगू शकतो… आणि असा भाजीपाला पिकवणे शक्य आहे…अशा विविध उपयोग व अर्थ सामावलेली गच्चीवरची बाग ही खर्या अर्थाने सर्वस्पर्शी वैश्विक संकलन्पा आहे असे आवर्जून सांगावसे वाटते.

संदीप चव्हाण,( गच्चीवरची बाग)

wts app 9850569644

http://www.gacchivarchibaug.in


Experience: आणी बंडू जन्माला आला…

गच्चीवरची बाग या विषयात पूर्णवेळ काम करण्याचे ठरवले. त्यावेळेस आपले काम हे गारबेज टू गार्डन व विषमुक्त असेन हे त्तत्व व सत्य पहिल्या दिवासापासूनच स्विकारले होते. त्यामुळे रसायनांच्या कोणत्याही अभ्यासात पडायचे नाही अशी शेंडीला जणू गाठच मारली होती. (अजूनही ती गाठ तशीच आहे म्हणा किंबहूना ती घट्ट झाली अगदी शेंडी तुटली चालेल पण शेंडीची गाठ सुटता कामा नये अशी) तर आपले पूर्वज कशी शेती करायचे हा विचार व अभ्यास केला तेव्हां लक्षात आले की गायीचे शेण व गोमुत्र या शिवाय खत काय वापरली असणार…

झालं..प्रयोग करणे सुरू झाले. (आजच्या एवढी भरमसाठ माहिती तेव्हा मोबाईलला येत नव्हती.. तसले टचकन दाबलं की माहिती देणारं यंत्र खरेदी करणचं दूर होत..) गायीचे गोमुत्र हे संजीवक व कीडनियंत्रण म्हणून वापरावयास सुरवात झाली. अर्थातच एका गोशाळेतून ते विकत आणू लागलो. त्यांना माझा उद्देश आवडला. पण मी येथून गोमूत्र नेवून तेथे कुठेतरी (नक्कीच जास्त पैशात) विकत असणार असा त्यांचा ग्रह झाला. फेरी वाया जावू लागली. नकार मिळू लागला. मग काय…

1 (1).png

देशी गायच पाळायचं ठरवलं.. गायीचा शोध घेतला.. गावातलीच हवी म्हणून खेड्यातील गाय आणली.. मला त्यावेळी सैराटसारखं भरून आलं. तिच नाव आर्ची (आरची) ठेवलं. फेसबूकवर नावाचं बारसं झालं. माझ व गायीच जाम कौतुक झालं. गाय गाभण होती म्हणून तिच्या पिल्लाची वाट पाहत होतो. तिच बाळंत झालं, कालवड झाली (नाव प्राचू ठेवलं) पण आईला काही प्राचू नि ब्रिचू तिनं तिच घरचं नाव मोन्टीं ठेवलं. (तिच्या भाचीचं नाव) मी काही तिला कोणत्याच नावानं हाक मारली नाही… सारं दूध तिलाच पिवू दिल.. प्राचू अशी तगडी झाली की वर्षभरातच ति आई पेक्षा पहिलवान वाटू लागली.

मला आता तिची चिंता वाटू लागली.. तसं याला दोन अडीच वर्षाची होईपर्यंत तिआता प्राचू उर्फ मोंन्टीला उपवर शहरात कसा शोधायचा.. इंजेक्शन देवून तिला इतक्या कमी वयात दिवस जावू देणं मला पटतं नव्हत… दिवस सरत होते. प्राचू आता हाडामासाने मोठी दिसू लागली. आम्हाला ही कौतुक वाटू लागलं. कधी पातळ शेण दिल तरी मला हादरायला व्हायचं. आपल्याला म्हणजे मोठ्यांना काही झालं तर सांगता येतं पण लहान बाळ व जनावर हे काही सांगू शकत नाही. त्यात आपल्याला गाय पाळण्याचा कवडीचा अनुभव नाही. त्यामुळे डाक्टर मित्राला फोन करून औषधं मागवून घ्यायची…

तर प्राचूसाठी उपवर शोध चालू होता. त्याला इकडे आणायचे किंवा हिला काही महिने त्याच्याकडे सोडायचे असा सगळा पैशाचा, वेळेचा, विश्वासाचा ताळमेळ बघणं, अंदाज बांधण चालू होता. ( video पहा)

आक्टोबर महिण्याची पाच तारीख उगवली. प्राचूचं मायागं व कास बरीच सुजली. डॉक्टरांना बोलावतो तर कुणीच येईना. असे चार दिवस गेले. गोठा तर स्वच्छ ठेवत होतो. विषाणूंची बाधा होणं दूरच होत.

अशातच एका ओळखीतून डॉक्टर घरी आले. म्हणाले गायीला दिवस गेले आहेत. पोटात हात घालून तपासावे लागेल. आईनं डॉक्टरांनावे ड्यात काढलं, गाय कुठं गेलीच नाही तर दिवस जातीलच कसे. गाय मागील बंधीस्त कंपाऊंड मधेच मुक्त फिरू देतो. पण. मी पण आईच्या मताशी सहमत होतो. तिला दिवस जाणं शक्यच नव्हतं. प्राचूला काही तरी भयंकर झालं आहे या चिंतेने आई हळवी झाली नि माझी झोप उडाली.. गुगलवर माहिती शोधली पण काही तपास लागत नव्हता.. जेमतेम २६ महिण्याची गाय आता जिवाशी जाणार, माझ्या पायाखालची वाळू सरकली होती. तसाच सकाळी कामासाठी बाहेर गेलो. कामावरून येतांना सहा वाजत होते. रस्त्याने गायी विषयी चिंता होतीच. आईन फोन केला. लवकर ये… आपली गाय… पुढचं काही ऐकू आलं नाही.( नो आयडीयची कमाल .. अवघं आयुष्य बदलून नाही बुकलून काढलयं …. ल्यांनी) गाडीची स्टेंअरिंग हाताच्या घामानं ओली झाली होती. कपाळावर दरदरून घाम फूटला.. घरी अंगणात गाडी कशी तरी पार्क केली. मला तर श्वास घेता येत नव्हता. गाय गोठ्यात आडवी पडली होती. अशातच आई मागच्या दारून पुढ येऊन थोडं हसू संमिश्त्र भितीच्या भावाने सांगीतल गायीला पिल्लू होतय…मी गायीच्या मायांगाकडे पाहिलं खरचं तिथे पिल्लाचे खूर बाहेर येतं होतं.

अरे… कसे शक्य आहे.. गाय कुठे सोडलीच नाही… (कुठे शेणं खाल्लं असं असं कौतुक डोक्यात आल.. पण आता त्यावर विचार करण्याची वेळ नव्हतीच. आता खरी वेळ होती प्राचूचं पहिलं बाळतंपण स्वच्छ जागेत करण्याची, मी पुढे सरसावलो. आई भितीने थरथरली. तिचा जिव खाली वर होत होता. कारण गाय अडली तर काय करायचं. कारण पिल्लू बाहेर येतच नव्हतं. मी तिला धिर देत होतो. तिनं बाजरी शिजवायला टाकली. त्यातच गॅस संपला. पुढील दारून तो मागील दारी नेला तर ठेवतांना कचकन पायांच्या अंगठ्यावर पडला. डोक्यात सणक गेली. चक्कर आली. पण सावरलो. गायीकडे पाहणं गरजेचं होतं. जून्या साड्या कपडे, पोती गोळा केली. . डॉक्टर मित्राला फोन केला पण तो येण्याची आशा माळवली होती. पिल्लू जसे जसे बाहेर येतं होते तसे तसे चिकट द्राव्य बाहेर येत होते. मी त्याला पुसू लागलो. कारण गाय कोरड्या जागेवर व्याली पाहिजे. उभी राहिली तर पाय घसरायला नको. चार पाच पोती ओली झाली. ति दुसर्या पोत्यात भरली. जून्या साड्या फाडून फाडून गोठा पूसू लागलो. आता पूर्ण घामाने ओला झालो होतों. दोन मोठी पोती भरलं… अंधारात जावून ते ओझं दूरवर ओसाड जागी फेकून आलो. आता पिल्लू बर्यापैकी बाहेर आले होते. पण गाय निपचीतच पडून होती. पिल्लू जसं बाहेर आलं तसं त्याभोवतीची गायीचे गर्भ पिशवीचे लाल रंगाचे आवरण बाहेर आले. ते आवरणे गरजेचे असते. रक्त मिश्त्रीत असते म्हणू त्याचा संसर्ग होण्याची शक्यता असते. म्हणून ते पून्हा नव्या जोमाने पूसू लागलो. ते सारं एका बादलीत भरलं ते कुत्र्याच्या तोंडी लागू नये म्हणू वेगळं बादलीत भरलं. झाकूण ठेवलं. पिल्लू पूर्ण बाहेर आलं. त्याला चाटून पुसण्याची ताकद गायी मधे नव्हतीच. तिला कंठच फूटत नव्हता. तिच हे पहिलच बाळतंपण होत. पिल्लू कपड्याने पुसून काढलं. पिल्लू उठण्यासाठी धडपडू लागलं. गायं तर एका कोपर्यात होती. पिल्लूला मी दिसलो ते माझ्याकडे, माझ्या अवती भवती फिरू लागलो. त्याला बोट चाखायला दिला.. पण ते जोरातचं दाबून चोखू लागले. बोटाला गुदगुदल्या होत होत्या. गाय उठून उभी राहणं शक्यच नव्हत. कारण तिन- चार तासांची ही प्रक्रिया पहिल्यादांच तिन बिना औषधा व खुराकाशिवाय निभावली होती. पिल्लाच तोंड गायीच्या सडाशी लावू लागलो. पण त्याला ते काही उमजेना. गायीला उभं केलं पण पिल्लू तिच्या सडाकडे जाईचना… हाताने त्याचे तोंड धरून सडाकडे नेले तरी त्याला कसे प्यायचं हे कळत नव्हत. ते माझ्याच पायाखाली घुसू लागले. त्याला मी त्याची आई वाटतं होतो. तासाभराने त्याला दूध कसं प्यायचं हे कळू लागलं. सार्या गडबडीत ते वासरू मादी आहे की नर हे पाहिलंच नव्हतं. पाहिलं तर कळंतच नव्हतं. शेवटी आई व मी चर्चा केल्यानंतर तो नर आहे. यावर निदान झालं. नि त्याचं नाव बंडू ठेवलं. बंडू, बंड्या अशा नावाने तो कान हलवतो. ह्या उगाच काय… असे म्हणूत मान विशिष्ठ तर्हेने हलवून दाखवतो. तो आता बंडोपंत होण्याच्या मार्गावर आहे. तो चार महिण्यातच (एक वर्षाचा दिसू लागलाय) तो प्राचूच्या कमरेला लागू लागलाय. तर असा बंड्याचा जन्म झालाय..

आता गाय कधी लागली… यावर चर्चा रंगली. आईच्या व माझ्या विचारातून ते लक्षात आलं. आई मामाकडे गावाला गेली होती. त्यावेळेस प्राचू तिन दिवस गायब होती. शोध शोधली पण सापडली नाही. आईला गावावरून बोलावून घेतले. आईनं ती शोधून काढली. अगदी भर दुपारी मस्त पैकी झाडाच्या सावलीत महाराणीसारखी चर्वण करत बसली होती. घरी यायला तयार नव्हती. तिला मुक्तता, स्वंतत्रता, बेफिकीरी अनुभवायची होती. तिला नवीन दोर आणला. छोटा हत्तीत बसून आली.

खरं तर प्राचूनं, निसर्गाने माझी महत्वाची चिंता मिटवली होती. तिनच उपवर शोधून महत्वाचं काम केलं होतं. पण आम्हाला दुखः एवढचं की ति गर्भार आहे याची माहिती नव्हती. मी प्राचूच्या चिंतेत कितीतरी वेळ खर्च केला होता. डॉक्टरांना वेड्यात काढलं होतं. आणि सर्वात महत्वाचं म्हणजे तिचे औषध पाणी, विशेष खुराक न दिल्याचं, तिच कौतुक न केल्याचं मला जास्त दुखः होतं. पण आपली इच्छा व त्यामागील हेतू शुध्द असेल तर निसर्गच आपल्याला मदतीला येतो. याचा मला बरेचदा प्रत्यय आला आहे. तो याही वेळेस आला.

तर अशा रितीने मी गायीचे बाळंत करण्याला हातभार लागला. गायीच्या बाळांतपणाची छोटी जाण आली. बरंच काही शिकायला मिळालं.
बंड्याअशा नावाने हाक मारली की बंडू कान हलवतो. ”ह्या उगाच काय… ?असे म्हणूत मान विशिष्ठ तर्हेने हलवून दाखवतो. तो आता बंडोपंत होण्याच्या मार्गावर आहे. तो चार महिण्यातच (एक वर्षाचा दिसू लागलाय) तो प्राचूच्या कमरेला लागू लागलाय. तर असा बंड्याचा जन्म झालाय…

आवाहन: शहरात नवख्याने गाय पाळणं हे मोठं आव्हान आहे. वेळेवर डॉक्टर नसणं, चारा पाणी याची व्यवस्था करणं आणि हे सारं करण्यासाठी आर्थिक पाठबळ असणं हे खूप महत्वाचं आहे. आम्हाला किंवा आपल्या पाहण्यातील शहर किंवा खेड्यातील एकल गोपालकाला ऐच्छिक मदत करा. त्याने मोठा धिर मिळेल विशेष म्हणजे आत्मविश्वास मिळतो की आपण एकटे नाही आहोत. कारण गोशाळांचा खर्च मोठा असला तरी तो विभागला जातो किंवा त्यांच्या उत्पादनातून, इतरांच्या निशुल्क सेवेतून ते परवडतं तसे एकल गो पालकाला ते अवघड असतं.

वरील लेख आवडला तर नक्कीच Share & Like करा.

www.gacchivarchibaug.in

संदीप चव्हाण. ९८५०५६९६४४

1 (1).png

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


Story: अबब ! गच्चीवर ५० किलो हळदीचे उत्पादन…

4746936_orig.jpeg

सध्या गच्चीवरती बाग फुलवणे ही गरज झाली आहे. गरज ही शोधाची जननी आहे असे म्हटले जाते व ते खरं ही आहे. आज रसायमुक्त भाज्या व त्याही घरच्या घरी पिकवणे ही चांगल्या व सुदृढ आयुष्याची गरज झाली आहे. घरच्या बागेतील भाजीपाला आजची वेळेची व काही अंशी पैशाची गुंतवणूक ही उद्याच्या भविष्याची तरदूतच म्हणायला हवे.नाशिक शहरात गच्चीवरची बाग ही जोमाने फुलते आहे. या विषयावर पूर्ण वेळ काम करणारे संदीप चव्हाण हे उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोतांत (किचन वेस्ट, पालापाचोळा) भाजीपाला पिकवण्याचे तंत्र विकसीत केले. तसेच संदीप चव्हाण हे आपल्या गच्चीवरती विविध प्रयोग करत असतात. त्यांनी या वर्षी गच्चीवर, तेही नाशिकच्या वातावरणात व विशिष्ट प्रकारच्या ३० नर्सरी बॅग्ज मध्ये त्यांनी या वर्षी विक्रमी म्हणजे ५० किलो हळदीचे उत्पादन घेतले आहे. हे त्यांचे उत्पादनाचे तिसरे वर्ष आहे.अशी झाली सुरवातः संदीप चव्हाण यांच्या सासूबाईनी जावयाची शेतीची हौस लक्षात घेवून गच्चीवर लागवडीसाठी पावशेर ओल्या हळदीचे कंद भेट म्हणून दिली. पहिल्या वर्षी त्यांनी त्याचे ५ किलो हळद उत्पादन केली. उत्पादित झालेल्या हळदीचे घरच्या पुरते ताजे लोणचे व काही घरात वापरण्यासाठी हळदपुड तयार केली व बाकीचे त्यांनी नविन वर्षासाठी बिज म्हणून राखेत ठेवले. दुसर्या वर्षी २ किलो बिजाचे १५ किलो हळद उत्पादन केले. त्यातील काही लोणचे केले. काही आप्तांना भेट दिली व काही हौशी बाग प्रेमींना लागवडीसाठी वाटली. या वर्षी त्यांनी ५ किलो बिज राखेत ठेवून जून च्या मध्यावधीत लागवड केली. त्यातून त्यांना ५० किलो हळद उत्पादन झाली आहे.अशी भरली नर्सरी बॅग्जः टेरेस म्हटले की जागेची कमतरता आलीच. अशा वेळेस आपल्याकडे उपलब्ध जागेचा व साधनांचा मेळ बसवणे गरेजेचे ठरते. त्यांनी कमीत कमी रूपयात मिळणारी पण चांगल्या प्रतिची नर्सरी बॅगेची निवड केली. सोळा बाय सोळा इंच प्लॅस्टीकच्या नर्सरी बॅगेत प्रथम नारळाच्या शेंड्या, पालापाचोळा, वाळलेले किचनवेस्ट, सर्वात वरती दोन इंच लाल माती मिस्त्रीत आधीच्या वर्षाची माती वापरली. अर्थात ही माती म्हणजे खतासाऱखीच होती. अशा ३५ बॅग्ज मध्ये चार चार हळदीचे मातृकंद लागवड करण्यात आली. या वर्षी चांगल्या झालेल्या पावसाने पिक उभारीस आले. कंद पोसले गेले. मध्ये मध्ये खत म्हणून गोमूत्र पाणी, घरीच तयार केलेले देशी गायीचे शेणखत व माती अशी भर टाकत राहिले. तसेच जीवामृत, आंबवलेले खरकटे पाण्याचाही उपयोग केली. जानेवारी पासून पिकाला पाणी देणे बंद केले व जानेवारीच्या शेवटच्या आठवड्यात माती बाजूला करून हळदीचे उत्पादन केले.हळदीचे महत्वः हळदीचे गुण हे आपल्या भारतीय संस्कृतीत सांगीतले आहे म्हणून तिचा वापर आपल्या रोजच्या जेवणात तर होतोच पण इतर अनेक गोष्टीसाठीही वापरली जाते. संदीप चव्हाण यांनी सांगीतलेला अनुभव मोठा रंजक व शिकवण देणारा आहे. ते एकदा बागेतील वांगी ब्लेडने कापतांना वांग्या ऐवजी बोटच चिरले गेले. रक्ताची धार घेवून तसेच किचन मध्ये धावले व पहिल्या वर्षी तयार केलेल्या हळदीची पुड त्यावर भरली. तिसर्या दिवशी बोटाची जखम भरली गेली. हीच हळद बाजारातील असती तर त्याचा परिणाम एवढ्या लवकर व आश्चर्यकारक मिळाला नसता असे त्यांनी व्यक्त केले.अशी जपली ओली हळदः हळद काढून झाल्यानंतर त्यास सावलीत ठेवले जाते. सावलीत हळद वाळवल्यामुळे कंदापासून माती आपोआपच विलग होते. ति झटकून घेतली. तसेच त्याचे मुळे कैचीने कापून हळदकंद स्वच्छ केली जाते. त्याचे तीन प्रकारात वर्गीकरण केले. १) मूळ व जाड आकाराचे मातृकंद व उपकंद हे पुढील वर्षासाठी बिज म्हणून मातीच्या माठात राखेत जनत केले जातात. २) उपकंदाहून छोटे व आकाराने छोटे असलेले कंद हे हळदीचे लोणचे किंवा पावडर बनवण्यासाठी उपोगात आणले जातात. ३) खराब झालेले कंद किंवा अगदी बाळहळद ही खत म्हणून किंवा झाडांना देण्यात येण्यार्या पाण्यात त्याचा वापर केला जातो.

turmeric-3251560_1920

घरीच पावडर कशी तयार करावी... ओल्या हळदीला दाताने घासण्याच्या ब्रशने मातीचे कण काढले जातात. त्याचे बारीक काप, चकत्या करून उन्हात कडकडीत वाळवली जाते. व त्यास घरच्या मिक्सर मधे बारिक पावडर करून गाळून घेतली जाते. बाजारातील हळदीला पिवळा गडद रंग यावा म्हणून त्यास उकळवले जाते पण हळद उकळवल्याने त्याचा अर्क निघून जातो. असे त्यांनी अनुभव व्यक्त केला. घरची हळद रंगाने पिवळी धमक नसली तरी गुणाने व चवीने ति बाजारातल्या हळदीपेक्षा कितीतरी पटीने वरचढ आहे असा त्यांनी अनुभव मांडला.केले जाणार मोफत मार्गदर्शनः हौशी व्यक्तिना घरच्या कुंड्यामध्ये हळद कशी लागवड करावी. त्याची काळजी कशी घ्यावी याची माहीती ते निशुल्क देण्यास तयार आहे. इच्छुकांनी फोनवर संपर्क साधावा असे आवाहन करण्यात आले आहे.काय आहे गच्चीवरची बाग… उपलब्ध जागेत, उपलब्ध साधनात व उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोतात ( पालापाचोळा, नारळाच्या शेंड्या, वाळलेले किचन वेस्ट, आंबवलेले खरकटे पाणी,) नैसर्गिक रित्या बाग फुलवण्याचे ते निशुल्क मार्गदर्शन करातात. घरच्या घरी भाजीपाला कसा पिकवावा या विषयी ते कार्यशाळा घेतात. स्व अनुभवावर आधारित त्यांनी गच्चीवरची बाग ही पुस्तिकाही लिहली आहे.संपर्कः संदीप चव्हाण, ९८५०५६९६४४www.gacchivarchibaug.in.

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


Life story: बागेची- पानभर गोष्ट…

0 (10)

#Waste, कचरा ही आजच्या आधुनिक जीवनशैलीची देण आहे. भलेही कचर्याला काही भंगारात मुल्य असेलही. पण कुजणार्या कचर्याला खत बनविण्याव्यतिरिक्त काय किंमत ? अशा कचर्यावर आधी स्वतः विविध प्रयोग करणे, त्यात नाविन्यता, विज्ञान ओळखणे त्यातून प्रबोधन घडवून सृजनशीलपणे लोकांना त्याचा वापर करावयास लावणे, त्यातून प्रोडक्टीव शोधणे व यात सक्रियपणे लोकांचा सहभाग घेवून खर्या अर्थाने लोकसहभाग घेणे. त्यात पूर्णवेळ रोजगार शोधणे व त्यातूनही एक ग्रीन इंटरप्रिनअर्सचा प्रवास घडवत एक पर्यावरणीय चळवळीच्या व्यापक जगात स्वतःची ओळख निर्माण करणे हे खरोखरच अदभूद्तच म्हणावे असा हा प्रवास आपण जाणून घेणार आहोत.

नाशिकच्या तंत्र, य़ंत्र व मंत्र भूमीत, नाशिकला विविधतेने ओळख असलेल्या ओळखीत आणखी एक ओळख तयार करणार्या गच्चीवरची बाग-नाशिक, संदीप चव्हाण यांची ही खारीच्या वाटेची कतृत्वकथा… पर्यावरणीय योगदानातील गच्चीवरची बाग प्रबोधन, व्यवसाय व व्यवसायापुढील आव्हानं व आवाहानांचा हा प्रवास स्वबोधच्या अदभूत वाचकांसाठी…

गुगुलवर गच्चीवरची बाग हा शब्द टाकला की विविध समाज माध्यमांतील त्याची उपस्थिती, माहिती समोर येते. विविध भाज्यांचे फोटो, पर्यावरणीय माहितीची अगदी थोड्या शब्दात केलेली मांडणी लोकांना आकर्षित करत आहे. ढासळते पर्यावरण, त्याची झळ ही ‘’ग्लोबली” असली तरी त्याची सकारात्मक सुरवात ही “लोकली” व “पर्सनली” करता येते. त्याच्याच हा संपन्न अनुभव…

संदीप चव्हाण, वय वर्ष ३८, नाशिक मधे असतात. २०१३ या वर्षी एका माध्यमस्थित संस्थेतील प्रकल्प प्रमुख पदावरील नोकरी अपमानास्पद वागणूकीमुळे तडकाफडकी सोडली. नोकरीच्या ठिकाणी आपल्या हिंमतीच्या बळावर निर्माण केलेले स्थान, प्रकल्प संकल्पना, मांडणी, आखणी व अंमलबजावणीचे अनुभव ते साकारतांना त्यामागील कष्ट, कल्पकता हीच काय ती पुंजी बरोबर होती.

नोकरी सोडल्यानंतर संसाराचा गाडा, घराचे कर्ज, मुलांचे शिक्षण, घरातल्या खाणार्या तोंडाची जबाबदारी पार पडणे हे कर्तव्य… पैसे तर मिळवले पाहिजेतच. त्याशिवाय पर्याय नाही. हा गहण प्रश्न समोर होता. ‘’काय काय करता येईल’’ याची यादी बनवतांना ‘’काय करायाचं नाही” या विषयी ठाम होते. या यादीत पुन्हा कुणाची नोकरी करायाची नाही. याचा ठाम विचार केलेला. काय करायाच नाही याची पहिली यादी केली म्हणजे मार्ग स्पष्ट होतात. ही कोणत्याही मुल्याधारित कामाची, जगण्याची चौकटच कर्तृत्वाला चार चांद लावतात. याची केवळ धारणा, दृष्टीकोन हे आज प्रत्यक्षात अनुभवायास मिळते.

त्यांच्या जुन्या पत्राच्या घरी लहानपणी (आज तेथे वर्कशॉप आहे. जेथे गाय, गाडी, पालापाचोळा स्टोअर केला जातो.) कचरा जाळायचा नाही. कारण त्यापासून धूर होतो, प्रदुषण होते ही विचारधारणा. मग कचर्यावर विविध प्रयोग करायचे. त्यावर झाडें उगवायचे. लहानपणी त्यांच्या शेजारी राहणार्या निवृत्त सेनाधिकारांने बागेत झाडं लावण्याचे ८०च्या दशकता १० रू बक्षीस (आजचे १००रू) दिले होते. फक्त झाडं लावण्याचे १० रू. का दिले ? या चिंतनाने पर्यावरणाची आवड तयार केली. त्याच रूजलेल्या बियाणांने पर्यावरणाची आवड तयार केली व त्याच बीजाचे आज गच्चीवरची बाग म्हणून रोपटं आकार घेतय.

संदीप चव्हाण यांना शेतीची, निसर्गाची खूप आवड. नोकरी सुरू असतांनाच शेतकर्यासोबत काम करण्याची संधी मिळाली. रासायनिक शेती सोडून नैसर्गिक व सेंद्रिय शेतीकडे शेतकर्यानी वळावे म्हणून प्रबोधन, प्रशिक्षणाची जबाबदारी होती. त्या निमीत्त आदीवासी बांधवाच्या शेती करण्याच्या , वाड्या फुलवण्याच्या पध्दती, विनोबा भावे यांच्या वा आश्रमातील शेती पध्दत, विदर्भातील विषमुक्त शेतीचे प्रयोग, थायलंड, झिंम्बॉब्वे या देशात जावून अभ्यास केला. काही वर्षानी असे लक्षात आले की शेतकर्यांना रासायनिक शेतीशिवाय पर्याय नाही. कारण तेच त्यांच्या तुंटपुंजे का होईना पण कुटुंब चालवण्याचे साधन होते. शेतकर्यांना हे सारं काही सांगण्यापेक्षा आपणच यात काहीतरी ठोस केले पाहिजे. याची खूणगाठ मनात बांधली गेली. जागतिकीकरणमुळे विदेशी कंपन्यांनी पुरस्कृत केलेल्या रसायनांचा शेतीतील वापर ही शेतकर्याला सधन करण्यापेक्षा कंगाल करणारा आहे. याची जाणीव झाली. एवढच नाही तर जल, जंगल, जंमीन, हवा प्रदुषीत करणारी ही आधुनिक व्यवस्था सर्वंच प्राणीमात्राचा, मानवाचा एक दिवस घास घेणार याची खात्री पटलेली. मग रसायनं नव्हती तेव्हा आपले पुर्वज शेती कशी करायचे ? या एका प्रश्नांने संदीप चव्हाण यांना ग्रासले. अशा कोणत्या पध्दती होत्या की त्या लोकांच भरण पोषण करायचे. चला… स्वतःच शेती करून पाहिली पाहिजे. त्याशिवाय सत्य काय ते कळणार नाही. राहत्या ठिकाणी शेतीचा शोध घेतला. कुणी निमबटाईने शेती द्यायला तयार होईना.. “नोकरी करणारा माणूस शेती काय करणार” ?. एक जण तयार झाला. यंत्र शंक्ती वापरण्यापेक्षा श्रम शक्ती वापरली पाहिजे म्हणून कुंदळ फावडं घेवून शेत कामास सुरवात केली. दोन दिवसांनी जमीन मालकांला प्रश्न पडला अशी काय शेती होणार ? संदीपची सुट्टी करण्यात आली. शेती तर करायची पण शेती नाही म्हणून हातातवर हात ठेवून गप्प बसेल तो संदीप कसला.. मुबंई पुण्याला गच्चीवर शेती करतात म्हणून ऐकले होते. तेव्हा आजच्या सारखी समाज माध्यमं (व्हाट्सअप, फेसबुक चालणारी मोबाईल नव्हती.) हे सारे अकलेचे तारे तोडण्यासारखेच होते. पण मागार नाहीच.

नुकतच लग्न झालेल. लग्नाआधी आणाभाका झाल्या होत्या की जंगलातच राहयला जायचं. पण बायको मुबंईची.. जंगलात नको… मुलांच शिक्षण करू, त्याला एक शहरात एक तरी घर करू… मग राहू जंगलात… पण एवढा वेळ हाताशी नव्हताच.. निसर्गाची ओढ व आवड स्वस्थ बसू देत नव्हती. संदीपने जंगलच घरी आणायचं ठरवलं. भाड्याचं घर (आत्ताच खाली कर असूनही) पण त्याच्या छतावरच कचर्यावर प्रयोग करणं सुरू झालं.

याआधी सफाई कामगारांच जिवन जवळून अनुभवलेलं, डंपीग ग्रांऊंडच्या जखमा अंगावर घेवून वाढत्या शहरीकरणात आपलं जीवन हे खरं जगणं होईल का. मग शहरातल्या कचर्यावर काम करायाचं की शेती करायची असा पॅरालल विचार चालेला होताच. झालं तर प्रयोग करता करता असं लक्षात आलं की शहरातला कचरा व शेती याची सांगड घालता येईल. मग गारबेज टू गार्डन अशा तत्वावर घरीच टेरेसवर बाग फुलवायचं सुरू झालं. येथेही पहिला विचार काय करायचं नाही ही चौकट आलीच. “बाहेरून काहीही विकत आणावयाचे नाही”. असे ठरलेलं. जूनीच दारू नव्या पॅकेजेस् मध्ये विकून शेतकर्यानां कंगाल करणार्या बाजारातील रासायनिक औषधांचा क्षेत्र अभ्यासाचा अनुभव होताच. म्हणून ही चौकट तत्व ठरलं. आपला जैविक कचरा फेकायचा नाही. त्यावरच प्रयोग करायचे नि भाज्या पिकावयच्या. करतो ते खरं आहे आहे का याची सत्यता आधी स्वतः पटवून घ्यायची. मगच लोकासांगे ब्रम्हज्ञान या भानगडीत पडायचं.

अचानक २०१३ या वर्षी नोकरीला लाथ मारली. पूर्णवेळ (नाव स्वतःच पण आजही मालकी बॅंकेची) घरावरच्या गच्चीवर वेळ देवू लागले. कचरा व्यवस्थापनाचा अनुभव, शेतकर्यांच्या सोबत राहून ज्ञानाची मिळालेली शिदोरी घेवून सहा महिन्यात विविध प्रयोग केले, यश मिळत गेले. उपलब्ध जागेत, उपलब्ध वस्तूत (गाडग्या, मडक्यात, पिशव्यात) व उपलब्ध नैसर्गिक स्त्रोतात. (पालापाचोळ्यात) बाग फूलु लागली. घरीच रसायनमुक्त भाज्या पिकू लागल्या. “नोकरी सोडून हे काय चालवलं” म्हणून शेजारी हसले. “आवडतंय म्हणून कर”! म्हणणार्या बायकोला बाजारातील व घरीच उगवलेल्या भाज्यातील चवीतला फरक लक्षात आला. “पण हे कचरा वैगरे नको… तू कामाला लागला पण आम्हालाही कामाला लावलं” अशी तक्रार बोयकोची होतीच. गच्चीवर भाज्या फूलू लागल्या. यातूनच अनुभवावर आधारित गच्चीवरच बाग पुस्तकाचा जन्म झाला. २००१ साली ओपण करण्यात आलेलं फेसबूकच अंकाऊंट २०१३ पासून नियमीत वापरात येऊ लागलं. पुस्तकाची मागणी दूर दूरदूर वरून येवू लागली. पण नाशिकमधून हवा तसा प्रतिसाद नव्हता. नाशिकचा सहभाग नव्हता. नाशिक हीच आपली कायर्भूमी ठरवायची असेल तर येथे कामाला प्रतिसाद वाढला पाहिजे. या दिशेने विचार सूरू झाले. नाशिकच्या स्थानिक दिव्यमराठी वृत्तपत्रासोबत नाशिकरांसाठी गच्चीवरची बाग स्पर्धा घेण्याचे ठरवले. निशुल्क कार्यशाळा घेण्यात आल्या. दिव्यमराठीने वर्षभर नाशिकच्या कोपर्याकोपर्यात कार्यशाळा घेतल्या. निशुल्क ज्ञान सोबत बांबूची ट्रॉफी व वरून रोख पारितोषीक नाशिककर हरखले.

दरम्यान नाशिकमधील सर्वच वृत्तपत्रांनी, वृत्त वाहिन्यांनी हळूहळू बातम्या देवून विषय उचलून धरला. आता संदीप चव्हाण यांची गच्चीवरची बाग बर्यापैकी घराघरात पोहचली. त्यात लोकसत्ता सारख्या वृत्तपत्राने चंतुरंग पुरवणीत गच्चीवरची बाग सदर लिखाणाची संधी दिली. विषय राज्यपातळीवर पोहचला. मध्यप्रदेशातील एक संस्थेने पाच मिनिटांचा माहितीपट बनवला. त्तो देशभर पोहचला. आजही यू ट्यूबवर रोज नवनवीन २०० नोंदणीकृत दर्शक पाहताहेत.

7 (12)

“पुस्तक वाचले, कार्यशाळा अंटेड केल्या हो… पण एकदा आमच्याकडे येवून आमची गच्ची, पाहून मार्गदर्शन करा”. “मला आवड आहे पण घरातल्यानां नाही त्यांना येवून सांगा.” झालं.. सुरवातीला निशुल्क भेटी देवून मार्गदर्शन करता करता पे कंन्सलटंसी सुरू झाल्या. “बर आता कंल्सटंसी झाल्यात तुम्हीच भाजीपाल्याचा सेटअप लावून द्या. मेन्टनंस घ्या… आम्ही काळजी घेवू”… पण दुचाकीवर साहित्य गोळा करायचे म्हणजे सोपे नव्हते. इच्छुकांना नारळाच्या शेंड्या पालापाचोळा गोळा करून ठेवा… मी सेटअप लावून देतो असे म्हटले की… मागणीच रद्द व्हायची. तसेच इतरांची गाडी घेवून हे सारं वेळेत पोहचतं करण शक्य नव्हत व खर्चीकही होतं. शिवाय वेळ खाणारी काम… त्यातच माध्यमांनी गारबेज टू गार्डन –गच्चीवरची बाग विषय लोकांपर्यंत पोहचवणं बंद केलं. कारण विषय मांडून झाला होता. अर्थात प्रत्येक प्रसार व प्रचार माध्यमांनी खूप प्रसिध्दी दिली होती. किती अपेक्षा करणार. स्वतःची जाहिरात करावी तर एवढे पैसे नाहित. स्वतःच चारचाकी वाहन घेण्याचं ठरवलं. त्यावर विचारपूर्वक जाहिरात करण्यात आली. त्याही आधी जाहिरात म्हणून पाठीवरच्या बॅगेवरच “गच्चीवरची बाग- टेरेस गार्डन विषयी सर्व काही” अशी पाटी लावलेली. त्यामुळे स्गिनलवर उभं राहिल की लोक फोटो काढायचे, विचारपूस करायचे. सारीच माहिती फोनवर देणे शक्य होत नव्हंत. संकेतस्थळ तयार करण्याची गरज होती. पण पैसे आणायचे कुठून, मुळात त्यावर खर्च कशाला करायचा.. या विचारातून घरीच स्वतः अभ्यास करून संकेतस्थळ तयार करण्याचे ठरवले. माहितीसाठी मित्रांना विचारून विचारून डोमेन नेम, होस्टींग प्लेस विकत घेवून टेम्पलेट्सची मदत घेत घरीच संकेतस्थळ तयार झाले. “संकेतस्थळ छान बनवा हो” अशा प्रतिक्रीया येतात पैसे तेव्हांही नव्हतेच. (आजही नाहीत) पण वाचकांना एकाच जागेवर सर्वी माहिती मिळू लागली. संकेतस्थळही नैसर्गिक वाटावी अशी तयार झाली..

बाहेरून जाहिरात व आतून सामान वाहण्यासाठी चार चाकी गाडीची गरज होती .बायकोचं सोनं तारण ठेवून थोड्या डाऊन पेंमेंटवर गाडी विकत घेतली. “चार चाकी गाडी आणली खरी.. पण रात्रभर झोप नाही. कारण गाडी चालवायची कुणी. गाडीच चालवता येत नाही. क्लास झाला होता पण सरावाअभावी सारंच विसरायला झालं होतं. हिंमत केली. यू ट्यूबवर फिल्मस पाहिल्या. मित्रांने गाडी शिकवली. प्रसंगी पैस देवून गाडी रस्तायवर धावू लागली. माहिती एकटवली. वेळ मिळेल तेव्हाच गाडी चालवण्याचा मनातच सराव केला. एक दिवस भर पावसात गाडी बाहेर काढली. अपेक्षे प्रमाणे धोधो पावसात रस्ता रिकामाच होता. २५ किलोमिटर गाडी चालवून घरी सुखरूप परत आणली. विश्वास वाढला थोडक्यात गाडी शिकलो” !

20180613_110943

तर गाडीवर सत्यमेव जयते ऐवजी स्वच्छमेव जयते असे लिहून गच्चीवरची बागेची जाहिरात नव्हे लोकांमधे जागृती केलीय. ही गाडी खरं तर खूप नाविन्य आहे. “झाडू मारंण का होईना पण ते इतरांपेक्षा त्यात नाविण्य असलं पाहिजे” असं तत्व असलेला संदीपची कतल्पकता गाडीवरील जाहिरातीत लिहलेल्या वाक्यावरून दिसून येते. खरं तर जगात अशी एकमेव गाडी आहे असं म्हटलं तर अतिशोयक्ती होणार नाही.

भाजीपल्याची बाग फुलवता फुलवता रसायनमुक्त पध्दतीनेही बागबगीचा तयार करणे त्याची रखरखाव करण्याचंही काम केलं जातं. या दरम्यान घर मालकांना नको असलेला नैसर्गिक कचरा कुठेतरी फेकून विल्हेवाट लावण्यारपेक्षा त्याचे व्यवस्थापन करणे सोपे आहे. याचा विचार करत तो घरीच आणला जावू लागला. कचर्याने भरलेल्या गोण्यांचा ढिग होऊ लागला. त्याचे तुकडे, चुरा करण्यासाठी श्रेडर मशीनची गरज होती. पण पैसे आणणार कुठून.. टाटा कॅपीटलने सलाम लोन अंतर्गत एक लाख रूपये नियमीत परफेड देण्याच्या बोलीवर देण्यात आले. आज हे श्रेडर मशील खरोखरच उपयोगी ठरत आहे.

रसायनांच्या एवजी गायीचे शेण, गोमुत्र याचा वापर केला जातो. “ज्यांनी आपले पूर्वाआयुष्य म्हशींच्या शेणा मूतात काढले अशा शेजार्यांना एका गायीचा दूरवरून वास येवू लागले. बरे गायीचे शेण काही उघड्यावर टाकत नव्हते. त्याचे सुयोग्य, वैज्ञानिक पध्दतीने व्यवस्थापन होत होते. तरी वास येत होता व आजही फक्त त्यांनाच दुरवरूनही गायीच्या शेणामुताचा वास येतो. असो. विषय गहन आहे”.

शहरात गाय पाळणे तसे जिकरीचे आहे.. तिचा चारा पाणी, महिण्याला डॉक्टर, औषध असा खर्च आहेच. पण तिच्यापासून मिळणार्या दूधापेक्षा गायीचे शेण व गोमूत्र हे पर्यावरण सुधारण्यास, हवा शुध्द करण्यात, बागबगीच्या फुलवण्यास मदत होत आहे. गायीच्या शेणाचे व्यवस्थापन हे सावलीत पोत्यात केले जाते. मिळणारा जैविक कचर्यासोबत त्याचे कंपोस्टिगं केले जाते. त्यामुळे त्यापासून कोणताही दुर्गंध येत नाही.

अशी ही गच्चीवरच बाग व्यवसायाच्या अंगाने व नैसर्गिक गतीने विकसीत होत आहे. दुरध्वनीवर आजही निशुल्क मार्गदर्शन केले जाते. ते व्यवसायाचे मुल्य म्हणून कायमस्वरूपी जपण्याचे ठरवले आहे. दरवर्षी गणपती विसर्जन व नंतरच्या दिवशी नारळाच्या शेंड्या व उन्हाळ्यात पालापाचोळ्याच्या गोण्या भरून साठवल्या जातात. जवळपास ८० टक्के जैविक कचरा व २० टक्के मातीचा वापर करत फुलवण्यात येणारी भाजीपाल्याची बाग पर्यावरणाला खूप मोठा हातभार लावत आहे. घरातल्या मंडळीचा हातभार तर लागतोच पण सोबत दोन व्यक्तिंना सन्मानाने रोजगार दिला गेलाय.

भाजीपाला फुलवायचा म्हणजे वेळ द्यावा लागतो. गार्डेनिंग व पॅरेन्टींग या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहे. वर्षभरात माती तयार झाल्यानंतरच्या बागेत वेळेच्या गुतवंणूकीत भाज्याचे प्रमाण वाढते हे लक्षात आले. घरच्या बागेला वेळ देता येत नाही म्हणून गेल्या दोन वर्षापासून टेरेसवर फक्त हळदीचे पिक घेतातहेत. मागील वर्षी ३६ (नर्सरी बॅगेत) चौरस फूटात ५० किलो ओली हळद उत्पादीत करण्यात आली. या वर्षी ते २०० किलो हळद पिकण्याचा अंदाज आहे.

सब जिंचो का फायदेमंद ईस्तेमाल (सफाई) यास यथार्थ असलेले काम आज गच्चीवरची बागेतून साकार होतांना दिसत आहे. चला तर पाहूया… गच्चीवरची बाग म्हणजे काय…

गच्चीवरची बाग म्हणजे काय…

घर असो, दार असो, अंगण असो, टेरेस असो, बाल्कनी असो अगदी विंडो ग्रील असो अशा कोणत्याही उपलब्ध जागेत आपल्याला बाग फुलवता येते. अर्थात इच्छा तेथे मार्ग असातातच. आमच्याकडे जागाच नाही हो…असे म्हणणे म्हणजे पळवाट शोधणे अशी मांडणी संदीप नेहमी करतात.

एकदा जागेचा शोध पूर्ण झाला की उपलब्ध वस्तूत बाग फुलवता येते. नव्याने कुंड्या आणायचा म्हणजे खर्च असतोच. पण कशाला खर्च करायचा. अगदी दुधाची पिशवी, शितपेयाची बाटली. लेडीज पर्स, पुरूषांचे जीर्ण बूट यापासून अनेक गोष्टी आपण भंगारात, कचर्यात फेकून देतो. शेवटी काय ज्यात माती, पालापाचोळा धरून ठेवता येईल अशी कोणत्याही आकाराची कोणतीही वस्तू, त्याचा वापर कल्पकतेने आपल्याला बाग फुलवण्यासाठी करता येतो. अर्थात यात खूप मोठे पर्यावरण मुल्य, संरक्षण व जबाबदारी सामावलेली आहे. रिसायकलला जाणारा कचरा प्रंचड प्रमाणात प्रदूषण करतात. त्यापासून आपल्यला काही काळ का होईन ते रोखता येते. थोडक्यात प्लास्टिक रिसायकलचा पाळणा लांबवला पाहिजे.

जागेचा शोध व वस्तूंची जमवाजमव झाली की त्यात भरण्यासाठी नैसर्गिक स्त्रोतांचा वापर करणे गरजेचे आहे. आमच्याकडे मातीच नाही हो… अशी तक्रार करत आपण निसर्गापासून पळ काढतो आहोत असेच म्हटले पाहिजे. घऱातला ग्रीन किचन वेस्ट (प्री कुक्कड वेस्ट) या अगदी बारिक करून वाळवून घेतला. त्याला कुंडीत भरला, पाणी शिपंडले तरी त्याची हळूहळू माती तयार होऊ लागते. बाळ जन्माला आले की झाले मोठे असे नसते ना…तसेच बागेचे असते. ती ही हळू हळू वाढत जाते.

तर नैसर्गिक स्त्रोतांत नारळाच्या शेंड्या, सुकलेले किचनवेस्ट, पालापाचोळा व २ इंच (२० टक्के) माती यावरच आपल्याला बाग फुलवता येते. हजारो वर्षापासून तयार झालेल्या मातीवर मागील २५०० वर्ष माणूस वस्ती करून आपली उपजीविका भागवतोय. मग फक्त ३६५ दिवसात माती तयार करायाला का वेळ देवू नये. बरे यात वर्षभरही आपल्याला भाज्या घेता येणारच आहे. एकदा माती सुंगधीत झाली की त्यात लावलेल्या बिज, रोपं आपल्याला चवदार उत्पादन देतात.

किचन वेस्ट व्यवस्थापन…घऱातला कचरा वेगळा करून द्या असा वटहूकूम आला आहे. किंबहूना त्याचा कायदाच तयार झाला आहे. काही दिवसात ओला कचरा स्विकारला जाणार नाही, नागरिकांनी त्याचे घरीच व्यवस्थापन करावे असा कायदा येईल. अर्थात घोडा मैदान दूर नाही… तर घरातल्या कचर्याचे आपल्याला विविधतेने व्यवस्थानपन करता येते. यातील सोपा मार्ग शोधला जातो तो म्हणजे बाजारातील कंपोस्टर विकत घेणे. पण हे तितकेसे मातीसाठी फायद्याचे ठरत नाहीत. कचर्याची माती (व्हॅल्यूम निश्चितच कमी होतो) होते पण ते झाडांच्या व विशेषतः भाजीपाल्याच्या बागेला उपयोगी पडत नाही. असो विषय गहन आहे. ..

तर घरातल्या कचर्याचं आपल्याला विविध तर्हेने व्यवस्थापन करता येते. ग्रीन वेस्ट वाळवून त्याचा कुंड्या भरण्यासाठी वापर करता येतो. पंधरा दिवसातून एकदा ग्रीन वेस्ट मिक्सर मध्ये दळून त्याचे पाणी झाडांना टाकता येते. ग्रीन वेस्ट व खरकटे अन्न, पाणी आंबवून त्यात पाणी मिसळून झाडांना दिल्यास बाग अधिक सुंदर, ताजीतवाणी तर होतेच पण उत्पादनशील होते. ओला कचरा ही घास घास भर कुंड्यामधे भरला तरी त्याचा उपयोग व व्यवस्थापन होते. घरतील प्लास्टिक बादल्या, टफ, जूने माठातही आपल्याल खत तयार करता येते. अर्थात त्यातील विज्ञान प्रथम समजून घेतले पाहिजे. बरेचदा बाजारातील कंपोस्टर मध्ये विज्ञान समजून सांगण्याचा, तंत्राचा व नतरच्या उपयोगीतेच्या अभाव दिसतो.

रासायनिक शेतीत शत्रू किटक मारून टाकले जातात. त्यासोबत मित्र किटकही मरतात. पण घरच्या बागेत होणारी कीड ही पाहूणे मंडळी असतात. बागेतील झाडांना होणार्या संभावी आजाराची विचारपूस करायवयास येतात. त्यांचे येणे हे सूचक मानून त्यावर उपाय योजना केली (योग्य पाहूणचार) केला ते निघून जातात. कीड मारायची नाही. पण यासाठी आपले निरिक्षण हे ताकदीचे असले पाहिजे. कीड वेचून फेकणे, चिमण्यानां दाणे ठेवण्यापेक्षा फक्त पाण्याची व्यवस्था केली तर हे काम नैसर्गिकरित्याही आपसूकच होते. आपल्या वेळेच्या गुंतवणूकीच्या प्रमाणात भाज्यांचे प्रमाण वाढत जाते. असा आनंदाची प्रवासात गच्चीवरची बाग तुमच्या सोबत सैदव असणार आहेतच. त्यासाठी छोट्या छोट्या प्रश्नासांठी, शंकेसाठी आमच्याशी संपर्क साधू शकता.

आव्हान व आवाहन…गच्चीवरची बाग ही आज गुगुल वर प्रसिध्द आहे. पण यामागे अनंत कष्ट व वेळेचा सदउपोयग करण्यात आला आहे. किंबहूना या सर्व प्रयोगासाठी प्रंचड प्रमाणात वेळेची व पैशाची काटेकोर गुंतवणूक झाली. आहे. अर्थात काही लोक विचारातात मग हे सारं कशाला करायचं. याच काही ठोस उत्तर नाही. काही गोष्टी या होण्यामागे, करण्यामागे निश्चतच निसर्गाचाच हेतू असतो. आपण निमित्तमात्र होतो. कचर्यापासून खत तयार करा व ते झाडांना, बागेला वापरा तर कुणीही तयार होत नाही. पण त्यातून विषमुक्त भाजीपाला उगवता येतो हे सांगितले की ते पटते व सध्या बाजारातील अन्न निर्मीतीचा डोलारा व्यवस्था निट डोळसपणे तपासून पाहिली तर त्याला चव नाही. पण ते सेवनाने लोक आजाराने, कर्करोगाने पटापट मरत आहेत. तर या सार्या कामामागे संदीप व त्याचे कुंटुबिय हे निमित्तमात्र आहेत. शेती व निसर्गाची आवड ही रोजगारांची संधीत रूपांतरीत झाली खरी. पण हे सारे उभे करतांना कंपनीसाठी जागा (कंपनी, संस्था नोंदणीकृत नाही) गाय पालन, गाडी व दैनंदिन व्यवहाराची सांगड घातलतांना बरेच काही डोक्यावर कर्ज झाले. आहे. जीवन विम्याच्या पॉलिसी, घरातील दागिने गहान आहेत. हात उसने घेवून जवळपास १० लाखाचे कर्ज आहे. बर यात कुठेही उधळपट्टी नाही. स्वतःवर मौजमजा नाही. “प्रत्येक चित्रपटात एका जीवनाची कहाणी असते. तो कसाही असला तरी पाहिलाच पाहिजे” हे त्याचे मत. पण आवड असूनही (कुटुंबाने एकत्रित जावून) गेल्या पाच वर्षापासून सिनेमागृहात चित्रपट पाहिला नाही. उगाच खर्च नको. घरी टी.व्ही. केबल नाही. हौस नाही. हे त्याचे तत्व… बाबा आमटे, प्रकाश आमटे, तसेच आज देशाच्या सिमेवर लढत असलेल्या सैनिक करत असलेल्या त्यागापुढे आपला त्याग काहीच नाही. हे सारे आपले आदर्श असतील तर त्यांच्या चरणाची धुळ होण्याईतकी तरी आपली लायकी असली पाहिजे. त्यामुळे आपण मोजत असेलेली किंमत ही काहीच नाही.. येणार्या पिढ्यांना आपल्या मुलांबाळांना सारं काही असेल पण शुध्द हवा, पाणी, अन्न नसेल तर ते सारं शुन्य आहे अशी भविष्यकालीन दूरदृष्टी ठेवून काम करत आहे. त्यामुळे हे कशासाठी याला काहीच उत्तर नाही.. ही त्याची विचारधारणा..

लोकांना मार्गदर्शन व्हावे म्हणून कमी खर्चाचा स्मार्ट फोन वापरतो. तो बघावासा वाटत नाही तो पर्यंत वापरला जातो. तेथेही गरज भागणे गरजेचे हे त्याचे तत्व. “धर्मदाय आयुक्ताकडे संस्था म्हणून नोंदणी झाली तर पैसे उभे राहितीलही पण प्रत्यक्ष पर्यावरण संवर्धन साधण्यापेक्षा ती कागदावरच राहिल ही त्याची भूमिका आजूबाजूच्या संस्थात्मक विश् तपासून पाहिले तर सत्याची जाणीव करून देते. लोकांना आपल्या कामावर विश्वास असेल तर ते प्रश्न न विचारताही मदत उभी करतील व सार्या प्रश्नाची उत्तरे देवूनही नसेल द्यावयाचे तर ते देतच नाही असा त्याला विश्वास आहे. चांगली कामे ही संस्था नोंदणीच्या पलिकडे जावून उभी करता येतात व ती येणार्या काळाची गरज आहे”. असे त्याचे ठाम मत आहे.

येत्या काळात शाळांशाळांमधे गच्चीवरची बाग प्रकल्प उभा राहावा म्हणून चांगल्या क्षमतेचा डेक्सटॉप, प्रोजेक्टर, स्क्रिनींग व्हॅन (बाजाराच्या ठिकाणी प्रदर्शीत करून लोकांत जाणीव जागृती करण्यासाठी) सांऊड सिस्टीम्स, घरी येणार्या लोकांना चार खुर्चा टाकून बसता येईल व कार्यशाळा घेण्यासाठी राहत्या रो हाऊस वरच हॉल बांधणे गरजेचे आहे. गावरान बियाणांची सीड बॅंक तयार करायची आहे. कंपोस्टिंग प्रकल्पाची प्रदर्शनी, पोस्टर प्रदर्शनी तयार करावयाचे नियोजन आहे.

मागील वर्षापासून या सार्या कामाचे वैयक्तिक पातळीवर लेखा जोगा ठेवतांना जवळपास महिन्याला विस ते पंचवीस हजाराची तूट येते आहे. अर्थात टॉपअप लोन करून खर्च भागवला जातोय. मजूरांचे पैसे वाचावेत म्हणून बाग कामास मदतनीस असले तरी स्वतःही कष्टाचे काम करू लागतात. या सार्यांचा विचार करता सामाजिक दातृत्वाची खूप गरज निकड निर्माण झाली आहे.

DOC-20181222-WA0027.jpg

संदीप चव्हाण यांनाही निश्चितच राजकीय मत आहेत. पण ते जाहीर प्रर्दशीत करण्याचे फेसबूक हे साधन नाही. लोक दुरावतात. फेसबूकवर गेल्या सहा वर्षापासून ते सातत्याने लोकांना फक्त आणि फक्त गच्चीवरची बाग विषयी प्रेरीत करत आहेत. छोटे छोटे वाक्यांचे ५०० कोट्स टाकून लोकांना विचार व कृतीप्रवृत्त करणे हे खरं काम आहे. हे सारे कोट्स काम करता करता सुचतात. व अपडेट्स केले जातात. चांगल्या कामासाठी समाजमाध्यमांचा वापर जाणीव पूर्वक केला जातो. पर्यावरण सांभाळण्याची किंमत काय असते. याचा प्रत्यय त्यांच्या कामातून येतो. घरी येणार्या इच्छुकांना मोफत मार्गदर्शन केले जाते. चार पुस्तकाचे ड्राफ्टिंग हातात आहे पण प्रकाशनाला पैसे नाहीत. दैंनदिनं खर्च भागवतांना तारेवरची कसरत होते आहे. पण त्यामागे मोठा आशावाद आहे. अर्थात “काही लोक मदत करत आहेत. ति आज थोडी असली तरी खूप मोलाची आहे. पैशाची गरज आहेच पण घेणारा व देवू शकणारा यातही ओळखीचा दुवा होण्यार्या व्यक्तीचीही गरज आहे. सारेच कामे पैशाने होत नाहीत. ओळख लागते. हे त्याचं वाक्य जगण्यातील संघर्षाच सार सांगून जातं. निसर्गाला आपण जे देवू ते परत येणारच आहे. या तत्वावर त्यांचा गाढ विश्वास आहे. मातीचे कर्ज फेडण्यासाठी दावावर लावलेलं घर दार हे तर काहीच नाही” अशी त्यांची धारणा आहे. (अशी न संपणारी…पानभर गोष्ट… यथे थांबवते..

शब्द संकलनः वैशाली राऊत, संगमनेर,

साभार:. स्वबोध दिवाळी अंक,2018

आम्ही स्विकारलेली आव्हानं पेलण्यासाठी आपल्या एैच्छिक मदतीचे सर्वोतोपरी स्वागत आहे.

www.gacchivarchibaug.in संपर्कः संदीप चव्हाण. 9850569644

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.

वाचाः गच्चीवरची बाग पुस्तक


Waste: व्यवस्थापन, विकेंद्रीकरण व लोकसहभाग….

नाशिक हे आपले आवडते शहर आहे. त्याला स्मार्ट सिटी म्हणून विकसीत करायचे मान्य झाले आहे. मुळातच नाशिक शहराला स्मार्ट बनायला बर्याच काही शक्यता आहेत. स्मार्ट सिटी म्हणून बरेच मुद्यावर चर्चा, कार्यशाळा संपन्न झाल्यात..

स्मार्ट सिटी विकास होण्यासाठी शहरातील कचरा व्यवस्थापन हा एक महत्वाचा प्रश्न आहे. कचरा प्रश्नाला संबधीत किंवा तिला सोडवण्यासाठीची जी काही वर्तमान पध्दत आहे तिच्यात आमुलाग्र बदल घडवून आणणे गरजेचे आहे. हे बदल तीन प्रकारे घडवू शकतात. या तीन गोष्टी म्हणजे कचरा व्यवस्थापन, कचरा व्यवस्थापनाचे विकेंद्रीकरण, बहुपर्यायी लोकसहभाग….

1)व्यवस्थापनः सध्या कचर्याची विल्हेवाट लावली जातेय. या विल्हेवाटीवर आज प्रशासन करोडो रूपये खर्च करत आहेत. एक म्हणजे कचर्याचे विल्हेवाटी ऐवजी व्यवस्थापन होणे गरजेचे आहे. या दोन संकल्पनेत मोठा गभितार्थ आहे. विल्हेवाटीत प्रश्न संपवला अशी भावना असते पण प्रत्यक्षात त्यातून अनेक उपप्रश्नांची उत्पत्ती होत जाते. जे आज घंटागाडी प्रश्न, सफाई कामगार प्रश्न, डंपीग ग्रांऊड प्रश्न असे आहेत. व्यवस्थापन ही निरंतर प्रक्रिया आहे आणि स्वंयभू असते. . त्यावर अनेक पातळीवर एकाच वेळीस काम करता येते व त्यातून येणारे रिर्टन हे कायम स्वरूपी असतात. मुळात ते अबादीत तर असतात पण ते परिवतनशील सुध्दा असतात. अशी ही व्यवस्थापनाची संकल्पना कचरा प्रश्नाबाबत लागू केली पाहिजे.

2)विकेंद्रीकरणः व्यवस्थापनाचाच भाग पण त्यास ठळक व स्वंतत्र्यपणे पाहता येईल असा मुद्दा म्हणजे कचर्याचे विकेंद्रीकरण होय. सध्या कचरा विविध ठिकाणाहून गोळा करणे, तो साठवणे (नव्हे सडवणे) त्यासाठी अनेक अर्थांचे अर्थकारण साधने हे नियंत्रित केले पाहिजे थोडक्यात कचरा जेथे तयार होतोय तेथेच तो जिरवला पाहिजे.. त्या जिरवण्याचे वेगवेगळे मार्ग शोधले पाहिजेत.

3)बहुपर्यायी लोकसहभागः कचरा व्यवस्थापनात लोकसहभाग महत्वाचा आहे. लोकसहभाग वाढावा यासाठी स्मार्ट पर्याय शोधले जाणार आहेत. पण हा पर्याय पण एकच एक असून चालणार नाही.. त्यासाठी अनेक पर्यायांची गरज आहे. शहरातल्या एकाद्या मुद्यावर परिवर्तन गरजेचे आहे असे मानल्यास त्यात लोकसहभाग खूपच महत्वाचा आहे. एकादे ध्येय साध्य करण्यासाठी लोकसहभाग हे साधन असले तरी ते काही यांत्रिक साधन नाही आहे. ते एक जीवंत प्रक्रिया आहे. त्यात अनेक भावभावना, समज-गैरसमज, हेवे-दावे, फायदा- तोटा, मान-सन्मान असे सारेच काही आले.. हा मुद्दा लक्षात घेवूया…

नेमकं येथेच गच्चीवरची बाग हे महत्वाचे काम करत आहे. कचरा व्यवस्थापनाचा मुद्दा हा निकाली काढण्यासाठी लोकसहभागानेच काम करत आहे. वरील तीनही मुद्यांचे येथे एक चांगले व्यावहरिक गणित व सहभागाचे मेतकूट जमून येते ते कसे पाहूया…

राव (प्रशासन) न करी ते गाव करी… ही म्हण प्रख्यात आहेच. याच्या मुळाशी लोकसहभाग हे तत्व आहेत. एकाद्या मुद्यावर लोकांचा सहभाग कधी वाढतो असा विचार करूया… तर लोक सहभाग जेव्हांच वाढतो जेव्हा लोकांचा त्यातून फायदा होवू शकतो. कचरा व्यवस्थापनातून गच्चीवरची बाग फूलवून इच्छुक विषमुक्त भाजीपाला, फळे आहे त्याजागेत फुलवू शकतात. गच्चीवरची बागेने खूप उपयोगशील तंत्र विकसीत केले आहे. 20 टक्के माती व 80 टक्के कचरा वापरून छान पणे घरच्याघरी भाजीपाला पिकवू शकतो.

लोकांना रासायिनक भाज्या, फळे यांचे तोटे लक्षात येवू लागले आहे. बाजारात सेंद्रीयभाजीपाला मिळतो खरा पण त्याची खात्री पाहता लोकांना घरीच भाजीपाला पिकवणे हे महत्वाचे वाटू लागले आहे. तसेच घरीच बाग फुलवून बाग बगीचा फुलवण्याचा आनंदही घेता येईल..जो आजच्या धावपळीच्या जीवनात निसर्गाच्या जवळ जाणे खूप महत्वाचे आहे. ते त्यातून साध्य होते. त्यामुळे गच्चीवरची बाग फुलवणे हे गरजेचे वाटू लागले आहे. गच्चीवरच्या बागेने हे तंत्र खूपच सोप्प तंत्र विकसीत केले आहे. उपलब्ध जागा, उपलब्ध वस्तूत, उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनात ही बाग फूलवता येते.

कचरा व्यवस्थापनात गच्चीवरची बाग सल्ला, प्रशिक्षण, जन जागृती, सोशल मीडियावर मोफत मार्गदर्शन करत आहे. घरघूती पातळीवर लोकांनी कमीत कमी खर्चात कचरा व्यवस्थापन करावे यासाठी विविध उपाय सुचिवले जातात. ज्यांना जो उपाय पटेल, रोजच्या कामातून करणे सोपे वाटेल तो त्यांनी अवलंबावा यासाठी मार्गदशर्न केले जाते. जेष्ठ नागरिक, तरूण, महिलामंडळे यांना गटानुसार किंवा कार्यशाळा घेतल्या जातात.

असे ही साधी सोप्या तंत्राची गच्चीवरची बाग आपण ही फूलवू शकता.

संदीप क. चव्हाण, नाशिक. www.gacchivarchibaug.in contact & wts app: 9850569644


Not only profession… It’s our passion

गच्चीवरची बागेला ३१ मार्च २०१९ रोजी सहा वर्ष पूर्ण होताहेत सहा वर्ष… या सहा वर्षात आम्ही काय काय साध्य केलेय त्याचा हा प्रवास… आपल्या समोर मांडत आहेत. आपल्याला आवडल्यास नक्कीच लेखाखाली प्रतिक्रिया नोंदवा…

फुलू लागलीय गच्चीवरची बाग ….गेल्या पंधरा वर्षापूवी शेतकर्यासोबत काम करता करता सेंद्रीय शेतीची गरज लक्षात आली. त्यामुळे शेती घ्यायची असं ठरवले. आधी घर की शेती अश्या व्दिधा अवस्थेत असलेले मनाने प्राथमिक गरज म्हणून घराची निवड केली. तसेच गगणाला भिडलेले शेतीचे भाव पाहता शेती विकत घेणे शक्य नव्हते. त्यामुळे अपार्टमेंट मधील फ्लॅट घेण्यापेक्षा रो हाऊस घेण्याचे ठरवले आणि सुरवात झाली बागेला

6732410_orig

ती पण एका कुंडीपासून अर्थात गच्चीवरच्या बागेला.

रोजचीच कचर्याची समस्या त्याचं करायचं काय व वाढत्या शहरीकरणासोबत ही समस्या वाढतच जाणार असा प्रश्न बारावीत असल्यापासून मनात होताच. त्यावर उपाय शोधले पाहिजेत तेव्हा या कचर्याचं आणि बागेची सांगड घातला येईल का हाही मुद्दा पिच्छा पुरवत होताच. मग सुरू झाले कचर्याचे प्रयोग. प्रयोग कसले वेगवेगळे खेळच म्हणा हवं तर .. छंदातून सुरू झालेले हे प्रयोगातून वेस्ट कंपोस्टिंगचे एक एक सुत्र, विज्ञान लक्षात येवू लागले आणि त्यातून तयार झाली गारबेज टू गार्डन ही संकल्पना अर्थात गच्चीवरची बाग…

उपलब्धतेचा मंत्र… बाग फुलवण्यासाठी हवी फक्त इच्छा शक्ती, 250 मिली ग्रॅमच्या दूधाच्या पिशवी पासून, शितपेयांच्या बाटली पासून तर वाफ्यांपर्यंत अश्या कोणत्याही उपलब्ध वस्तूत बाग फूलवता येते. तसेच विंडो ग्रिल, टेरेस, बाल्कनी जमीन अश्या कोणत्याही व कमीत कमी जागेत बाग फूलवता येतेच पण शिवाय उपलब्ध नैसर्गिक संसाधने उदाः नारळाच्या शेंड्या, ऊसाचे चिपाट, पालापाचोळा, वाळलेलं किचन वेस्ट अश्या नैसर्गिक संसाधनाचा वापर करता येतो.

विस टक्के मातीत फूलवली बाग… बाग फूलवण्यासाठी शंभर टक्के मातीची गरज नाही. कुंडी किंवा वाफा भरताना नारळाच्या शेंड्या, ऊसाचे चिपाट, पालापाचोळा, वाळलेलं किचन वेस्ट व सर्वात वरती माती असे पाच घटक २० -२० टक्के वापरले तरी बाग उत्तम प्रकारे फूलवता येते.

अनुभवावर आधारीत पुस्तकाचे लिखाण…गच्चीवरची बाग नावाचे स्व:अनुभवावर आधारीत पुस्तिका प्रकाशीत केली आहे. साध्या, सोप्या व सहज साध्य अशा पध्दतीमुंळे नव्याने बाग तयार करणार्यांसाठी ही पुस्तिका आजही मार्गदर्शक ठरत आहे. नुकतीच पु

IMG_20181114_190053_227.jpg

स्तकाची व्दितीय आवृत्ती प्रकाशीत केलीय.

तसेच लोकांनी बाग, कचरा व्यवस्थापन या विषयी विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे ही छोट्या वाक्यात देण्याचा प्रयत्न मागील दोन वर्ष चालला होता. त्या स्वःलिखित उत्तरांचे तुम्हाला माहित आहे का नावाचे पुस्तक नुकतेच प्रकाशीत झाले आहे. खरं तर यातील वाक्य ही कार्यशाळेत वापरली जातात. यात नमूद केलेली वाक्य ही डोळे उघडणारी व नव्याने माहिती व ज्ञान प्रदान करणारी आहे.
लोकसत्ता- चतुंरग पुरवणीत गच्चीवरची बाग या नावाने वर्षभर सदर लिखाण केले. त्यास उभ्या महाराष्ट्रातून प्रतिसाद मिळालाय. त्याचप्रमाणे वृत्तपत्र व मासिकांसाठी लिखाण, व स्तंभ लेखन सुरू असते.

हिंदी भाषीक दाणापाणी या मासिकात प्रकाशन.. गच्चीवरची बाग या पुस्तकाचे महत्व ओळखून इंदोर स्थित संस्थेतर्फे दाणापाणी या मासिकात हिदी भाषेत लेखमाला प्रकाशीत होत आहे.

गच्चीवरची बागेसाठी नोकरी सोडली…पंधरा वर्ष नोकरी केल्यानंतर गच्चीवरील निसर्ग हाक देवू लागला. नोकरी की निसर्ग या निवडीत नोकरी सोडली व निसर्गाला जवळ करत कामाला सुरूवात केली गच्चीवरची बाग. तेच उपजिवकेचे साधन बनले.

ऑल इन वन वेस्ट कंपोस्टर…घरात तयार होणारा हिरवा कचरा, खरकटे अन्न, पालापाचोळा व साबण विरहीत खरकटे पाणी यांचा एकाच कंपोस्टर मध्ये कंपोस्टिंग करता येते. असे घरच्या घरी प्रत्येकाला तयार करता येईल असे कंपोस्टर वापरले जाते. त्याबद्दल मार्गर्शनही केले जाते. त्यात गांडुळे सोडली जातात. यातून द्रव, घन स्वरूपात खत तयार होते. सहा ते बारा महिने थांबण्याची तयारी असल्यास माती आणण्याची गरज नाही. ही खत रूपी मातीचा बाग फूलवण्यासाठी वापर केला जातो.

पाचशे घरात फुलतेय बाग…गेल्या सहा वर्षापासून नाशिक शहरात गारबेज टू गार्डन ही संकल्पना राबवत आहेत. आतापर्यंत पाचशे घऱात कचर्याचं व्यवस्थापनातून बाग फूलवून दिली आहे.

मार्गदर्शनासाठी तयार केले संकेतस्थळ…गच्चीवरची बागची माहिती लोकांपर्यंत पोहचावी यासाठी www.gacchivarchibaug.in हे संकेतस्थळ तयार केले आहे. त्याला रोज नवनवीन लोक भेट देत आहे. या संकेतस्थळामुळे बाग कशी फूलवता येते याचे काही माहितीपट, फोटो, लेख, बातम्या उपलब्ध आहेत त्यामुळे बर्याच मंडळीची विचारपुस वाढली आहे. https://organicvegetableterracegarden.wordpress.com/ या दुसर्या संकेत स्थळावर अदयावत माहिती प्रकाशीत केली जाते.

सोशल मिडीया वर मोफत मार्गदर्शन…9850569644 हा व्हॉटस अप व टेलेग्राम क्रं. सर्वासांठी उपलब्ध केला असून त्यावर व्यक्तिगत मार्गदर्शन करतो. तसेच फेसबुक वर गच्चीवरची बाग, छज्जा पर सब्जी, Organic Vegetable Terrace Garden, गच्चीवरची बाग नाशिक page असे फेसबूक पेजेस असून त्यावर रोज भाज्या, टेरेस गार्डन बद्दल नवनवीन अपडेट्स पाठवले जातात. त्यातून लोकांना घरच्या घरी बाग फूलवण्याची प्रेरणा मिळते तसेच Sandeep k C नावाचे फेसबूक वॉल आहे. याशी जोडून घेता येईल. या पेजेस व जगभरातील मराठी माणूस जोडला असून बागकामाविषयी आवड नोंदवत आहे.

दोनशे लोक रोज बघतात चित्रफीत…इंदोर स्थित भारतीय सजीव कृषी समाज (OFAI) व्दारे गच्चीवरची बाग या कामाची दखल घेत पाच मिनीटांचा सज्जी पर सब्जी… (Hindi Organic Terrace Faring) माहितीपट बनवला आहे. तो यूट्यूब वर उपलब्ध असून त्यास रोज सरासरी २०० लोक बघतात. डिसेंबर २०१४ तयार झालेल्या माहितीपटाला आजपर्यंत 2 लाख ९० हजार लोकांनी पाहिला आहे. त्यावर संपर्क क्र दिला असल्यामुळे गोवा, नेपाळ, आसाम वरून बाग फूलवण्यासंबधीचे प्रश्न, शंका विचारले जातात. या माहितीपटामुळेच खर्या अर्थाने गच्चीवरची बाग ग्लोबल होत आहे. video

गच्चीवरील शेतीः एग्रोवन साम तर्फे माहितीपट….एग्रोवन साम तर्फे गच्चीवरील शेती माहितीपट तयार करण्यात आला. त्यामुळ राज्यातील इच्छुक शेतकर्यांतर्फे चांगला प्रतिसाद मिळाला. एकूण १० मिनिटांचा माहितीपट हा सेंद्रिय शेतीचे महत्व विषद करतो. तसेच पालापाचोळा व घरच्या किचन वेस्टचे कसे व्यवस्थापन करावे याची माहिती यात दिली आहे. यूट्यूबर माहितीपट उपलब्ध आहे.

पूर्ण वेळ काम व रोजगार निर्मीती…घरोघरी बाग गारबेज टू गार्डन या संकल्पनेवर आधारीत बाग फूलवून देणे या विषयी, कंन्सलटंसी, सेटअप बिल्डींग, कार्यशाळा, आयोजीत केल्या जातात. या सार्या कामासाठी सध्या आमच्या कुटुंबातील पाच सदस्य व दोन व्यक्तिनां रोजगार उपलब्ध झाला आहे.

वसुंधरा मित्र पुरस्कार मिळाला…झिरो वेस्ट ही संकल्पना घरी साकारल्यामुळे किर्लोस्कर समुहाव्दारे आयोजीत होणारा वसुंधरा फिल्म फेस्टीव्हल व्दारे २०१५ या वर्षी वसुधंरा मित्र हा पुस्कार मिळाला आहे.

भाजीपालानिर्मीती विषयीप्रेम,आवड व कौशल्य…भाजीपाला निर्मीती हीच आवड आहे. फुलांपेक्षा भाज्या ही रोजची गरज आहे. घरच्या भाज्या ताज्या, स्वादिष्ट व आरोग्यदायी असल्यामुळे त्याची लागवड केल्यास कुटुंबातही पसरबागेविषयी आवड तयार होते याचा विचार करूनच भाजीपाला निर्मीतीत कौशल्य विकसीत करत आहे.

परदेशात अभ्यास व मार्गदर्शन…रसायनमुक्त शेती हा आवडीचा आहे. त्यामुळे विषयाच्या अभ्यासाठी महाराष्ट्रातील तसेच भारतभरातील कचरा व्यवनस्थापन, व विषमुक्त शेतीचा अभ्यास तर केलाच पण त्यासोबत थायलंड व झिम्बॉंबे येथेही महिनाभर वास्तव्य करून परसबागेचा अभ्यास केलाय. २००५ पासून सुरू झालेल्या या अभ्यासाला आता दीड तप पूर्ण होतेय.

सातत्याने विविध प्रयोग…पारंपारिक शेती कशी करत होते. याचा अभ्यास करत त्याची माहिती घेत तेच तंत्र आपल्या कुंड्या, वाफे, गच्चीवरची बाग आणण्याचे प्रयत्न करतोय. कचरा व्यवस्थापनासाठी कोणतेही कंपोस्टिंग कल्चर, पावडर न वापरता नैसर्गिक पध्दतीने खत तयार करता येते. यासाठी सातत्याने नवनवीन प्रयोग करत असतो. बाजारमुक्त परसबाग फूलवता येते. यावर माझा ठाम विश्वास आहे.

प्रचार प्रसारासाठी केले स्पर्धेचे आयोजन…गारबेज टू गार्डन व उपलब्धतेच्या तंत्रात भाजीपाल्याची विषमुक्त बाग फुलवता यावी. यासाठी घराघरात संदेश जावा यासाठी गच्चीवरची बागेची स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले. पदरमोड करत रोख विजेत्यांना पारितोषिक व पुरस्काराचे स्मृती चिन्ह प्रदान करण्यात आले.

गारबेज टू गार्डन साठी घेतोय मार्गदर्शन वर्ग…सोशल मिडीयाव्दारे मोफत मार्गदर्शन तर केले जातेच पण ज्यांना प्रात्यक्षिक करून बाग कशी फूलवावी यासाठी स्लाईडशो व्दारे मार्गर्शन केले जाते त्यात कचर्याचं व्यवस्थापन उपलब्ध जागा, खेळती हवा व निर्माण होणारा कचरा व कुटुंबाच्या हाताशी असणारा वेळ या नुसार कंपोस्टिंग सेटअप सुचविला जातो. मार्गदर्शनासाठी पूर्वी दिव्य मराठी व आता महाराष्ट्र टाईम्स सोबत कार्यशाळा आयोजीत केल्या जातात.

शाळाशाळात हा विषय पोहचवा यासाठी धडपड …कचरा व्यवस्थापनावरचा सृजनशील व रामबाण उपाय म्हणजे गच्चीवरची बाग हा विषय मुलांपर्यंत पोहचणे गरजेचे आहे. कारण तेच उदयाचे सूजाण नागरिक आहेत. त्यामुळे त्यांच्यावर योग्य वेळेत निसर्गाविषयी संस्कार होणे गरजेचे आहे यासाठी पाचवी ते आठवीच्या मुलांपर्यंत पोहचावा यासाठी मोफत मार्गदर्शनाची तयारी आहे. त्यासाठी शासकीय व खाजगी शाळा संपर्क करावा असे आवाहन करण्यात येत आहे. सध्या नाशिक मधील प्रयोगशील शाळा आनंदनिकेतन शाळेत मुलांना दर शनिवारी हा विषय शिकवला जात आहे.

पर्यायी जीवनशैलीचा अवलंब…आजच्या कचरा निर्मीतीला आपली आधुनिक जीवनशैलीच कारणीभूत आहे त्यामुळे आपण पर्यायी जीवनशैलीचा अवलंब केल्यास कचर्याचा प्रश्न सुटू शकेल यासाठी गारबेज टू गार्डन, सुतकताई सोलर पेटीचा वापर, गाय पालन करत आहे.

गावरान बियाणांचे जतन व संवर्धन व विक्री… संकरीत बियाणांपेक्षा गावरान बियाणं हे महत्वाची आहेत. त्यांच्यात रूजवण क्षमता व औषधी गुणधर्म अधिक असल्यामुळे नष्ट होत जाणारे वाण गोळा करून त्यांची लागवड करून त्यांचे जतन संवर्धन केले जाते. व त्याची छोटया प्रमाणात विक्री सुध्दा केली जाते.

सिंलेडर एवढाले डांगर…घराच्या संरक्षण भिंतीबाहेर लावलेला डांगराच्या बियाणाला केवळ घरातील खरकटे पाणी देत राहिलो. त्यातून दोन डांगर तयार झाले. एक-एक डांगर सिलेंडर एवढ्या आकाराचे व ३०-३० किलो वजनाचे होते.

बागेत सर्वच प्रकारचा भाजीपाला…बागेत सर्वच प्रकारच्या पालेभाजी, कंदमुळ, वेलवर्गीय, व फळभाज्या घेतल्या आहेत. कोणतेही शेडनेट न टाकता भाजीपाला तयार केला.

गांडूळ हीच खरी मित्र मंडळी…गांडूळ हा शेतकर्याचा मित्र असतो असे आपण शाळेत शिकलो आहोत. पण त्याचा प्रत्यक्ष वापर गच्चीवरच्या बागेत करायला हवा. त्यांची संख्या, वावर वाढला की बाग फलदायी, फुलदायी बनते. त्यामुळ सुका कचरा हा कधी कधी पोत्या पोत्याने भरून आणावा लागतो.

विरोध मावळला…कचरा त्यातल्या त्यात गच्चीवर शेती… या विषयाला बायको व शेजारीही विरोध करत होते. पण विषयाची व्याप्ती, प्रयोगाचीं यशस्वीता लक्षात येत गेल्याने आता विरोध मावळला आहे.नैसर्गिक बाग फुलवण्यासाठी देशी गायीचे पालन केले आहे. तिच्या शेण व गोमुत्राचा उपयोग नैसर्गिक कीडनियंत्रक, संजीवक बनवण्यासाठी व खत तयार करण्यासाठी केला जातो.

प्रचार प्रसारासाठी सॅकची कल्पना….गच्चीवरची बाग या संकल्पनेची इच्छुकांना माहितीव्हावी यासाठी पाठीवरील सॅकवर गच्चीवरची बाग अशी नेमप्लेट तयार करून प्रदर्शीत केली आहे. त्यामुळे गाडीवरून प्रवास करतांना लोक कौतुकाने बघतात. तसेच सिग्नलवर उभे असता त्याचे फोटो काढले जातात व नंतर संपर्क केला जातो. पाठीवरील बॅगेतच सारे कार्यालय सामावले आहे.

सध्या नाशिककरांच्या जाणीव जागृतीसाठी व दैनदिंन उपयोगासाठी छोटा हत्ती टाईप गाडी घेण्यात आली आहे. त्याव्दारे लोकांमध्ये जागृती घडवून आणत आहोत.

20180613_110943

दहा ट्रक पालापाचोळा रिचवला…नाशिक येथील एका शेतात भाजीपाल्याची बाग तयार केली आहे. त्यासाठी विटांचे २००० वर्ग फूटाचे वाफे तयार करण्यात आले. हे वाफे भरण्यासाठी दहा ट्रक पालापाचोळा रिचवण्यात आला. हा पालापाचोळा जॉगिंग ट्रकवर गोळा करण्यात आला. हा पालापाचोळा जाळून टाकण्यात आला असता. तो या कामासाठी उपयोगात आणून एकप्रकारे वायू प्रदुर्षनापासून शहराला वाचवले आहे.

घरची टेरेस वरील बाग व इच्छुकांच्या बागा फुलवून देतांना मोठ्या प्रमाणात सुका पालापोचोळ्याचा वापर केला जातो. त्यासाठी वर्षभर सिमेंट्च्या आकाराएवढ्या २५०० पोती पालापाचोळा हा उचलला जातो. त्याचा वापर भाजीपाल्याचे बेड तयार करण्यासाठी केलाा जातो.

प्लास्टिकचे तुकडे जमा करतो…. ८० टक्के पालापोचळा व २० टक्के माती बाग फुलवण्यासाठी वापरतो. ८० टक्के पालापाचोळा गोळा करतांना छोटे छोटे असे असंख्य प्लास्टिकचे तुकडे आढळतात. ते इतरत्र कुठे फेकून न देता ते पोत्यात भरून घंटागाडीस दिले जातात. आतापर्यंत मागील सहा वर्षात साठ लाख तुकडे जमा केले आहेत.

संकट हीच संधी …सध्या नाशिकमध्ये पाणी टंचाई जाणवत आहे. पाणी रोजच्या वापराला पुरत नसल्यामुळे सध्या गच्चीवरील माती वाळवून ठेवली आहे. माती वाळवणे ही गरजेचे असते. कारण सातत्याने माती ओली राहिली असता ती उत्पादन देत नाही. म्हणून पाणी टंचाईचे संकट हीच संधी मानून बाग नव्याने पूर्नभरीत केली आहे.

व्हिडीओ व्हालेंटिअर तर्फे देशपातळीवर बातमी…व्हिडीओ व्हालेंटिअर ही संस्था असून मानवीहक्क व पर्यावरण विषयी दृष्यमाध्यमांव्दारे बातमी तयार त्याविषयी जनमत तयार केले जाते. वाढत्या कचर्यांच्या समस्येवरील सृजनशील उपाय म्हणजे गच्चीवरची बाग होय. कचरा व्यवस्थापन शुन्य पैशात, सहज सोप्या पध्दतीने व्यवस्थापन करता येते हे या माहितीपटातून दर्शविले आहे.

आमचा हा व्यवसाय नाही.. तर पर्यावरणासंबधी जाणीव पूर्वक काम करण्याची ही आमची, कुटुंबाची बांधिलकी आहे. जी केवळ सेवा देत नसून लोकांच्या शिकण्याला व बागेला फूलवत आहोत.

संदीप चव्हाण, नाशिक, ईमेलः sandeepkchavan79@gmail.com

Wts app: ९८५०५६९६४४ www.gacchivarchibaug.in


How to avoid this Five types of dangerous Foods …

cropped-cropped-1-38-2

How to avoid this Five types of dangerous Foods …

गच्चीवरची बाग, नाशिक व्दारे घरच्या घरी नैसर्गिक पध्दतीने अर्थातच रसयानमुक्त पध्दतीने भाज्या पिकवून देतो व त्यासाठी आम्ही मार्गदर्शन ही करतो.
पण या भाज्या घरी पिकवल्याने नेमका आपल्या आरोग्यात काय बदल होतो ते येथे नमूद करणार आहे. घरी पिकवलेल्या भाज्यांचे सेवन केल्याने पाच प्रकारचे खाद्यपदार्थ हे आपल्या जेवणातून हळू हळू कमी होतात व नंतर बाद होतात. जे आज सर्वाथाने विषारी आहेत. किंवा विषं टाकूनच आपल्या खाण्यातून पोटात जातात.

१)साखरः घरच्या भाज्या सेवन होत असल्या की आपल्या रोजचा चहातील साखर ही कमी कमी होत जाते. मी याचा अनुभव स्वतः घेतला आहे. किंवा इतरांच्या घरी चहा घेतांना त्यात साखर अधिक प्रमाणात वापरल्याचे लक्षात येते. तसेच बरेचदा paid Consultancy साठी जातो तेव्हा तेथील चहा, कॉफीतील साखरेचे प्रमाण जास्त असते. तेथे भाजीपाला लागवड केल्यानंतर काही महिण्यांनी चहातील साखरेचे प्रमाणात लक्षात येईल एवढे कमी झाल्याचे आढळून आले आहे. कारण नैसर्गिक पध्दतीने पिकवलेल्या भाज्या, फळातून आपल्याला सर्व प्रकारचे अन्नतत्व मिळत असल्यामुळे कुत्रिम साखर सेवन करण्याची इच्छा होत नाही. तोच अनुभव गुळ सेवनाबद्दल आला. साखर ही सफेद रंगाच्या पदार्थात येते. जे अधिक रसायने वापरून तयार करण्यात येते. आपल्याला साखर टाळावयाची असल्यास शक्यतो गुळ खावा…

२)दूधः दुध हे हाडांच्या मजबूतीसाठी गरजेचे आहे. पण आता A2, A1 दुधांचा फरक शास्त्रज्ञांनी स्पष्ट करून सांगीतला आहे. देशी गायीचा दूध हे आधुनिक आजार वाढवण्यास पुरक ठरताहेत. आणि गावरान, देशी गायीचे दूध सर्वत्र उपलब्ध होत नाही. आणि झालेच तर ते बरेचदा हारमोन्स वाढीचे इंजेक्शन दिल्यामुळे ते शरिरालाही घातक ठरतेय. पण घरच्या भाज्यांचे सेवन केल्यास दुध सेवन करण्याची इच्छा होत नाही. हा फरक मुख्यत्वे स्वानुभवावरून लक्षात आला आहे.

३)मासांहारः आज मासांहाराचे प्रमाण समाजात वाढलेले आहे. त्यामुळे मागणी तसा पुरवठा करण्यासाठी इंजेक्शनं देवून त्यांची अत्पावधीत जिवांची वाढ करतात. व ते लोकांना खावू घातले जाते. पण घरच्या भाज्या सेवन सुरू झाले तसे दर आठवड्याला होणारा मांसाहार हा महिण्यावर गेला नंतर तो बंदच झाला. आता इच्छा होत नाही.. ही कमाल फक्त घरच्या भाज्यांनीच केली आहे हे मी सांगू शकतो.

४)मीठः आज आहारात मीठाचे प्रमाण वाढले आहे. जे काही फास्टफूड आहेत त्यात प्रचंड प्रमाणात मीठ टाकलेले असते. घरच्या भाज्या सेवन केल्याने आहारातील मीठ सुध्दा कमी कमी होत गेले याचा अनुभव मला व माझ्या कुटुंबियांना आला आहे. किंबहूना वरून अतिरिक्त मीठ घेण्याची गरज पडत नाही. अतिरिक्त मीठ सेवनामुळे तब्बेत वाढतच नाही तर अंगाला सुज दिसते.

५)शेल्फ फूडला सुट्टीः घरच्या भाज्या सेवन केल्याने बेकरी प्रोडक्टस,जंक फूडस, पॅकेट्स फूड, तळलेले पदार्थ यांनाही आपोआप फाटा फुटतो. याचाही अनुभव आला आहे.
वरील पाचही पदार्थ हे विविध महागडी आजारपण वाढवण्यास मुख्यतः काम करत आहेत. बरेचदा डॉ. हे पदार्थ कमीतकमी सेवन करण्याचे सुचवतात.

घरच्या भाज्या खाल्यांने सर्व प्रकारचे नैसर्गिक तत्व त्यात आल्याने रात्रीची झोप शांत लागते व दिवसभर उत्साहही जाणवतो. छोट्या छोट्या आजारांना गुडबाय म्हटले जाते. थोडक्यात आपला दवाखाण्याचा खर्च वाचतो व त्याचा अनुभव माझे कुटुंब घेत आहे.
घरी उगवलेली भाजी ही थोडी असली तरी ती समाधानाने पुरते याचाही अनुभव बरेचदा घेतला आहे. आता नविन प्रयोग सुरू केला आहे. घरी उगवलेल्या भाज्यांची भाजी रात्री केली ती खाल्ली, व उरलेली भाजी पुन्ही सायंकाळी व रात्री खाल्ली तर आणखीच चवदार लागते याचा अनुभव येवू लागला आहे. शिवाय ती नासत नाही.
त्यामुळे आपल्याल शक्य असल्यास उपलब्ध जागेत जमेल तेवढ्या भाज्या पिकवा. त्यांचे आठवड्यातून एक-दोनदा सेवन झाले तरी ते औषधासारखे नक्कीच काम करू लागते.

गच्चीवरची बाग, नाशिक.
८०८७४७५२४२

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.

Advertisements

How to Grow Coriander at Home….

500_F_12234084_pX70w4Hy2tEzkjPqcUzxf79YVo1E6fSl

How to Grow Coriander at Home….

कोंथीबिर कशी लागवड करावी…

जेवणातील पदार्थाची चव वाढवण्यासाठी कोंथबिर ही महत्वाची वनस्पती आहे. तिच्या कच्च्या सेवनाने बरेच काही आरोग्यदायी फायदेसुध्दा आहेत. बाजारात मिळणारी कोंथंबिर ही रासायनिक खते, फवारणी करून कमी कालावधीत वाढवलेली असते त्यामुळे ती बचकभर (मूठभर) टाकली तरी चव येत नाही, त्याचा सुंगध तर दूरची गोष्ट.. पण घरी विषमुक्त पध्दतीने उगवलेल्या कोंथबिरीच्या दोन काड्या आपल्या जेवणातील पदार्थांची चव बदलवू शकते. शिवाय ती आरोग्यदायी सुध्दा ठरते. तर घरच्या घरी कोथंबिर मिळवण्यासाठी आपल्याला धने पेरले पाहिजेत. त्याची निवड, बिजप्रक्रिया, त्याची पेरणी, त्याची काळजी कशी घ्यावी हे सांगणारा लेख..

धने निवडः बरेचदा आपण घरात फोडणीसाठी वापरले जातात ते धने पेरतो. काही वेळेस ते येतात काही वेळेस नाही. असा बर्याच जणांचा अनुभव आहे. प्रथमतः त्याची निवड महत्वाची आहे. स्वयंपाक घरात वापरात येणारे धने हे हिरवट रंगाचे असतात. ते बियाणं म्हणून पूर्नलागवडीस योग्य नसतात. कारण त्यांची बिज म्हणून पूर्णतः वाढ झालेली नसते. त्यामुळे ही धने पेरण्यायोग्य नसतात.

कोथबिरीसाठी धने हे मोठे ज्वारीच्या दाण्यासारखे टप्पोरे, खाकी रंगाचे असावेत. बियाणांच्या दुकानात ते मिळतात. बरेचदा खाकी रंगाचे धने वाण्याच्य दुकानात सुध्दा मिळातात. त्या धन्यांना गव्हाच्या चाळणीने चाळून घ्यावेत. म्हणजे बारिक आकाराचे धने हे घरात वापरावेत व मोठे आकाराचे पेरण्यासाठी योग्य असतात.

पहिल्यांदा निवडलेल्या धन्यांना भरडून घ्यावेत. ते व्दीदल असतात. अखंड पेरले तर त्यातून अंकूर येण्यास बराच काळ लागतो. त्यामुळे त्यास हलक्या हाताचा दाब देवून, वाटीने किंवा ताटडीने भरडून घ्यावेत. पायात चप्पल घालूनही भरडता येतात. तर बिजसंस्कार करण्यापूर्वी धने भरडून घेणे गरजेचे आहे.

बिजप्रक्रिया, कोणतही बियाणं पेरतांना त्यावर बिजसंस्कार होणे गरजेचे आहे. ती खालील प्रमाणे करता येते.

  • भरडेलेले धने सकाळी साध्या किंवा कोमट पाण्यात दिवसभर भिजवावे व मातीत पेरावे.
  • भरडेलेल्या धन्यांना चुना (हरबरादाण्याएवढा चुना) व कपभर पाण्यात तास दोन तास भिजवावा व त्यास मातीत पेरावे.
  • भरडेलेले धने वाटीत पाणी घेवून दिवसभर उन्हात ठेवावे व नंतर मातीत पेरावे.
  • गोमुत्र पाण्यात तीन चार तास भिजवावे हे नंतर मातीत पेरावे.
  • जिवामृत असल्यास भरडलेल्या धन्यांना जिवामृत चोळून वाळू द्यावे व नंतर मातीत पेरावे.

पेरण्याची प्रक्रिया ही सायंकाळी करावी. म्हणजे ते रात्रभर मातीत स्थिर होतात.

धने मातीत पेरण्याची पध्दत…

  • वरील प्रकारात भिजवलेले धने मातीत पेरावयाचे असल्यास त्यास सरी पध्दतीने दोन दोन दाने एका ओळीत सोडत एक इंच मातीचा थर द्यावा.
  • किंवा चार चार दाने चिमटीत पकडून ते मातीत एक इंच खोल जातील व त्यात ठराविक अंतर ठेवत पेरावे.
  • भरडेलेले कोरडे धने मातीत पेरावयाचे असल्यास त्यास इच्छित कुंडीत चमचे दोने चमचे पेरावेत त्यावर पाणी शिंपडून दूध काला करतो त्याप्रमाणे हलक्या बोटांनी त्यात मातीत कुस्करावेत. म्हणजे माती, पाण्यांचा धन्यांशी संयोग होवून ते लवकर उगवून येतात.
  • कोरडे भरडलेले धने चिमटीत पकडून ते मातीत एक इंच खोल जातील व त्यात ठराविक अंतर ठेवत पेरता येतात.

घ्यावयाची काळजी…

  • धने पेरल्यानंतर त्यास हाताने पाणी शिंपडून द्यावे. व सात-आठ दिवस त्यास ओलावा मिळेल याची काळजी घ्यावी. शक्य झाल्यास त्यास कडक उन्हात ठेवणे टाळावे. उनसावली चालेल. कारण धन्याचे अंकुर हे नाजूक असतात. त्यास कडक उनं लागले तर ते सुकून जातात.
  • आपण आपल्या परिसरात पहिल्यांदा धने पेरत असाल तर त्यास चिमण्यापासून वाचावे. कारण कोवळे अंकूर हे त्यांचे औषध असते. आपल्या डोळ्यांना दिसणार नाही असे छोटे अंकूरित बिज ते चोचीने टिपत फस्त करतात.

बरेचदा संकरीत धने हे बोटावएवढे झाले की मान टाकतात किंवा ते अधिक वाढत नाही. अशा वेळेस त्यांना योग्य वेळेला खूडून, उपटून, मुळासहित स्वच्छ धूवून ते वापरावी. गावठी धने असल्यस त्याचे देठ जाड असते. त्यामुळे त्यास वर वर कापत वापरावी. पुन्हा देठांना पाने येतात.

घरच्या बागेत आपल्याला वर्षभर धने पेरता येतात. फक्त एकदा पिक घेवून झाले की माती कडकडीत उन्हात वाळवावी. त्यात कंपोस्ट, गांडूळ खत मिसळावे म्हणजे नवे धने पेरता येतात.

वरील सर्व प्रयत्न करूनही धने उगवले नाहीतर वाण्याचं दुकान बदलावं थोडक्यात बिज नवे घ्यावे.

आपल्याला लेख आवडला तर नावासहित शेअर करा.

संदीप चव्हाण, गच्चीवरची बाग, नाशिक.

www.gacchivarchibaug.in

8087475242 9850569644

===========================================

IMG_20190301_155819_761

जाहिरात: उपलब्ध जागा, उपलब्ध वस्तू व उपलब्ध नैसर्गिक संसाधनांचा वापर करून घरच्या घरी विषमुक्त भाजीपाला पिकवा. गच्चीवरची बाग पुस्तक (व्दितीय आवृत्ती)
घरपोहोच by post 240/-
WTS app 9850569644 / 8087475242

http://www.gacchivarchibaug.in/gacchivarchi-baug.html

गच्चीवरची बाग updates साठी गच्चीवरची बाग नाशिक page like करा ..

website
http://www.gacchivarchibaug.in

website https://organic-vegetable-terrace-garden.com

profile
https://about.me/sandeepchavan

cover story https://udyojak.org/gachchivarchi-baug-success-story/

YouTube https://www.youtube.com/channel/UCIUZVOtKaSvV1DqTmFnKR5Q

facebook page
https://www.facebook.com/%E0%A4%97%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%97-%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95-page-163326204300631/

my link http://www.mylinq.in/9850569644

https://organic-vegetable-terrace-garden.business.site/

👆वरील link ही गच्चीवरची बाग नाशिक ची आहे. आपण या site वर click करून आपला review नोंदवावा. आपल्या या एका प्रयत्नाने आम्ही करत असलेले पर्यावरण पुरक काम व निःशुल्क मार्गदर्शन लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मदत होईल.
संदीप चव्हाण नाशिक.


%d bloggers like this: